Siniaki na mózgu, czyli o samotności dziecka odrzuconego.pdf
(
110 KB
)
Pobierz
87787470 UNPDF
•
"Słowo "sierota" nie może wywoływać jedynie krótkotrwałej aktywności emocjonalnej
wyrażonej zazwyczaj jakimś "kęskiem". Dzieciom osieroconym niepotrzebne są zbiórki,
niepotrzebne odrębne nowe lub remontowane skupiska, potrzebne im jest zapomnienie o
sieroctwie. Zatem nie okazywanie uczuć, lecz dawanie uczuć jest tym dzieciom niezbędne.
Dlatego trzeba im pomóc odzyskać rodziców własnych, albo znaleźć zastępczych.... Po
urodzeniu dla niemowlęcia nie ma znaczenia, kto je nakarmi - matka biologiczna czy
zastępcza, byle była to matka, a nie anonimowo podsuwana butelka z mlekiem."
M. Łopatkowa "Samotność dziecka"
Samotność a przywiązanie
Czy dziecko w domu dziecka czuje się samotne? Jaka tam panuje atmosfera? Jaki ma wpływ na
psychikę dziecka? Atmosfera silnie naładowana jest emocjonalnie, przesiąknięta zawiłymi
układami i relacjami pomiędzy wychowawcami a dziećmi. Pomiędzy samymi dziećmi, a także
między opiekunami. Dzieci przebywające w placówkach co dzień są świadkami skomplikowanych
sytuacji. Doświadczają często niezrozumiałych dla nich napięć psychicznych spowodowanych
niesprawiedliwością, aktami przemocy, nierzadko wykorzystywaniem seksualnym. Niedawne
doniesienia "Życia Warszawy" informują nas, że coraz częściej do domów dziecka, zamiast do
poprawczaków trafiają młodociani przestępcy. Rzeszowska "Gazeta Codzienna" doniosła, że w
jednym z tamtejszych domów dziecka przez wiele lat, za wiedzą wychowawców, wychowujące się
tam dziewczynki były zbiorowo gwałcone, molestowane i rozbudzane seksualnie.
Od niedawna zajmuję się problemem ADHD. Otrzymałem list, z którego dowiedziałem się, że
dzieci z tym problemem są w domach dziecka przywiązywane do łóżeczek, do kaloryferów, są
napiętnowane i izolowane. Podobnie w szkołach, dzieci z "bidula" są gorzej traktowane od dzieci z
rodzin. Dzieci często są "zżerane" przez zazdrość, np. z tego powodu, że jeden z wychowawców
lub nauczycieli wykazuje zainteresowanie i czułość względem innego dziecka. Złożone stosunki
panujące w grupie tworzą warunki bardzo odbiegające od warunków i atmosfery rodzinnej,
wpływają przygnębiająco, depresyjnie, budzą lęk, przerażenie, wprowadzają chaos wewnętrzny. W
warunkach placówki opiekuńczej poczucie odrzucenia i izolacji zamiast być redukowane potęguje
się, tworząc "siniaki na mózgu" dziecka. Nie jest możliwe, aby w warunkach placówki opiekuńczej
wykształcić w dziecku poczucie bliskości i długotrwałego przywiązania.
Jest faktem niezaprzeczalnym, że poszukiwanie bliskości - jak pisze pani Grażyna Klimowicz -
określonych osób ma istotne znaczenie dla dalszego życia człowieka. Małe dziecko poszukuje
bliskości. Daje temu wyraz krzykiem, uśmiechem, wyciąganiem ramion, podążaniem oczami za
mamą, radosnym gaworzeniem. Tymczasem wiele przykładów pokazuje, iż budowa między matką
a dzieckiem interakcji tworzących przywiązanie i bliskość jest bardzo często zaburzona, a nawet w
sposób gwałtowny zerwana. Zerwana z powodu odrzucenia dziecka przez matkę bądź przez
zaistniałą konieczność odebrania matce dziecka.
R. Zazzo, R. Spitz i J. Bowlby, posługując się terminem "hospitalizm", opisali poważne i trudno
odwracalne regresje, występujące u dzieci wcześnie odłączonych od matek i wychowywanych
przez inne, nieznaczące osoby, które wprawdzie zaspokajały podstawowe potrzeby biologiczne,
lecz nie zapewniały miłości. Specjaliści twierdzą, że rodzaj i nasilenie objawów patologicznych
zależy od tego, w jakim okresie rozwoju dziecko zostało pozbawione bliskości i uczucia. Jeżeli
nastąpiło to w zbyt wczesnym okresie i rozłąka ta trwała zbyt długo, może to spowodować
zaburzenia psychiczne o charakterze nieorganicznym, skłonność do klinicznych zaburzeń
psychicznych a nawet schizofrenię dziecięcą.
Naznaczenie piętnem samotności i odrzucenia powoduje, że dziecko czuje się niechciane, brzydkie,
niedobre, złe, plugawe, bezwartościowe. Wstrząsającym potwierdzeniem takiego sposobu myślenia
o sobie jest wypowiedź ośmiolatka, którą zacytowano w artykule "Adoptowani rodzą się dwa razy"
Tygodnik FORUM 5/2002 za Marion Rollin (Die Woche): "
Wypadłem mamie z brzucha jak
gówno. Oddała mnie, bo jestem kupą gówna.
"
Specjaliści zajmujący się problemem samotności mówią, że jako społeczeństwo coraz częściej nie
doceniamy wartości więzi międzyludzkich, że żyjmy dla siebie i dla pieniędzy. Jesteśmy, lub
stajemy się bezduszną masą, uczestniczącą w "wyścigu szczurów" i rządzącą się prawami dzikiego,
bezlitosnego rynku. W przypadku dzieci z placówek opiekuńczych, poczucie osobistej samotności
nakłada się na samotność, jako zjawisko socjologiczne. Częstym "rozwiązaniem" tego dylematu
jest indywidualizacja i spychanie napięcia psychicznego w obręb patologii osamotnionego
człowieka. Tymczasem otaczające go społeczeństwo tę samotność napędza, potęguje i samo staje
jest przyczyną "zapętlonej" samotności. Popycha liczną część ludzi w jeszcze większą izolację i
nieprzystosowanie. Mylnie przyjmuje się założenie, że to nie w społeczeństwie, ale w tych osobach
dzieje się cos niedobrego. Dziecko samotne izoluje się od tłumu, a tłum izoluje go od siebie. Zatem
możemy powiedzieć, że nasze osamotnione i odtrącone dzieci, skazane są na samotność w tłumie.
Pomimo, że żyją w zbiorowości, w licznych grupach, tak naprawdę są nikomu niepotrzebne. To jest
syndrom spadłego liścia. To jest ten straszliwy ból wewnętrzny. To jest ból towarzyszący chorobie
sierocej.
Samotność u kresu istnienia i na jego początku jest nieco do siebie podobna w ciężarze
nieproporcjonalnym do sił. Małe dziecko jest jeszcze za słabe, starzec jest już za słaby, by ją
bez szwanku psychicznego unieść. Uszkodzenia mechanizmów emocjonalnych we wczesnych
latach powodują, także w późniejszych okresach, zakłócenia w kontaktach międzyludzkich,
zwłaszcza rodzinnych. To z kolei prowadzi do zaniku więzi, jeśli takowe istniały, i do
całkowitego osamotnienia w wieku emerytalnym.. Istnieje cierpienie niektórych młodych
ludzi daremnie usiłujących nawiązać kontakty emocjonalne z otoczeniem. Nie potrafią.
Widzą wokół siebie, u innych, miłość, przyjaźń, wierność. Dla nich takie szczęście jest
nieosiągalne. Są więc zgorzkniali, wycofani, agresywni, obrażający się o byle co. Im jest źle
i z nimi jest źle...
M. Łopatkowa, "Samotność dziecka"
Pogłaszcz mnie mamo!
"Niemowlęta uwielbiają być głaskane, tulone i dotykane". "Czują się wtedy bezpiecznie. Często nie
zdajemy sobie sprawy, z tego jak bardzo ważny i potrzebny jest dotyk w życiu dziecka. Nie
pamiętamy, że już będąc maleńkim dzieckiem, pragnęłyśmy go. Uspokajał nas, dawał poczucie
bezpieczeństwa. Teraz to się nie zmieniło. Delikatny, ciepły dotyk sprawia, że czujemy się jako
dzieci akceptowane, spokojne i zadowolone". Takie stwierdzenia znajdujemy w niemal wszystkich
czasopismach poświęconych tematyce dziecięcej.
W jakimś tygodniku przeczytałem: "Po latach mody na "zimne wychowanie", dotarło do nas, że
dotyk jest dla dziecka równie ważny jak pokarm matki, a może nawet ważniejszy. Matczyne mleko
w ostateczności zastąpić może mieszanka, a przytulania nic nie zastąpi. Dzieci nieprzytulane
wolniej rosną, częściej chorują, gorzej się rozwijają. - Czy to nie jest oczywiste? Przecież malutkie
dziecko wydaje się stworzone do przytulania, aż trudno się powstrzymać od głaskania, całowania
tych fałdek, piętek, dołeczków i paluszków. A jednak nie zawsze zwycięża w nas to, co naturalne i
normalne"
"Skóra służy niemowlęciu i jego matce za środek komunikacji i kontaktu, za pośrednictwem
którego odbywa się wzajemne obdarzanie przyjemnością i ukojeniem (trzymanie w ramionach)
oraz doświadczanie radości płynących z dotyku, ciepła smaku i zapachu. Matki i inni opiekunowie
mogą swym sposobem obchodzenia się z ciałem dziecka komunikować całe bogactwo emocji, a ich
dotyk skóry odczuwany przez skórę dziecka, przekazywać może miłość i ciepło, a także
obrzydzenie i nienawiść. Zaniedbywane dziecko, które nie jest brane na ręce, pocieszane i
utrzymywane w czystości, będzie to odczuwało po części także przez skórę, która nie jest dotykana,
otulana, i pielęgnowana zgodnie z potrzebami dziecka, daje za to wrażenie zimnej, wilgotnej i
obolałej. Napięcie wewnętrzne dziecka może uzewnętrzniać się na skórze. "Skóra może swędzić,
skóra może płakać i może szaleć z wściekłości. Niekochane dzieci zazwyczaj mają szorstką,
napiętą, nieprzyjemną w dotyku skórę" (za: Dinora Pines, "International Journal of Psychoanlysis"
61,315 - 322 1980 r. ).
Dziecko rodzi się. Nagie i bezbronne, na co może liczyć? Na miłość! Kochająca matka przytula,
pieści, całuje, dotyka. Przekazuje mu swoje emocje, uczucia. I to jest ten pierwszy kontakt. Dziecko
czuje się bezpieczne. Jest mu ciepło i dobrze. Przez dotyk niemowlę poznaje świat i choć jeszcze
nie rozumie znaczenia słów, to uczy się rozpoznawać ludzi, przedmioty. W okresie dojrzewania i
dorosłości, zapotrzebowanie na dotyk nie mija, wręcz przeciwnie wzrasta.
W dorosłym życiu, niestety, zbyt rzadko obdarowujemy się dotykiem. A dotyk, to nic innego, jak
słowo w praktyce. Zabiegani, zapracowani zapominamy, że czasami wystarczy serdeczny uścisk
dłoni, by zmienić emocje swoje lub drugiej osoby.
Zaspokojenie potrzeby miłości i bezpieczeństwa daje się jednym gestem - przytuleniem. Gest
ten zespala bliskość fizyczną i psychiczną. Dotyk i ciepło skóry, ogarnięcie ramionami,
przywarcie do ciała, poczochranie głowy, - wszystko to jest niezbędnym "pokarmem" dla
uczuć.
M. Łopatkowa, "Samotność dziecka"
Pewien wychowanek domu dziecka powiedział, że jego problemem jest wręcz maniakalne
poszukiwanie dotyku. Dotyka ekspedientki w sklepie, pasażerki w tramwaju, długo przytrzymuje
każdą dłoń podczas powitania, lubi trwać w objęciach mężczyzn.
- Jestem bardzo tym zażenowany - mówił - ale muszę w ten sposób zaspokoić głód bliskości i
dotyku jaki mi towarzyszył przez wszystkie lata gdy byłem w domu dziecka. -
Żaden dom dziecka, żadna najbardziej oddana wychowawczyni, nie zaspokoi w dziecku, potrzeby
czułego dotyku w wystarczającej ilości, podawanego na żądanie. Brak czułego dotyku pozostawia
również "siniaki na mózgu" W podręczniku do neuroanatomii przeczytamy, że w skórze człowieka
jest niezliczona ilość ciałek dotykowych ciałek blaszkowatych płytek dotykowych Te wszystkie
receptory pobudzane przez dotyk "masują" mózg, aktywują połączenia miedzy neuronami,
rozwijają synapsy. Brak czułości, głaskania, dotyku powoduje pewnego rodzaju upośledzenie w tej
międzyneuronalnej komunikacji.
Nie wszystkie dzieci są przytulane, pieszczone, kochane. Co wówczas się dzieje? Zwykle pojawiają
się choroby, moczenie nocne, jąkanie, autoagresja oraz inne zaburzenia psychofizyczne. Krzyk i
płacz stają się sygnałem buntu, niezadowolenia. Brak czułego dotyku matki sprawia, że dziecko nie
czuje wyciszenia i ukojenia. Dziecko nie czuje się bezpieczne, czuje, że jest niekochane.
R. Spitz podaje, że okres krytyczny u niemowlęcia mieści się między końcem trzeciego i
końcem piątego miesiąca. Jeżeli, zanim ów okres nastąpi, przywróci się dziecku jego matkę,
zaburzenie separacją szybko znika. Separacja bowiem jest urazem, który powoduje szok
porównywalny z ostrą chorobą. Jest to choroba sieroca. Jej najczęstszy objaw - to kołysanie
się. Zazwyczaj, gdy separacja jest świeża, kołysanie jest epizodyczne. W ciężkich
przypadkach separacji kołysanie jest prawie permanentne, jest ono jedyną formą
aktywności dziecka. W tym czasie, kiedy się kołysze, traci kontakt ze światem zewnętrznym,
staje się nieświadome tego, co się wokół niego dzieje. Są i inne objawy. Autoagresja np.
uderzanie główką o pręty łóżeczka, anormalne ruchy rąk, "pusty", matowy wzrok,
"sufitowanie" u niemowląt, ssanie brzegu łóżeczka, poduszki, palców, brak uśmiechu,
nieczytelne wyrazy innych reakcji emocjonalnych. Wśród skutków choroby sierocej
naukowcy dostrzegają trwałe uszkodzenia mechanizmów emocjonalnych. Jednostki takie nie
potrafią nawiązywać więzi uczuciowych z otoczeniem, nie umieją ani dawać, ani odbierać
miłości. Z jednej strony cechuje je indyferentyzm uczuciowy, z drugiej intensywna potrzeba,
głód uczuciowy. Cechuje je także brak koncentracji uwagi, inwencji, wyobraźni, słabe
myślenie abstrakcyjne, egocentryzm.
M. Łopatkowa, "Samotność dziecka"
Moczenie nocne
Dzieci rozdzielone z matkami, żyjące w poczuciu odrzucenia i samotności moczą się i jest to
zjawisko dość powszechne. Czasami trwa do 14/15 roku życia. Dlaczego?? Dzieci są badane przez
urologów, ale rzeczywista przyczyna tkwi w głowie dziecka. Winowajcą jest ciągły stres
spowodowany odrzuceniem we wczesnym dzieciństwie. Traumatyczne przeżycia, jakich
doświadcza dziecko, sprawia, że części układu nerwowego, odpowiedzialne za produkcję i
wydalanie moczu, nie funkcjonują prawidłowo. Wg neuropsychologii klinicznej
najprawdopodobniej, przyczyn moczenia się dzieci, należy upatrywać w zaburzeniach
funkcjonowania podwzgórza, a dokładniej znajdujących się w nim jąder, nadwzrokowego i
przykomorowego. To pierwsze, wytwarza - wazopresynę, hormon antydiuretyczny zmniejszający
wytwarzanie moczu i odpowiedzialny m.in. za resorpcję zwrotną wody, w kanalikach nerek i za
zagęszczenie moczu. To drugie, wytwarza hormon - oksytocynę, odpowiedzialną za wytwarzanie i
utrzymywanie więzi. Oksytocyna jest ściśle powiązana z wazopresyną, która jest mutacją tej
pierwszej. W mózgu odrzuconego dziecka, lęk, często podświadomy, wynikający z braku kontaktu
z matka lub inną bliską osobą, poczucie samotności, odrzucenia i izolacji powoduje
nieprawidłowości w działaniu oksytocyny, a także odpowiedzialnej za moczenie dziecka
wazopresyny. Wg artykułu "Biochemia miłości - Nasz mózg w zalotach" Bożeny Kastory
(Newsweek 49/2004) wiele procesów odpowiedzialnych za miłość i przywiązanie odbywa się w
zakręcie obręczy i w jądrze ogoniastym. W tym artykule znajdziemy potwierdzenie bardzo istotnej
informacji, że oksytocyna u kobiet ułatwia matkom więź z noworodkiem, i jest hormonem
odpowiedzialnym za przywiązanie. Natomiast u mężczyzn, to wazopresyna jest hormonem
przywiązania. Ich poziom, zwiększa się znacznie, w długotrwałym związku, z całą pewnością
ważny tu jest, stały związek z matką, lub inną kobietą np. mamą zastępczą. Czy dom dziecka,
choćby najlepszy, jest w stanie zapewnić dzieciom długotrwałe, stabilne i udane związki? Mam
nadzieję, że informacje te zainspirują młodych naukowców, aby podjęli się głębszych badań nad
tym, co choroba sieroca czyni w mózgu i duszy odrzuconego dziecka.
Doświadczenia z Michigan
Jednego z najbardziej przykrych przykładów słabej kontroli nad emocjami i zahamowania jądra
migdałowatego dostarczyły dzieci z rumuńskich sierocińców, adoptowanych po roku 1980 przez
wiele rodzin z krajów zachodnich. Do czasu adopcji dzieci te były pozbawione stymulacji i uwagi
ze strony dorosłych, lub też była ona minimalna, nie otrzymywały więc niczego, co można by uznać
za odpowiednik zwykłej miłości. Mimo, że w ich nowych domach poświęcono im sporo uwagi,
wiele spośród nich popadło w poważne problemy społeczne i emocjonalne. Jedna z matek, tak
mówiła o swej przybranej dziesięcioletniej córeczce. "Nicola nie ma pojęcia, czym jest miłość.
Traktowaliśmy ją dokładnie tak, jak resztę naszych dzieci, które są normalne i kochające, do niej
jednak ta idea nie ma po prostu dostępu. Odnosi się wrażenie, że nie jest do nas przywiązana w
stopniu większym niż do innych - gdy odczuwa potrzebę opieki, potrafi na przykład usiąść na
kolanach obcej osoby, z równą łatwością, jak przychodziłoby jej to, w stosunku do nas. Jest
inteligenta, ale nie potrafi nauczyć się okazywania szacunku innym. Dla przykładu nigdy nie
spłukuje toalety po jej użyciu. Mówimy jej o tym i mówimy, ale jej to po prostu nie obchodzi. Nie
wynika to z chęci dokuczenia nam - wydaje się raczej, że nie uwzględnia ona faktu naszego
istnienia w jej życiu.”
Harry Chugani ze Szpitala Dziecięcego w Michigan wykonywał scyntygramy mózgów, części z
tych dzieci, stwierdzając niemal u wszystkich wyraźne odchylenia czynnościowe, w rozmaitych
obszarach związanych z emocjami. "W trakcie rozwoju występuje tylko niewielkie okienko
czasowe, gdy dzieci muszą podlegać stymulacji emocjonalnej, by odczuwać emocje w późniejszym
życiu", powiada Chugani. "Te dzieci jej nie doznały, czego świadectwem są ich mózgi". Te
niewielkie okienka czasowe to drogocenne chwile, w których dziecko musi być blisko matki. Im
mniejsze dziecko, tym tych "okienek czasowych" jest więcej, stąd też jako społeczeństwo
powinniśmy rezygnować z domów małego dziecka i szpitalnych oddziałów preadopcyjnych, na
rzecz dobrze przygotowanych, nie przepełnionych, rodzinnych pogotowi opiekuńczych. Niektóre
osierocone dzieci wykazują słabą reakcję na widok rozpaczliwej sytuacji, w jakiej znalazły się inne
osoby. Czasami, gdy w nowej rodzinie pojawia się choroba, kryzys, jakiś "zakręt", dzieci te stają
obok, albo przeciwko rodzinie. Osoby, które nie doznały współczucia i troski ze strony najbliższych
nie potrafią współodczuwać ani troszczyć się o innych.
Babikier i Alnold w swojej książce o autoagresji napisały: "Dzieci doświadczone przez stratę
głównego opiekuna, z dużym prawdopodobieństwem będą cierpieć z powodu ogromnego poczucia
opuszczenia i straty, a także z przerażającego wrażenia, że świat nie jest dla nich miejscem ani
bezpiecznym, ani dobrym. Dzieci czują się porzucone, wściekłe i sfrustrowane. Takie dzieci nie są
zdolne do uzewnętrznienia miłości i troski. Bo dzieci te pozbawione były sposobności do uczenia
się, jak dodawać sobie otuchy, i łagodzić stany napięcia. Jako dorosłe osoby doświadczać mogą
przytłaczających uczuć pustki, rozpaczy i beznadziejności, nie będą umiały nazwać i zaspokoić
potrzeb emocjonalnych własnych i cudzych."
Autoagresja
Frustracja wynikająca z niezaspokojenia potrzeb powoduje napięcie i złość. Złość zamieniona na
niszczące działanie to agresja. Czasami jest to autoagresja. Ludzie dokonujący samouszkodzeń, nie
czują się bezpiecznie w swoich ciałach. Samookaleczenie jest atakiem i wyrazem nienawiści do
swojego na ciała, które jest winne np. za odrzucenie, maltretowanie czy wykorzystywanie
seksualne. Okaleczanie się, jest więc spuścizną niewysłowionej rozpaczy. Czasami, nawet często
Plik z chomika:
iwonunia
Inne pliki z tego folderu:
metody nauczania społecznie niedostosowanych.doc
(34 KB)
Arkusz IPET.doc
(27 KB)
plany aktywnosci artykul.doc
(84 KB)
Wrocławski model usprawniania.doc
(135 KB)
WYLICZANKI - RYMOWANKI.doc
(47 KB)
Inne foldery tego chomika:
†..HAFTY do WYSZYWANIA GOTOWE
autyzm
CUDOWNA MOC ZIÓŁ
dieta Dukana
edukacyjne
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin