RETORYKA i ERYSTYKA.doc

(303 KB) Pobierz
RETORYKA i ERYSTYKA

RETORYKA i ERYSTYKA

 

q       Retoryka nie jest teorią gwarantującą sukces, jak nauki ścisłe, a jest pewną umiejętnością dostrzegania w rzeczach tego, co w odniesieniu do tych rzeczy jest przekonujące; jest to nauka o środkach przekonywania.

q       Arystoteles: retoryka to umiejętność metodycznego odkrywania tego, co w odniesieniu do każdego przedmiotu może być przekonujące.

q       Perelman: retoryka to dyscyplina polegająca na analizie technik dyskursywnych, które mają na celu wywołanie lub wzmocnienie poparcia dla twierdzeń przedkładanych do akceptacji.

q       Retoryka przekonuje za pomocą dyskursu, środków werbalnych:

o        Gdy przystawimy komuś do głowy pistolet, to jest to działanie nieretoryczne, ale gdy go postraszymy, że go postraszymy, to jest to retoryka.

q       Retoryka a logika:

o        Wywód logiczny:

§         Cel: udowodnienie.

§         Prawda jest dwuwartościowa: 0 lub 1.

§         Prawda jest obiektywna / intersubiektywna.

§         Istnieje obowiązek przyjęcia poprawnego wywodu.

§         Są tu pewne reguły budowania dowodu.

§         Odbiorca jest niekonkretny; cechy odbiorcy nie przekładają się na wywód.

§         Nadawca jest nieważny.

§         Aksjomaty stanowią fundament, na którym buduje się wywód.

§         Zły wybór aksjomatu oznacza nieprawdziwość całego wywodu.

§         Język:

·         Precyzyjny.

·         Jednoznaczny.

·         Sformalizowany

o        Wywód retoryczny:

§         Cel: przekonanie.

§         Prawda nie istnieje, zamiast niej są wartości.

§         Wartości są pluralistyczne – jedna wartość nie wyklucza innych.

§         Wartości są subiektywne.

§         Nie ma obowiązku, gwarancji przyjęcia wywodu – skuteczność jego zależy tylko od tego, czy odbiorca ten wywód przyjmie.

§         Kryterium oceny nie jest poprawność wywodu, a jego skuteczność.

§         Brak reguł, które, jak w logice, zapewniają skuteczność.

§         Są reguły, które zwiększają prawdopodobieństwo skuteczności.

§         Nie ma ogólnie dobrego wywodu, jest tylko dobry wywód do konkretnej publiczności.

§         Im większe dopasowanie wywodu do cech publiczności, tym większa szansa, że on będzie skuteczny.

§         Jeżeli wywód jest równie dobry dla wszystkich, to znaczy, że nie jest naprawdę dobry dla nikogo.

§         Nadawca jest istotny.

§         Aksjomaty występują nie tylko w logice, ale też w retoryce, i nazywają się locus communis – miejsce wspólne.

§         Są bazą, na której buduje się wywód.

§         Obejmują podzielaną przez nadawcę i odbiorcę wiedzę o świecie.

§         Mogą mieć:

·         charakter ogólny (Arystoteles: „zawinił ten, kto miał w tym korzyść”) lub…

·         charakter zawężony i odnosić się do wąskich grup społecznych – są wtedy bardziej skuteczne („za komuny było lepiej” i „za komuny było beznadziejnie”).

·         Zgoda co do miejsca wspólnego owocuje zgodą co do reszty wywodu.

·         Jeśli źle rozpoznamy miejsce wspólne, cały wywód jest chybiony.

·         Język:

o        Nieformalny.

o        Nieprecyzyjny.

o        Niejednoznaczny (to stanowi podstawę retoryki).

o        Subiektywny.

Reguły, zasady zwiększające prawdopodobieństwo sukcesu w retoryce:

q       Zasada perswazji:

o        Celem retoryki jest przekonywanie.

o        I wszystkie środki użyte w wywodach retorycznych powinny być podporządkowane temu nadrzędnemu celowi.

o        Cel determinuje środki.

o        Perswazja może być skierowana na:

§         Działanie.

§         Zmianę postaw.

 

§         W PRL dzieliło się to analogicznie na: agitację (doraźne działanie) i propagandę (długofalowe działanie).

§         W reklamie: hard-sell (sprzedaż) i corporate image  (zmiana postaw).

o        Teksty skierowane na któryś z tych celów mają inne cechy stylistyczne:

§         Np. reklama hard-sell zawiera konkretne informacje (cena, daty promocji).

§         Reklamy wizerunkowe to nastrój, klimat, kolory, muzyka, atmosfera.

o        Dlatego dobry tekst 1. typu nie będzie dobry jako tekst 2. typu i odwrotnie.

 

o        To, że retoryka namawia do zmiany postawy, czyni ją podobną do poezji.

o        Bo stosuje podobne środki.

o        Z poezji można uczyć się środków retorycznych.

 

q       Zasada identyfikacji:

o        Konieczność dania odbiorcy do zrozumienia, że jest przez nas akceptowany, że go lubimy.

o        Nie można tej zasady naruszyć.

o        Nawet, gdy istnieje konieczność zmiany, złamania opinii odbiorcy, można to uczynić tylko akceptując odbiorcę w pozostałym zakresie.

o        Np. „ponieważ jesteś inteligentny, to na pewno sobie z tym poradzisz”, a nie „zmobilizuj się, bo jesteś tak głupi, że to zadanie może cię przerosnąć”.

o        Przejawy identyfikacji:

§         Można to po prostu odbiorcy powiedzieć.

§         Można odbiorcę naśladować, pokazać mu, że się jest do niego podobnym.

o        Uniesienie retoryczne:

§         Wyższa forma zasady identyfikacji.

§         Odbiorcy nie tylko czują, że nadawcy się z nimi identyfikują, ale sami zaczynają się identyfikować z nadawcami.

§         Odbiorcy zacierają poczucie różnicy między sobą a mówcą.

§         Odbiorcy zaakceptują wtedy wszystko to, co nadawcy powiedzą.

o        Zasada identyfikacji polega na przełożeniu oczekiwań mówcy na język opinii publicznej:

§         to, czego my chcemy, musi być tak powiedziane, jakby oni chcieli, jakby wynikało z ich sposobu myślenia;

§         uznajemy, że oni mają rację, i dlatego, że myślą jak myślą, powinni przyjąć naszą tezę.

q       Zasada aktualności:

o        Chcąc kogoś przekonać, powinniśmy nawiązać jakąś więź pomiędzy tym, o czym mówimy, a czasoprzestrzenią, w której znajduje się odbiorca.

o        Wmawiamy odbiorcy, że powinien coś zrobić w imię aktualności (bo tu i teraz).

o        To może być obojętne, jaki jest teraz miesiąc, ale należy odbiorcę przekonać, że to trzeba zrobić właśnie w lutym.

o        Np. wiosenna promocja: „kup, bo wiosna”

§         Ktoś patrzy przez okno i stwierdza: To prawda!

§         Jeśli pierwsza część zdania jest prawdziwa, to druga też.

o        Każda chwila jest dobra, trzeba to tylko umotywować i podkreślić jej wyjątkowość.

o        Tak samo jest z aktualnością miejsca:

o        Np. można zachęcić do kupna nowego mieszkania

§         w mieście, w którym się mało buduje: „Kup nowe, bo tu się mało buduje i będziesz wyjątkowy”.

§         w Warszawie: „Kup nowe, bo w Warszawie buduje się najwięcej nowych mieszkań w całej Polsce”.

o        Powiązanie to może być zupełnie od czapki.

q       Zasada korzyści:

o        Trzeba wyeksponować korzyści, jakie uzyska odbiorca po zrobieniu tego, do czego się go zachęca.

o        Jedyną płaszczyzną mówienia o rzeczach, do których przekonujesz, jest mówienie o korzyściach, jakie ludzie będą z tego mieli; nie warto mówić o rzeczach, tylko o korzyściach.

o        Nowoczesny marketing mówi: przedmioty są nośnikami korzyści; nie sprzedajemy przedmiotów, tylko korzyści.

o        Tak samo w polityce: nie wybieramy polityka, tylko korzyści, jakie osiągniemy, gdy dojdzie do władzy.

o        Korzyści te:

§         Mogą być materialne.

§         Ale najbardziej eksploatuje się korzyści symboliczne, które można odbiorcy wmówić i które opierają się tylko na tym, że on wierzy, że je posiada, albo inni będą w to wierzyć (samopoczucie, tożsamość, atrakcyjność).

§         Korzyść może być czymś w praktyce niekorzystnym – trzeba to tylko odpowiednio przedstawić („post it” - kartki z klejem, który słabo klei).

§         Korzyść polega często na braku straty.

§         Korzyść ta musi dotyczy odbiorcy, a nie nadawcy.

q       Zasada apelu formalnego:

o        Jeśli tekst jest atrakcyjny pod względem swojej formy, to zwiększy to akceptację treści, które ze sobą niesie.

q       Zasada formy rozumianej szeroko:

o        Odnosi się do kompozycji, do budowy wywodu retorycznego.

o        O ile zasada apelu formalnego mówiła o użyciu ładnych słów, zdań i akapitów, o tyle tu chodzi o całą konstrukcję tekstu.

o        Tekst powinien być podzielony na części, pozostające ze sobą w logicznym związku.

o        Tekst powinien dać się łatwo czytać – jego forma powinna być taka, żeby nie utrudniała lektury.

o        Płaszczyzny rozumienia tej zasady:

§         Spójność wewnętrzna: poszczególne akapity czy podrozdziały powinny być koherentne – powinny wiązać się ze sobą.

·         Test: jeżeli tekst można pociąć na kawałki, wymieszać je ze sobą i złożyć z powrotem, i jest on równie dobry, jak na początku, to oznacza, że wcale nie był dobry.

·         Dobry tekst ma jedyny możliwy, racjonalny porządek.

§         Spójność zewnętrzna: powinna zachodzić między tekstem a innymi elementami, np. tekstem a tematem.

q       Zasada decorum / stosowności:

o        Stosowne jest to, co nie jest niestosowne.

o        Stosowne jest wszystko to, co nie narusza naszego poczucia stosowności.

o        Naruszenie tej zasady: np. wplecenie sprośnych dowcipów do mowy pogrzebowej.

q       Forma powinna być odpowiednia do tematu na poziomie stylu:

o        W starożytnej retoryce wyróżniano różne style mówienia:

§         Górnolotny.

§         Prosty.

§         Powściągliwy.

o        Wyróżniano też 3 powinności mówcy, który powinien:

§         Uczyć, instruować.

§         Poruszać, naginać.

§         Wzruszać.

o        Odpowiednim celom przyporządkowane odpowiednie style.

o        Była też instrukcja mówiąca, iż tekst powinien dzielić się na 4 części:

§         Wstęp.

§         Opowiadanie .

§         Argumentację.

§         Zakończenie.

q       Zasada wyobraźni:

o        Aby dotrzeć skuteczniej do rozumu odbiorcy, należy dotrzeć do niego poprzez wyobraźnię.

o        Wyobraźnia to medium, przez które poruszamy rozum.

o        Nie chodzi o to, żeby wymyślać rzeczy nieistniejące, ale żeby te istniejące pokazać w sposób właściwy.

o        Należy wywoływać w umyśle odbiorcy rzeczy, o których się mówi.

...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin