Autor: Prentice Mulford
Siła w ogóle
Gdyby się powiodło wynaleźć lekarstwo, które by mężczyźnie lub kobiecie, chłopcu lub dziewczęciu dało siłę charakteru, władzę i zdolność kierowania i wpływania na drugich - o, zaiste, takie lekarstwo miałoby pokup od razu zapewniony.
Co to jest siła? Jeśli mamy jakiś cel, projekt, interes i przedstawiając go komuś lub wysyłając w świat, obojętnie może lub wrogo doń usposobiony, możemy zawsze utrzymywać w napięciu umysł, energię, otuchę i nasz zapał dla przedsięwzięcia - wówczas mamy siłę.
Przekupień, idący od drzwi do drzwi, ofiarujący swe towary, mimo wszystkich porażek, gróźb i zatrzaśnięć drzwi, zawsze w wesołym nastroju, o, taki ma już siłę, zdobywa on podstawy do większego przedsiębiorstwa. Rdzeń, początek i kamień węgielny tej potęgi leży w spokojnym, trwałym postanowieniu: mieć siłę i w wyobrażaniu siebie jako ciągle wzrastającej potęgi.
Trwając w tym postanowieniu i w tej wyobraźni, nie tylko przyciągamy siłę, co nigdy nie przepada, lecz nadto wysyłamy dniem i nocą potok siły czy myśli, która daje podwaliny planu, szkicu lub przedsiębiorstwa. Działa ona w umysłach obcych, bliskich czy dalekich, wywołując myśli na korzyść naszych planów, i sprawia, że gdy zetkniemy się z nimi osobiście i wyjaśnimy nasze zamiary, usłyszymy: "Tego mi właśnie potrzeba", lub: "I owszem, z całą chęcią", albo: "Właśnie o tym myślałem".
Siła jest potęgą, która rychło usuwa zwątpienie. Po nocy zniechęcenia napełnia nas z porankiem otuchą i ufnością, nasuwa świeże plany, sprowadza nowe korzyści. Jest ona taką właściwością lub pierwiastkiem, co chroni nas przed pomyłką lub niepowodzeniem, a przenosi na tor główny ku wygranej. Jest pierwiastkiem, który nam użycza taktu i dystynkcji. Jeśli go wzmocnimy, możemy stawić czoło tym, którzy nas dawniej poniżali, odgrażali się nam lub z ukosa na nas patrzyli. (Taka tyrania zawsze spotyka tych, co pragną się wybić w świecie). Mniejsza o to, czy jesteś dobrym, sympatycznym, uczynnym; jeżeli ci braknie siły, zdolności skupienia się lub osiągnięcia słuszności, skoro jaki przycinek, zmarszczenie brwi lub przekąs chwilowo wypłoszy twój dowcip, nie osiągniesz powodzenia w życiu; nie posiądziesz tego, do czego masz wszelkie prawo. Siła jest taką właściwością lub pierwiastkiem, który, jeśli ci się noga powinie lub nieszczęście nagłe cię spotka, pozwoli ci przyjść do siebie, skupić się, zapomnieć o wszelkich kłopotach i rzucić się do nowego wysiłku.
Przepędzić pół godziny w zadumie, rozdrażnieniu lub szalonym pośpiechu albo wahaniu się - znaczy zużyć tę samą siłę i ten sam czynnik, który, poprowadzony innym przewodem, ruszyłby z miejsca twe przedsięwzięcia lub w inny sposób przysporzył dobra. Każdego ranka musimy zadać sobie pytanie: "Na dziś mam pewien zapas siły, jak jej użyć dla osiągnięcia najlepszych wyników i wydobyć z dnia jak najwięcej trwałego szczęścia?"
Jeśli zaś wstawszy rano, potrzebujesz siły, by popchnąć naprzód zamiary, a czujesz lęk i jakbyś wzdrygał się przed ludźmi, natenczas po prostu myśl o sile! Trzymaj się tego słowa, tej myśli jak można najbardziej. To cię zaprowadzi na szlak właściwy. Nad czym ustawicznie myślisz, to zawsze przyciągasz.
Źródło siły.
Nasz umysł jest tam, gdzie najwięcej myśli posyłamy. Gdy jest skupiony i pochłania nas wspomnienie osoby o sto mil oddalonej, nasz umysł jest przeważnie przy tej osobie. Jeżeli wszakże umysł twój jest pochłonięty dźwiganiem znacznego ciężaru, jest on skupiony na tych mięśniach, które służą do tego celu. Wielkość naszej siły fizycznej zależy od naszej zdolności oddziaływania na tę część ciała, której musimy użyć.
Nie ma innej siły w mięśniu lub innej części ciała, by dźwigać, chodzić, biec lub inną pełnić czynność, prócz siły myślowej, wezwanej do jej pełnienia. Budowa naszego ciała odgrywa tu rolę tłoków, dźwigni lub zasuw parowej maszyny, które tylko wówczas podnoszą się, ciągną lub przyciskają, gdy na nie działa para. By urzeczywistnić największe szczęście, trzeba nam ciała, w którym by siła, tkwiąca w nas, pozwoliła się równo podzielić, mogła działać na dowolną jego część, dając się w lot przenieść z jednej części na drugą. Chcemy być silni w każdym calu, a nie tylko w ramieniu lub nogach, kosztem serca, płuc lub innych organów, co jednak rychło spotyka tych, którzy pielęgnują i ćwiczą w nieodpowiednim stosunku jedną tylko partię mięśni.
Trzeba nam także ciała, które nie ustanie i nie zazna upadku, lecz się rozwinie.
Jak nabyć siłę.
By to osiągnąć, rozmawiaj o swym interesie, planie lub zamiarze z tymi, którzy są ci zupełnie oddani.
Monopole i potężne związki powstały przez to, że ich twórcy zespolili swe rozmowy. Tak to się schodzą dzień po dniu i rozprawiają. W miarę jak rozmowa bieży, udzielają sobie nowych pomysłów, przystosowują je, a z tej kombinacji powstaje nowy czynnik.
Skoro życzymy sobie, by z naszym powodzeniem w interesach łączyło się dobro innych, nasza myśl względnie pragnienie ma większe szanse powodzenia, niż gdybyśmy pragnęli dobra tylko własnego. Prawdziwy sukces w życiu zależy, pominąwszy majątek potrzebny dla naszych potrzeb i przyzwyczajeń, od zdrowia i rozsądnego użycia tego, co pieniędzmi nie da się w odpowiedni sposób osiągnąć.
Przezorny egoizm, czy tam interes własny, żąda szczerze, by wszyscy nasi towarzysze byli zarówno jak my szczęśliwi. Nie chcemy, by nasi przyjaciele mieszkali w szopie, gdy sami zajmujemy pałace. Nie chcemy, by nasi bliscy chodzili w łachmanach, gdy my dostatnio się ubieramy. Nie chcemy, aby byli zależni od naszej dobroczynności, lecz pragniemy, by na równi z nami posiadali swe własności, zajmowali własny kąt.
Im więcej zdrowia, ducha i ciała lub doskonałości wokoło i blisko nas, tym zdrowszymi i doskonalszymi sami się stajemy.
Jest pewien urok: przyglądając się pracy ogromnej maszyny parowej, widzieć tony żelaza, jakie by stu ludzi zaledwie ruszyło z miejsca, podnoszące się i zniżające z elastycznością piłki gumowej.
To samo odczuwamy, gdy obserwujemy nieustający zlew mas wodnych Niagary, a to dlatego, że natura ludzka kocha siłę. Ten spokój i rozmarzenie, jakie na nas spływają, gdy patrzymy z godzinę na dźwiganie i toczenie się fal i mycie skał przez ocean, przejmujemy w siebie jako siłę, czerpaną z tego żywiołu. Duch nasz nie tylko daje siły ciału do fizycznych wysiłków, ale i wtedy, kiedy ciało spoczywa, podczas snu lub kiedy indziej, bierze się do roboty, aby uzupełnić braki i dostarczyć nowego materiału, jeśli się zużył przez nadmierne wyzyskanie.
Ćwiczymy się zatem z korzyścią, będąc w spokoju i przywołując myśli o sile, żywości, sprawności w używaniu mięśni. Obserwując ruchy igrającego psa lub narowistego konia, wchłaniamy w siebie siłę radości z życia u zwierząt i dajemy ciału nowe składniki dla krwi, mięśni, nerwów i ścięgien.
Wtedy ciało zażąda fizycznego ćwiczenia. Zechcemy biec, skakać lub w inny sposób używać naszych mięśni, gdyż nam się to podoba i czujemy się do tego zniewoleni jak dziecię do zabawy.
Ta zmiana ku lepszemu musi być wszakże stopniową, przy jednoczesnym odciąganiu umysłu od wielu niezdrowych wyobrażeń i ześrodkowaniu na zdrowszych tematach. Ktoś mógłby jednak zapytać, czy nasze ciała tak samo jak zwierzęce nie muszą osłabnąć i zaniknąć?
I zwierzęta mają siłę i uczucie istnienia, jednak przeciętne nasze życie trwa dłużej niż u nich. Wzrost władz duchowych ukaże nam przyczyny zaniku i sposoby używania praw siły w celu odbudowy ciał naszych i napełnienia ich coraz większą mocą. Stworzeni jesteśmy do wyższych i silniejszych uciech, a życie powinno być istnieniem zupełnie różnym od dzisiejszego.
Używanie sił.
Skoro przez modlitwę czy pożądanie nabyłeś siłę, proś o rozum, który by ci wskazał, jak z niej skorzystać. Swą własną bowiem siłę możesz skierować ku uszczęśliwieniu lub skrzywdzeniu siebie. Możesz tej siły użyć na kaprys lub urojoną konieczność. Możesz biegać pół dnia, aby kupić coś, czego nie potrzebujesz. Możesz stracić dwie godziny na wytargowaniu 10 centów przy kupnie jakiegoś towaru. Robiąc to zużywasz tę samą siłę, która by ci przysporzyła 10 dolarów. Nie wystarczy być tylko pracowitym. Sama pracowitość może zużyć kosztowną siłę przy wyskrobywaniu dna rondli cynowych lub przy liczeniu oczek w dywanie. Jest bardzo ważną rzeczą, do czego użyjesz twej siły lub pracowitości, by ci ona przyniosła najlepsze wyniki.
Nieraz utalentowany artysta w żaden sposób nie może zbyć swoich obrazów, gdyż zaniedbuje siebie i nie umie się korzystnie przedstawić towarzystwu, gdy tymczasem słabszy artysta ma kupca na poczekaniu, ma bowiem zalecające obejście.
Jeśli stoisz i wskazujesz palcem na otaczających i wzorki zbierasz, nikt się nie będzie spieszył od ciebie kupić, choćby nie wiem jak wartościowe były twe rzeczy. Należy to więc do interesu i szczęścia w życiu przedstawić się otoczeniu zachęcająco.
Gdy podnosimy ciężar, przywołujemy siłę; wprawiamy umysł w stan żądającej siły. Każda inna myśl, która by zajmowała umysł przy wykonywaniu jakiegoś działania fizycznego, zmniejsza sprawność tej czynności. Z tego powodu bardzo wiele osób się wyczerpuje, gdyż mimowolnie starają się wykonywać dwie czynności naraz i nie chcą jednemu działaniu poświęcić czasu niezbędnego dla odpowiedniego skierowania siły. To jedno wielkie źródło fizycznej niemocy.
Jeśli dwie lub więcej osób pocznie złośliwą gawędę o kimś nieobecnym i objaśnia z drwinami postępki lub charakter tej osoby, to posyłają na odległość rzeczywistą siłę lub czynnik szkodzący tej osobie, o której mowa. Co się jej tyczy, to odczuje ona siłę tak wytworzoną w pewien sposób. Będzie albo przygnębiona i osowiała, albo też podniecona i zgryźliwa. Wszystkie te stany umysłu do pewnego stopnia szkodzą ciału, chyba że dana osoba wysyła przeciw swym wrogom bezustannie czynnik dobrej woli. Taka dobra wola jest większą siłą i usuwa na bok wątlejszą siłę złej woli.
Złe życzenie kilku naraz osób jest spotęgowanym przekleństwem, które ma władzę szkodzenia, siłę prącą ku złemu. Działa ono na mocy zasady nieubłaganej w skutkach.
Utrata siły.
Siła jest nam potrzebna, utracamy ją zaś, wysyłając ku drugim pewien rodzaj szpetnej myśli. Toteż właśnie pojednawcza, wykluczająca walkę umysłowość kwakrów przyczyniła się do ich zamożności.
Gdy jesteś bardzo zmęczony, pochodzi to z chwilowej niezdolności przywołania siły niewidzialnej, by działała na nasze ciało. Ustawiczną praktyką możemy jednak umieć przywołać wydatną siłę do pewnej okolicy naszego ciała i stać się dobrym cyklistą, biegaczem, silnym w ramionach itp. bardziej niż drudzy. Tak jednak pielęgnujemy jedną partię mięśni na koszt jakiejś innej części naszej istoty, a tak czyniąc, doznajemy po pewnym czasie cierpień.
Atleta może posiadać znaczną siłę fizyczną w pewnych częściach ciała w dwudziestym piątym roku życia. Czy jest ona wszakże trwała? Jakimże jest w tak częstych wypadkach jego stan w pięćdziesiątym roku życia? Jest wielkim błędem mniemać, że w pojęciu: "tędzy ludzie", "twarde życie pod gołym niebem", "stężanie mięśni", zawiera się pewność stworzenia krzepkich, zahartowanych ludzi przez nieustanne ćwiczenia fizyczne i życie pod gołym niebem, a czynne.
Żyłem ze strażnikami granicznymi, żeglarzami i rolnikami i wiem, że wielu z nich podupada w latach pięćdziesiątych. Mężczyzna może czuć się słabym, chociażby był dobrze zbudowany, opalony i żylasty. Często przeżywa się między dwudziestym a trzydziestym piątym, a w czterdziestym piątym staje się wyblakłym, siwym i zużytym albo też kłębkiem reumatyzmów i dolegliwości. Ale i otoczenie ważną odgrywa rolę.
I tak w osiemnastym lub dwudziestym poczynamy wyrastać ze sfery wczesnej młodości, oddanej samym rozrywkom. Zastanawia nas poważniejsza strona życia. Podejmujemy jakieś zajęcie. Oplatają nas mniej lub więcej jego troski, zawikłania, odpowiedzialności. Jako mężczyzna lub kobieta wstąpiliśmy w fazę życia nastręczającą kłopoty i walki; pewien tok przedsiębiorstwa nas pochłonął, za nim idąc nie mamy czasu na rozrywki.
Skoro potem stykamy się ze starszymi ludźmi, przejmujemy ich stare zapatrywania, ich mechaniczne prawidła myślowe, ich dostępność dla błędów bez cienia powątpiewania. W tym wszystkim otwieramy nasz umysł ciężkiemu, troskami brzemiennemu tokowi myślenia. W tym prądzie utonęliśmy mimowolnie. Te myśli stały się naszą drugą naturą.
Mijają lata, a my czujemy, że ruchy nasze są ociężałe i sztywne, że z trudnością ledwie na płot się wdrapujemy, a na drzewo nie potrafimy, jak w czternastym roku życia. Przez ten cały czas umysł nasz udzielał ciału owych ciężkich nieelastycznych składników i zrobił zeń to, czym jest obecnie.
Odzyskanie siły.
Duch nasz domaga się wdzięku od ciała, którego używa, pragnie zręczności w ruchach i osobistej piękności. W okresie istnienia, zwanym dzieciństwem i młodością, duch ma sposobność, by urzeczywistnić to żądanie siły i piękności, nie będąc jeszcze obładowany fałszywymi poglądami i żalem za tym, co było.
Żywość, bujność i nieznużona chęć zabawy u chłopca lub dziewczęcia w latach dziesięciu lub dwunastu, pochodzi ze swobody ducha. Moglibyśmy i dalej zachować tę zręczność, jaka cechuje lat piętnaście, gdyby się nam udało usunąć ciężar smutnych wspomnień i wiary w błędy nakładany na nas przez ostatnich lat dwadzieścia lub trzydzieści. Ten proces zrzucania możemy zacząć natychmiast, powziąwszy postanowienie: strącić w przepaść zapomnienia wszystko, czego żałujemy, co nam przeszkadzało, co opłakiwaliśmy.
Ciało nasze stopniowo uformuje się bardziej symetrycznie i lepsze otrzyma kształty, jeśli nasz umysł poddamy właściwemu prądowi myślowemu. Słowa, w których pomysł jakiś wyrażamy, nic nie znaczą, a jednak, gdy nasz widnokrąg się zaciemni i ogarnie nas chwilowa obawa, niech tylko powiemy: "Odrzucił mnie los na bok, ale jakoś ja wrócę". "Et, zdaje mi się, że się przecisnę"... wówczas przywołujemy do siebie największą siłę. Ona to, nagromadzona przez ducha ludzkiego, może zwyciężyć i wznieść się nad wszelkie dotykalne czynniki. Może uczynić ciało niewrażliwym na ciepło lub zimno.
Niestety jednak właściwą jest dziś każdemu bezradność, gdy nam się wymyka siła lub używanie jej w taki sposób, że nie podniesie naszej mocy. A my tej właśnie mocy potrzebujemy do utrzymania naszych umysłów w dzielności, do odtrącenia każdej formy słabości, bo inaczej myśl o słabości uzmysłowi jakiś jej kształt, skoro ją przyjmiemy i w nią uwierzymy. Przy stole śniadaniowym raczej się mówi o przypadłościach niż o zdrowiu. Toteż przeważnie umysły nasze krążą wokoło jakiejś przypadłości. Umysły te ustawicznie rozsyłają tę myśl wokoło. Cała atmosfera nimi jest przepełniona. Ciąży nam ona, przejmując niemiłymi objawami. I tak wiele osób nigdy nie stawia oporu niemiłemu wrażeniu, jakie u nich wywołuje upał. Wysyłają znaczną ilość tej nieodpornej myśli w dal. Ten prąd z nami się wreszcie spotyka. Przyłączysz się do niego i cierpisz jak inni.
Dlaczego wyrobnik może pracować w skwarze słonecznym, podczas gdy bezczynne otoczenie wachluje się i roztapia w słońcu? Ponieważ umysł wyrobnika skoncentrowany jest na pracy, a w tym nastroju nie odczuwa myśli o upale. Poci się na równi z tymi, co cierpią, jednak transpiracja nie sprawia mu żadnej przykrości. Ubierzmy tego samego człowieka w czyste płótno, w ubiór z szerokiego kortu, by nic nie robił, jak tylko przechadzał się na modłę eleganta, to prawdopodobnie ucierpi on od upału, gdyż nie ma nic do czynienia, nie ma czasu ześrodkować swego umysłu i przyjmuje myśl dokuczliwą.
Zanim uczynimy drugich doskonałymi, musimy się zabrać do udoskonalenia samych siebie.
Życie ma wzrastający urok i coraz bardziej nas cieszy, gdy z miesiąca na miesiąc zyskujemy więcej wpływu na materialne czynniki otaczające nas, gdy największe zimno albo upał mniejsze robią wrażenie, gdy możemy przenieść się w stan umysłu, jakbyśmy posiadali oręż do odparcia wszelkiego rodzaju przeszkód ze strony niemiłych osób i otoczenia lub zgrzytliwych hałasów, czy wreszcie przykrych scen, nagle wyrosłych przed nami.
Siła pamięci.
Nasza pamięć jest istotną płytą fotograficzną, chwytającą bezustannie obrazy wszystkich scen i wypadków, które podpadają pod zmysły. Jeśli nie zacieśnisz płyty lub nie będziesz naglił z utrwaleniem, chcąc za wiele naraz widzieć bądź pamiętać, wówczas otrzymasz tym lepsze obrazy.
Jeśli pozwolimy, by nasz umysł niepokoił się ustawicznie rzeczami małej wagi, jeśli całymi dniami tkwi w naszej pamięci myśl, że nasz przyjaciel mógłby nie przyjść, że nasza modniarka mogłaby zapomnieć pewnego szczegółu w ubraniu kapelusza, że poczta mogłaby nie przywieźć pewnego listu, że należne pieniądze mogłyby się nam nie dostać, albo, jeśli w pamięci utrzymujemy swój obraz jako człowieka bez grosza i opuszczonego, to wypełnimy naszą płytę fotograficzną materiałem upadku i ruiny. Ale co gorsza jeszcze, bo oddalamy od naszej pamięci lepsze myśli, które by nam użyczyły mocy do pokonania przeciwności.
Przeciążamy pamięć nazwiskami, datami, wypadkami i szczegółami, wlokąc ciężar całkiem bezużyteczny, a przez to niszczymy zdolność do przyjmowania nowych wrażeń i nowych pomysłów. Fotograf potrzebuje zupełnie czystej i jasnej płyty, na której ma utrwalić obraz. Tak i nasza umysłowa płyta musi być czystą i wolną od starych wyobrażeń.
Człowiek, mający powodzenie, zwyczajnie małe odebrał wykształcenie w zaraniu życia. Toteż jego nie zatarty umysł widział jasno plan, szkic i dewizę oraz nowe drogi do pomyślności, których umysł nabity książkami nie dostrzegł. Toteż w tak licznych wypadkach ludzie bez ogłady, niewykształceni ujmują ster w wielu przedsiębiorstwach, podczas gdy ludzie z wykształceniem marnieją w biurach, gdzie wykształcenie jest zbyteczne, za lichym wynagrodzeniem. Jeżeli twe dziecko potrafi cały słownik "z pamięci" recytować oraz powtarzać słowo w słowo i ustęp za ustępem z książek szkolnych, to przeładowuje i nadużywa ustrój i funkcje organiczne. Jego prawdziwa siła umysłu skarleje, jego zdolność do wybicia się w świecie podupada, miast się zwiększyć. Świat obok niezliczonych innych rzeczy zowie właściwe wygłoszenie słowa, odpowiedni układ zdania - "wykształceniem". Lecz to nie jest siła umysłu, a pielęgnowanie pamięci, obładowanej regułkami, deklinacjami, koniugacjami i słówkami, przypomina zużycie całej pracy na polerowanie klingi noża bez względu na ostrze. Ogłada jest ułatwieniem, ale nie siłą, popychającą nas w świecie. Mnóstwo rzeczy powierza się dziś w szkole pamięci. A ludzie istotnie nie mogą podać innej racji tego, jak tylko obawę, by po latach dziecka nie wyśmiano, że nie nauczyło się pewnego przedmiotu. Z całego zaś ogromu materiału, nagromadzonego w szkole lub we wszechnicy, dwie trzecie na szczęście zapomina się w ciągu dwunastu miesięcy po wyuczeniu na pamięć.
Skoro uważamy za potrzebne dokładnie pamiętać, ile oczek jest w naszym dywanie, tudzież ich wzajemne oddalenie, lub też ilość szpilek w naszej kasetce roboczej, zapełnimy naszą płytę fotograficzną szeregiem bezużytecznych obrazków. Obciążamy się w życiu tysiącem drobnych kłopotów, w równej mierze bezcelowych. Troskliwość i akuratność są to nader cenne przymioty; skoro jednak mężczyzna obraca je na guziki swego ubrania, a kobieta na połysk swoich patelni cynowych, niewiele już siły pozostaje na rzeczy mogące przynieść daleko lepsze wyniki. To właśnie jest jedną z przyczyn, dlaczego twój mąż znany z niedbałości w tylu pomniejszych sprawach, tak często ma powodzenie, podczas gdy bardzo akuratny mężczyzna może się potknąć lub też zajmować podrzędniejsze miejsce w świecie. Nelson na pokładzie niewiele dbał o to, czy mosiężne przedmioty były aż do największego połysku wypolerowane, a co do niektórych szczegółów miał opinię niedbałego komendanta, jednak miał w umyśle i pamięci ogromnie jasno wyrytą jak najskuteczniejszą metodę ustawienia swych okrętów wzdłuż nieprzyjacielskich i atakowania ich z tyłu.
Martinez w ogólności nie wygrywał bitew, nie z braku odwagi, lecz z tego powodu, iż pamięć jego była obarczona koniecznością dysponowania guzikami i baryłkami prochu na całej linii w paradzie. Długie przyzwyczajenie i wprawa zmuszały jego pamięć do utrzymywania w pogotowiu tych i owych szczegółów, wyjąwszy najlepszą metodę, by w razie potrzeby dostać się do baryłek prochu.
Zastrzegamy się, byśmy na tym miejscu podać mieli w pogardę troskliwość, akuratność i zmysł porządku, gdy jednak, łaskawa pani, zalecasz małżonkowi, idącemu rano do biura, by nie zapomniał pójść na rynek oddać twą dyspozycję modniarce i wstąpić do sklepu dla kupienia pewnego odcienia jedwabiu, którego próbkę mu dajesz, to nakładasz nadprogramowy ciężar na pamięć biednego człeka, kto wie, czy nie przeciążoną, a proszę o tym wiedzieć, że wysiłek, aby pamiętać o kartce szpilek, lub wydrukowanie tej kartki szpilek na organie pamięci, rysuje tak samo duży obraz, jak wyobrażenie pewnych szczegółów interesu, przydatnych do zapewnienia miliona.
Utracasz ducha i istotę myśli mówcy, robiąc notatki. Nie potrzebujesz utrzymać w pamięci tych samych słów, jakich on używa. Tracisz istotę i siłę tego, co właśnie mówi, pisząc o tym, co już powiedział. Do pewnego stopnia przeszkadzasz tokowi myśli mówcy, bo czy jego mowa jest czytana, czy z pamięci wygłaszana, każdy uważny słuchacz jest dlań pomocą, skoro wysyła mu sympatyczny, potakujący, odpowiadający prąd myślowy. Jeśli natomiast go zatamujesz, pozbawiasz mówcę pewnego bodźca i pomocy, jaką mu zrazu nastręczyłeś. Reporter, który nie robi notatek, a posługuje się tylko pamięcią, odda niekiedy istotę mowy w dziesiątej części liczby słów, jakiej użyto przy wygłoszeniu; dla praktycznych zaś celów dziennikarstwa taki rodzaj sprawozdań jest wysoko ceniony.
Taki reporter pielęgnuje i kształci to, co w braku innych wyrazów nazwać musimy jego "duchową pamięcią". Jest to pamięć, która zachowuje pojęcia zamiast słów, słowa bowiem są tylko wózkami dla zwożenia pojęć, a pod wielu względami wózkami nieudolnymi.
W miarę jak rozwiną się zmysły wyższe, urośnie i ta duchowa pamięć i na życzenie wywoła wspomnienia z każdej doby istnienia. A przekonamy się z czasem, że dla uzupełnienia naszego szczęścia nie będziemy się starali ani czuli potrzeby wykreślenia z pamięci tak wiele naszej przeszłości, szczególnie smutnych chwil, jak byśmy tego dzisiaj pragnęli. Życie nasze będzie nieustannym ciągiem szczęścia, a to szczęścia ciągle wzrastającego, w miarę jak wzrosną nasze moce, jak coraz lepiej nauczymy się, jak żyć, aby poznać coraz więcej rozmaitych uciech życia, aby nie tylko wiedzieć, ale i czuć radość, wspaniałość i wzniosłość w każdej formie natury.
Wszelki przedmiot widzialny, każdy dom, pień drzewa lub skała, każde zejście się ludzi w salach czy kościołach, w domach lub jadalniach publicznych, w marszu lub w starciu się wojsk, każde zdarzenie, wielkie czy małe, ma swój udział lub, jak by to nazwać, odbicie w pierwiastku niedostrzegalnym dla oka. Wszelako tak jak oko cielesne, tak i ustrój pamięciowy podlega zanikowi. Codzienna pamięć jest tylko brulionem, książką tymczasową dla wciągania pozycji, odrzuca się ją na bok, skoro się zapełni, lecz nie pierwej, aż każda pozycja jest wciągnięta do głównej księgi. Ta główna księga to nasze duchowe "ja".
Siła odporna.
Indianie północnej Ameryki, jako też mieszkańcy Wschodu mieli w pewnych wypadkach władzę, że tak oddalali wszelką myśl i znieczulali umysł, iż stawali się nie tylko niedostępni obawie, ale i ciała swe znieczulali na ból fizyczny. Była to władza wprawiania się w taki stan umysłowy, który umożliwiał Indianom wziętym w niewolę wytrzymać okropne katusze, zadawane przez zwycięzców i śpiewać hymn śmiertelny wśród płomieni, jak też w czasie powolnych tortur nie do opisania strasznych, które by niewielu z naszej rasy mogło wytrzymać, nie popadając w szał lub konanie.
Indianin jest daleko więcej skupiony i rozważny niż większość naszej rasy, zarówno w ruchach ciała, jak i umysłu. Pielęgnując nieświadomie tę równowagę przez życie, mniej sztuczne od naszego, spotęgował on moc swego ducha. Jednym z dowodów tego jest owa władza umysłu nad ciałem, zmniejszająca ból fizyczny, a ostatecznie tłumiąca go zupełnie.
Powszedni umysł widzi w danej sztuce przede wszystkim tylko środek do zarobienia pieniędzy, a nie czynnik wnoszący do życia rozmaitość, odpędzający znużenie, darzący odpoczynkiem tę część umysłu, która służy innym zajęciom, czynnik przywracający zdrowie, wzmagający żywotność ciała i ducha. Ten umysł powszedni uchwycił się myśli, iż jest za stary, aby się uczyć. To jest właśnie stan wielu osób, które doszły do tzw. średniego wieku lub go przekroczyły. Pragną one "spokojnie siedzieć". Przyjmują nieuniknione pojęcie "starzenia się". Ich powszedni umysł powiada im, że ich ciała muszą stopniowo marnieć, kurczyć się, stracić ową pełność i proporcje młodości, zanikać, a w końcu umrzeć.
Powiedzieć, że coś się stać musi, jest potęgą sprawiającą, że to się stanie; więc pod ustawicznym wpływem tego przeświadczenia duch stawia ciału przed oczyma widma upadku i zaniku, aż nie nastąpi ostateczność.
Wyższy zaś i oświecony umysł powiada: "Gdybyś chciał usunąć niemoc, skierować swą myśl o ile można najbardziej ku zdrowiu, sile, żywotności, ku silnym, zdrowym i życiodajnym tworom: płynącym chmurom, świeżym powiewom, kaskadom, falom oceanu, widokom leśnym i bujnym drzewom, na ptaki pełne życia i ruchu - to w taki sposób włączyłbyś się w prąd tej zdrowej życiodajnej mocy, promieniującej z tych silnych, ożywiających tworów".
Odwaga
Odwaga i przytomność umysłu jest to jedno i to samo.
W przytomności umysłu zawiera się siła ducha. Tchórzostwo i brak rozwagi mniej więcej na jedno wychodzi. Mają one źródło w pośpiechu lub w braku spoczynku.
Wszelkie stopnie pomyślności polegają na odwadze ciała i umysłu.
Wszelkie rodzaje niepowodzeń mają swe źródło w lękliwości.
Można pielęgnować odwagę i wzmacniać ją w każdej chwili dnia.
Dokonując czegoś osiągnąć można podwójne zadowolenie. Raz daje je nam sam czyn dokonany, po wtóre sposób dokonania. Tym samym ustawicznie dodajemy sobie po cząstce tej cennej zalety, zwanej odwagą. Możemy dojść do tego, starając się o rozwagę, pielęgnując cel w mówieniu, chodzeniu, pisaniu, jedzeniu - w ogóle we wszystkim.
Zastanowienie i odwaga są tak silnie ze sobą związane jak obawa z pośpiechem. Skoro wykonując najmniejszą czynność nie nauczymy się kierować naszej siły odpowiednio, to niełatwo zdołamy utrzymać kierownictwo wszystkich większych spraw. Jeśli dojdziemy do rozpoznania, czego się lękamy, przekonamy się, że w umyśle próbujemy zajmować się zbyt wieloma rzeczami, a to nas przejmuje obawą. Przy jakiejś umowie, przy jakiejkolwiek sprawie zrazu tylko jeden krok jest potrzebny. Na ten jeden krok trzeba nam użyć tyle siły, ile potrzeba, a nie więcej. Zrobiwszy go możemy pójść dalej. Im dłużej nasz umysł ćwiczymy, aby się skupił na jakimś kroku, tym bardziej wzrasta w nas zdolność wysłania wszystkiej siły naraz w pewnym danym kierunku.
Siła taka zwiększa się i powinno się jej używać w tak zwanych drobnostkowych szczegółach codziennego życia.
Tą drogą namysł i obmyślana czynność tak stają się przyzwyczajeniem, iż do pewnego stopnia nie jesteśmy tego świadomi, tak jak i z długiego przyzwyczajenia do kierunku przeciwnego utracamy świadomość pośpiechu.
Musimy zawsze trzymać umysł na uwięzi. Musimy go zawsze mieć w pogotowiu, by go móc użyć w danym kierunku. Nasza myśl nie jest w pogotowiu, jeśli zapinając trzewiki, przebywamy umysłem o milę od tej czynności - jeśli zacinamy ołówek, a przenosimy się myślą do jednej z jutrzejszych trosk. Umysł jest zatem daleko, a jeśli przez całe życie przyzwyczajamy się tak odbiegać od czynności współczesnej do oddalonej, to coraz trudniej przychodzi go zawrócić z drogi, a jeszcze trudniej użyć na poczekaniu, gdybyśmy go zawrócili. Myśl nasza przerzuca się z jednej rzeczy na drugą z większą chyżością niż iskra elektryczna, a my potrafimy doprowadzić tę ruchliwość do stanu bezustannej gonitwy od jednej rzeczy do drugiej, aż będzie niepodobnym zatrzymać ją przy jednej rzeczy dziesięć sekund bez przerwy. Z drugiej strony możemy, pielęgnując spokój i rozwagę we wszystkich sprawach, skupić naszą myśl na jednej rzeczy tak długo, jak nam się podoba, wżyć się w pewien stan umysłu według upodobania, dowolnie zapaść w sen albo stan półświadomy, półsenny, równie jak sen darzący odpoczynkiem. Oto mała cząstka możliwości, jakie ma umysł ludzki. Nie ma żadnej granicy jego rozwoju, zwiększenia się jego mocy i nie ma w granicach naszej wyobraźni rzeczy, której by on nie mógł dokonać. Stopnie prowadzące do takich wyników są bardzo małe, proste i stosunkowo równe, tak proste i równe, iż wielu je pomija dla tej przyczyny.
Wyrabiać odwagę znaczy tedy: ćwiczyć się w rozważnym postępowaniu we wszelkich sprawach, jest to bowiem najprostszym ćwiczeniem, aby zgromadzić i mieć siłę w zapasie, a nie wydawać więcej, niż w danej chwili niezbędne.
Żaden z przymiotów ducha nie jest bardziej potrzebny do powodzenia we wszelkich zamysłach, jak odwaga; przez nią zaś rozumiem nie tylko odwagę do działania, ale i do myślenia. W najpowszedniejszym zawodzie tysiące nie odważą się zdobyć na krok, który by za sobą pociągnął wydatek ponad przeciętny ich rozchód. Bledną na wzmiankę o tak znacznej kwocie. Przez zwykłą obawę nie będą się zajmowali tym pomysłem przez czas potrzebny, aby się z nim dokładnie zapoznać. Gdyby jednak odwrócili działanie swego umysłu i zamiast bezzwłocznie pójść za długoletnim przywyknieniem do strachu, poczekali i pozwolili odpocząć pomysłowi czas jakiś w swej głowie, zamiast go wyganiać, wtedy z czasem przyszłyby im do głowy myśli o sposobach i środkach pokrycia nadzwyczajnego wydatku, a przez to zyskiwania większych sum w tym samym czasie, jakiego wymagało zarobienie małej kwoty.
Mówimy na przykład kobiecie, która się najmuje do prania dzień po dniu i nigdy nic innego nie robiła: "Dlaczego nie założycie pralni? Możecie zarobić grube pieniądze w ten sposób". "Ja - założyć pralnię?! Skądże na świecie dostać pieniędzy na założenie pralni?" słyszymy odpowiedź. Ta kobieta, zamiast rozważyć nasz pomysł, pozwala zawładnąć sobą obawie przed niezmierną kwotą, rzekomo na to potrzebną, a idąc za tym samym nierozważnym, krótkowidzącym, zastraszonym tokiem myśli, na naszą zachętę odpowiada niechęcią. Waży się myśleć tylko o dziennym zarobku, na zawołanie tych, którzy się do niej udadzą. Z tej przyczyny tysiące nie odważą się pomyśleć o przeniesieniu się w jakąś szerszą, bardziej odpowiedzialną i korzystniejszą sferę przedsięwzięć; widzą naraz wszelkie możliwe trudności, z tego zaś przywyknienia będą widzieć je ustawicznie.
Lecz druga praczka, bardziej rozważna kobieta, słyszy naszą zachętę, nią się zajmuje. Po czasie mówi do siebie: "Czemuż nie miałabym założyć pralni? Inni pozakładali i powiodło im się". Żyje ona tym projektem, rozmawia o nim to z jedną, to z drugą sąsiadką i dowiaduje się, jak one zaczęły. Im dłużej bawi w tym prądzie myślowym, tym jaśniej dostrzega sposoby i środki, przy których pomocy ludzie "zakładali stałe siedziby". W końcu pomysł tak ją pochłania, że stawia krok naprzód, potem drugi i trzeci i tak stopniowo przechodzi w posiadanie pralni.
Ktoś ma zimny wyraz twarzy, w której przebija skupienie wobec wielkiego niebezpieczeństwa, ma bowiem władzę koncentrowania swego umysłu na rzeczy, która ma być natychmiast wykonaną. Tchórzostwo nie ma takiej władzy i może w duchu widzieć nie tylko źródło niebezpieczeństwa, lecz i sto możliwych następstw, jakie się przydarzyć mogą lub nie mogą. W bitwie może ktoś czekać na swą powinność w naprężonym, lecz bynajmniej nie w przyjemnym stanie umysłu, widząc ludzi uszykowanych i ściśniętych wokoło siebie. Jednak siła ducha, jaką może przywołać, aby wytrwać w powierzonej czynności, jest silniejszą od wyobrażenia sobie rzezi wokoło, ta też siła rozkazuje mu i trzyma go na posterunku. Człowiek, który biega, albo który by uciekł, gdyby miał sposobność, nie może utrzymać swego umysłu na czym innym jak tylko na odstraszających możliwościach chwili.
Nie kosztuje to więcej myśleć o zdrowym niewidzialnym pierwiastku odwagi niż o lęku, o dobrym humorze niż o gniewie, o pewności siebie niż o chwiejności, a jeśli w tym samym czasie myślimy lub wymawiamy: "Odwagi!", lub "Postanów!" albo "Bądź dobrej myśli!", to otrzymujemy daną siłę.
Na to trzeba nam poświęcić z dziesięć sekund, przy rannym wstawaniu, skorośmy lękliwi, niezdecydowani lub drażliwi, a zresztą można wymawiać inną jakąś zaletę, na której nam zbywa, w ten bowiem sposób łączymy się z pierwiastkiem odwagi, silnego postanowienia, czyli dobrej myśli. Wszystkie istoty żyjące: rośliny, zwierzęta, człowiek - pełniejsze są siły, gdy słońce wywiera działanie na naszą planetę. Skoro nachyli się po południu, maleje też siła, czy jej używamy do wysiłku mięśni, czy umysłu.
Stan umysłu, w którym jesteśmy zaraz po wstaniu z łóżka, będzie prawdopodobnie trwał przez cały dzień.
Po dłuższej praktyce powyższych niepozornych ćwiczeń porannych zdziwimy się odmianie w nas zaszłej, zdziwimy się, skąd przyszła ta większa siła, odwaga, decyzja lub inna dobra lub zdrowa myśl.
Potęga doskonałości.
Nauczywszy się zużywać akuratnie tyle siły, ile potrzeba do wykonania jakiejś czynności, pielęgnujemy i wzmacniamy ustawicznie ten pożądany stan umysłu, jaki w mowie potocznej znamy pod nazwą: "mieć wszystkie klepki razem", znaczy to innymi słowy: mieć zawsze bez względu na to, co robimy, nasz wzrok duchowy otwarty w każdą stronę, i gdy na pozór zdajesz się zatopiony w jednej czynności, to nasz duch lub umysł, na wzór czujnego odwachu, bezustannie wypatruje z wieżycy, co się też tam dzieje wokoło i daje znać w każdym momencie, by nam umożliwić należyte wystąpienie w mającym nastąpić zdarzeniu. Jest to nie tylko właściwością odwagi, lecz także znalezienia się i taktu. Ta to błyskawiczna czujność i przytomność ducha umożliwiła pewnemu oficerowi amerykańskiemu w czasie rewolucji, w chwili gdy w zamieszaniu walki ujrzał się przed frontem brytyjskiego pułku, namysł do zapytania: "Co to za wojsko?" - "Szkoci królewscy" - brzmiała odpowiedź. "Bądźcież i nadal Szkotami królewskimi" - odparł, odjeżdżając do swych szeregów. Ten człowiek miał umysł wyćwiczony, by znaleźć sobie czas do namysłu.
Równie jak myśl, tak i ciało może poruszać się z błyskawiczną szybkością, skoro tego chwila wymaga, lecz przede wszystkim myśl musi być jasno nakreślona, skontrolowana i wytyczona, zanim się jej pozwoli działać na ciało. Tak też jest ona przewidziana i rozważona w raptownych cięciach i kryciach zręcznego szybkiego szermierza, podobnie jak u zawodowej tancerki w jej ruchach, a o ile dotyczy wyższych przymiotów: u malarza, muzyka lub innego artysty. To wszakże w licznych wypadkach jest częściowe kierownictwo duchowe. Poza swą sztuką, artysta może mieć niewiele zdolności kierowania lub zastanawiania, a tym samym być "nerwowym", chwiejnym, łatwo przygnębionym, dziwacznym i lękliwym.
Umysł jest naszą załogą, która ma być w każdym kierunku wyćwiczoną, by sprostać wszelkim możliwościom.
Zajmujemy się kształceniem mężczyzn i kobiet, których umysły nie są zupełnie wyćwiczone w jednym kierunku, a zaniedbane we wszystkich innych.
W każdym razie jest lepiej rosnąć symetrycznie i być doskonałym w każdym calu, tak jak wzrośliśmy, niż mieć siły ześrodkowane na jednym talencie lub zdolności i stać się tym, co świat zowie "geniuszem". Dzieje wewnętrzne geniusza są nieraz bardzo tragiczne i dowodzą, że mało przyniosły szczęścia bohaterowi.
Gdy malarz włoży całą swą uwagę w kierowanie pędzlem, gdy mówca lub aktor całą swą siłę przeniesie na sposób wyrażania i, nie dozwalając tej sile oddalać się świadomie do tego, jak A, B lub C oceni lub skrytykuje tę metodę, jeśli, jak mówi Szekspir, pozwolimy każdej ukształtowanej myśli wykonać swoją rzecz, to wyniknie stąd uważny, pełen namaszczenia sposób użycia naszej siły, który sprawi przyjemność i nam, i drugim. To jest zasadą naszego istnienia. Jeśli, czytając te słowa, odczuwasz, że "jest coś w tym" i przekonałeś się, że pewna ich część odnosi się do ciebie samego, twoja kuracja rozpoczęta. To przeświadczenie już nas nie opuści, lecz będzie czynne, choćby w natłoku zajęć wydawało się dłuższy czas pogrzebane. Puściło już korzenie i zaczynamy dostrzegać swe błędy, coraz to wyraźniej.
Zapominamy, że swego czasu byliśmy ślepi, dopóki nam łuski nie spadły z oczu.
Siła kobieca...
imbira