Wysadzic Rosje.pdf

Aleksander Litwinienko

Jurij Felsztinski

Przekład

Maciej Szymański

Tytuł oryginału

Blowing up Russia

Ali rights reserved

This translation of Blowing up Russia is published

by arrangement with Gibson Sąuare Publishers, London.

PRZEDMOWA

Poznań 2007

Po raz ostatni rozmawiałem z Aleksandrem przez telefon, 8 listo

pada 2006 roku. Mniej więcej o piątej nad ranem czasu bostońskie-

go zadzwonił do mnie z Moskwy ktoś z redakcji „Nowej Gaziety"

i poprosił o komentarz do najświeższej informacji: Aleksander został

otruty. Poprosiłem, żeby odezwał się później, i wybrałem numer

telefonu komórkowego Aleksandra. Był już w londyńskim szpitalu;

powiedział mi, że stracił na wadze mniej więcej piętnaście kilogra

mów i że jego organizm odrzuca wszelkie pokarmy i napoje. Ale

jego głos był bardzo silny i rozmawialiśmy piętnaście-dwadzieścia

minut, a może nawet dłużej.

Tego dnia Aleksander był przekonany, że próbowano go zabić.

Rozumiał, że podano mu truciznę, że jest to dzieło rosyjskiej Fe

deralnej Służby Bezpieczeństwa i że rozkaz wydał prezydent Rosji,

Władimir Putin. Był jednak pewny i tego, że uda mu się przeżyć i że

najgorsze już za nim. Nie zadawałem mu zbyt wielu pytań, sądząc,

że jest za słaby, by analizować sytuację i udzielać odpowiedzi.

- Za kilka dni - powiedział - wrócę do domu. Wtedy będziemy

mieli czas na rozmowy.

23 listopada Aleksander Litwinienko zmarł. Był byłym podpuł

kownikiem jednostki specjalnej FSB do zwalczania przestępczości

zorganizowanej. To był jego zawód. Jego życie.

Znałem go od 1998 roku. Był to dla niego bardzo trudny czas:

otrzymał rozkaz od swych przełożonych i po raz pierwszy w ży

ciu nie wiedział, co robić. Polecono mu zabić bardzo zamożnego

Rosjanina pochodzenia żydowskiego, który dorobił się fortuny za

panowania Jelcyna. Ów rosyjski Żyd nazywał się Borys Bieriezowski

i w owym czasie pełnił ważną funkcję - był sekretarzem wykonaw

czym Wspólnoty Niepodległych Państw.

Redakcja

Grzegorz Dziamski

Projekt okładki, opracowanie graficzne oraz ilustracja na okładce

Zbigniew Mielnik

Wydanie I

ISBN 978-83-7510-072-3

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/ 49, 60-171 Poznań

tel. 061-867-47-08, 061-867-81-40; fax 061-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Wysadzić Rosję. Kulisy intryg FSB

Przedmowa

Aleksander podjął decyzję. Poszedł do Berezowskiego i powie

dział mu, jaki dostał rozkaz. Ujawnił całą historię podczas konfe

rencji prasowej i zadeklarował, że niektórzy z generałów FSB łamią

prawo, wydając swym podwładnym nielegalne rozkazy.

To był koniec kariery Aleksandra w FSB. Został zwolniony ze

służby.

Spotkałem go pi raz pierwszy właśnie tego dnia, kiedy szykował

się do owej historycznej konferencji prasowej.

Aleksander był nader energicznym człowiekiem, niepijącym, nie

palącym i wysportowanym - rzadko spotyka się takich w Rosji. Dużo

rozmawialiśmy. Ja właśnie wróciłem do Moskwy, w której mieszka

łem do 1978 roku, kiedy to wyemigrowałem do Stanów Zjednoczo

nych. Wszystko było tu dla mnie nowe, słuchałem więc ochoczo, a on

godzinami opowiadał mi historie ze swego życia. Wiele z nich bu

dziło grozę, Aleksander bowiem pracował dla potężnej FSB i wiódł

niełatwy żywot. Niektóre z jego opowieści wcale nie przypadły mi do

gustu: te o okrucieństwach rosyjskiej armii w Czeczenii, o Czeczenach

palonych lub grzebanych żywcem, a także obrazowe opisy tortur.

Aleksander wiedział, że prędzej czy później zostanie ukarany za tę

„zdradę", której dopuścił się, występując na konferencji prasowej,

i że kiedy przyjdzie czas, nie pomoże mu nawet bogaty i wpływowy

Borys Bieriezowski. Miał rację. W marcu 1999 roku został aresz

towany i uwięziony za fikcyjne przestępstwo, które zdaniem władz

popełnił kilka lat wcześniej.

Zanim w grudniu 1999 roku zwrócono mu wolność, zdążyłem

już wyjechać z Rosji. Wkrótce prezydentem został pan Putin. Od sa

mego początku nie podobało mi się to, co Putin robi z Rosją- kiedy

rozwiązał izbę wyższą rosyjskiego parlamentu, przywrócił radziecki

hymn i zaczął mianować na najwyższe stanowiska w państwie swo

ich starych przyjaciół i kolegów z FSB. Wielokrotnie wspominałem

jedną z moich rozmów z Aleksandrem, którą odbyliśmy w moskiew

skim biurze Borysa Bieriezowskiego. Aleksander powiedział mi wte

dy, że jeśli Putin dojdzie do władzy, zaczną się czystki. Ludzie będą

ginąć albo trafiać do więzień.

- Przeczuwam to. Nas wszystkich też pozabija. Wierz mi. Wiem,

co mówię.

Było to na początku 2000 roku, na krótko przed objęciem przez

Putina prezydentury. Skąd Aleksander wiedział, że zostanie aresz

towany? Jakim cudem przejrzał Putina tak wcześnie, podczas gdy

inni uważali go jeszcze za nowoczesnego, demokratycznego przy

wódcę?

W owym czasie pochłaniało mnie nowe zadanie: próbowałem roz

wiązać zagadkę wysadzenia we wrześniu 1999 roku budynków

w kilku miastach Rosji, w wyniku czego zginęło ponad trzysta osób.

Był to najpoważniejszy akt terroryzmu, jakiego kiedykolwiek do

puszczono się w tym kraju.

Doszedłem do wniosku, że zamachy te były dziełem rosyjskich

tajnych służb, a winą za nie obarczono Czeczenów, żeby wywołać

drugą wojnę czeczeńską (która rozpoczęła się wkrótce po atakach

terrorystycznych, 23 września 1999 roku). Było jednak wiele spraw,

o których nie wiedziałem i których nie mogłem pojąć. Potrzebo -

wałem Aleksandra. Poleciałem więc do Moskwy, żeby spotkać się

z nim i poprosić o pomoc. Przegadaliśmy całą noc. Powiedział mi,

że coś bardzo podobnego do zamachów z roku 1999 zaszło w Mos

kwie w roku 1994, przed pierwszą wojną czeczeńską i poprzednimi

wyborami prezydenckimi.

- Dowiedz się ile tylko zdołasz o Maksie Łazowskim. Był agentem

FSB i kierował kampanią terrorystyczną w 1994 roku. Jeżeli zrozu

miesz rolę Łazowskiego, jego sposób działania, strukturę jego orga

nizacji - zrozumiesz wszystko. Ale bądź ostrożny, Jurij. Jeżeli ktoś się

dowie, że badasz sprawę Łazowskiego, zostaniesz zabity. Oni bardzo

szybko wpadną na to, że tak naprawdę interesuje cię rok 1999, a nie

1994. Ale kluczem do całej sprawy jest Łazowski i jego układ.

Opuściłem Moskwę następnego ranka, 24 września 2000 roku.

Zabrałem ze sobą notatki, które stały się szkieletem książki Wysadzić

Rosję. Kulisy intryg FSB. Była to moja ostatnia wizyta w Rosji.

Owej nocy, którą spędziłem w Moskwie, rozmawialiśmy z Alek

sandrem także o jego ucieczce. Został zwolniony z więzienia, ale

FSB śledziła jego poczynania dwadzieścia cztery godziny na dobę.

Za dnia jeździły za nim dwa samochody z trzema ludźmi każdy. Je-

- den z tych wozów zawsze zostawał na nocnym dyżurze. Widziałem

to na własne oczy, kiedy szedłem na spotkanie. Aleksander nie miał

Wysadzić Rosję. Kulisy intryg FSB

* Przedmowa

w Rosji żadnych perspektyw, a jego ponowne aresztowanie było

tylko kwestią czasu.

W maju 2000 roku podjąłem pierwszą i ostatnią próbę negocja

cji z FSB - chciałem sprawdzić, czy uda się zawrzeć z nimi układ

i w jakiś sposób zagwarantować Aleksandrowi nietykalność. Wy

dawało mi się, że dziewięć miesięcy bezpodstawnego uwięzienia

to i tak zbyt wysoka kara za zorganizowanie konferencji prasowej

w listopadzie 1998 roku. Skorzystawszy z pomocy pośrednika, który

nie pracował dla FSB, umówiłem się na spotkanie z dawnym szefem

Litwinienki, generałem FSB Jewgienijem Chochołkowem.

- Rozmowa z nim nie będzie łatwa - ostrzegł mnie Aleksander. -

To bardzo poważny człowiek, generał z doświadczeniem bojowym.

Bądź ostrożny. I jeszcze jedno... Kiedyś pod ostrzałem doznał szoku

i teraz, kiedy wpada w szał, nie okazuje emocji, ale zaczyna się jąkać.

Kiedy Chochołkow zaczynał się jąkać, wiedzieliśmy, że to koniec

dla wszystkich.

Do spotkania doszło 22 maja w małej prywatnej restauracji przy

Prospekcie Kutuzowa, w zamożnej i dobrze znanej moskwianom

dzielnicy. Osoba, która je zorganizowała, poinformowała mnie, że

życie Litwinienki można kupić - najprawdopodobniej kosztowało

by to kilka milionów dolarów. Szczerze mówiąc, sam się spodzie

wałem, że ostatecznie wszystko będzie kwestią zwyczajnej łapówki,

jak to często bywa w Rosji.

Przybyłem do restauracji o dziewiętnastej trzydzieści. Na drzwiach

wisiała tabliczka „Zamknięte". Wszedłem do środka. Wnętrze było

przytulne, a pośrodku sali czekał już nakryty stolik. Kucharz usta

wiał na nim naczynia, słuchając poleceń właściciela - wysokiego

mężczyzny o szerokich barkach.

- Pewnie przyszedłem za wcześnie? — odezwałem się do właścicie

la. - Mam się tu spotkać z generałem Chochołkowem.

- Nie, nie. Przyszedł pan w samą porę - odparł uprzejmie. - Pro

szę dalej. Witam. Jestem generał Chochołkow.

- A ta restauracja należy do pana? - spytałem zdziwiony. Nie spo

dziewałem się, że rozpoczniemy spotkanie od rozmowy o restaura

cjach.

- Tak jest. Kucharz też jest mój. Sprowadziłem go tu z Taszkien-

tu. Tam też dla mnie pracował. Bo wie pan, stacjonowałem kiedyś

w Taszkiencie.

Przez głowę przemknęły mi skojarzenia. Taszkient. Stolica Uzbe

kistanu. Uzbecka mafia polityczna. Chochołkow stacjonował tam

w czasach, kiedy Uzbekistan był częścią Związku Radzieckiego.

- Wie pan - ciągnął Chochołkow - nie po to mam tę restaurację,

żeby na niej zarabiać. Mam ją dla przyjaciół. To bardzo wygodne.

Mamy dokąd pójść, gdzie usiąść, porozmawiać - tak jak teraz będę

rozmawiał z panem. Gdzie moglibyśmy się spotkać, gdybym nie

miał tej restauracji? Na ulicy? A wracając do kucharza: jest bardzo

dobry. Pije pan wódkę?

- Piję.

— Cudownie.

Generał nalał nam po kieliszku i zaczęliśmy rozmawiać.

Próbowałem ustalić, czy FSB zamierza zostawić Litwinienkę w spo

koju, a jeśli tak, to na jakich warunkach. Miałem tylko jeden argu

ment: Litwinienko już odsiedział dziewięć miesięcy. To wystarczyło,

by odpokutować tę „zbrodnię". Gdyby FSB zagwarantowała, że nie

wyrządzi mu już żadnej krzywdy, ja byłem gotów zagwarantować,

że Litwinienko, były pracownik FSB, nie ujawni więcej kompromi

tujących informacji, które posiadał.

Generał wyjaśnił mi w odpowiedzi, że Aleksander nie może spo

dziewać się przebaczenia; że pozwolił sobie na sprzeciw wobec sy

stemu, a tego nikomu nie wolno robić. Dziewięć miesięcy, które już

spędził w więzieniu, miało być ledwie początkiem jego kłopotów.

On zaś, generał Chochołkow, gdyby nazajutrz przypadkiem wpadł

na Litwinienkę na ulicy, najchętniej udusiłby go gołymi rękami.

Mówiąc to, generał pokazywał mi szczegółowo, jak zaciskałby

dłonie na gardle Aleksandra. Jego twarz, która dotąd wydawała mi

się spokojna i miła, nagle się zmieniła. Wyglądała przerażająco.

Chwila ciszy, która zapadła, ciągnęła się niemiłosiernie. Wreszcie

generał przerwał milczenie.

— Oczywiście mówiłem w p-p-przenośni, tylko w p-p-przenoś-

ni - rzekł, jąkając się potężnie. - Me tak naprawdę - dodał po chwi

li, uspokoiwszy się nieco - widzę pewne rozwiązanie tej sytuacji.

W FSB istniał kiedyś wydział gospodarczy, zatrudniający trzystu

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: