tybetanska_ksiega_umarlych.pdf

Tybeta«skaKsi¦gaUmarłych

tłumaczenieIreneuszKania(1984)

Spistre±ci

1Pouczenieosamowyzwoleniusi¦zBar-dowchwili±mierci 5

2Pouczenieosamowyzwoleniusi¦zBar-doDharmaty 26

3Pouczenieosamowyzwoleniusi¦zBar-do»ycia 37

Odtłumacza

Przedstawionytekstdomagasi¦krótkiegocho¢bywprowadzenia,itonietylkodlatego,

»ejesttopierwszyjegoprzekładnaj¦zykpolskiwprostztybeta«skiegooryginału.

Nieznaczyto,»ejestonwnaszymkrajucałkowicienieznany.Owszem,niektórzyspo-

±ródorientalistów,przedewszystkimza±wcaleju»licznagromadkabuddystówpolskich

(praktykuj¡cychró»netradycjetybeta«skiejMahajany),mieliokazj¦zetkn¡¢si¦z Bar-do

Thos-grol 1 wprzekładzieangielskim(wersjaEvans-WentzaiLamyKaziDawa-Samdup

zroku1928oraznajnowsza–FranceskiFremantleiCh¨ogyamTrungpyzroku1975 2 ).

By¢mo»eniecoszerzejznanyjesttak»ekomentarz,jakidotegotekstunapisałC.G.

Jung.Wszystkotoniezmieniajednakfaktu,»e Bar-doThos-grol nadalmaunasstatus

„ksi¦gidlawtajemniczonych”–atakwcaleby¢niepowinno.

Niepowinnotakby¢popierwszedlatego,»ejesttotekstzró»nychpowodówbardzo

interesuj¡cy,nietylkodlaspecjalistów.Podrugie–wnimsamymzawartyjestnakazrozpo-

wszechnianiagowszelkimisposobamiw±ródwszystkichludzi,„głoszeniagonaulicach”–

jakmówioryginał.Nawetje±liprzyjmiemy,»ezalecenietakieodnosisi¦dobuddystów,

toprzecie»uzna¢mo»nawka»dymrazie,i»nanaszymterenieoznaczaonomo»liwo±¢

icelowo±¢zdj¦ciaz Bar-doThos-grol piecz¦ciezoteryczno±ci,któramoc¡jakiego±niepo-

rozumieniaprzylgn¦łado«nado±¢długo.

Potrzecie–odpewnegoczasuo Bar-doThos-grol gło±nonaZachodzie.Tytułten

(niemalwył¡cznietytuł)pojawiasi¦ostatniodo±¢cz¦stowliteraturzetanatologicznej–

którejniebywałegorozkwitujeste±my±wiadkami–atak»ereligioznawczej.Faktemjest,

»ewieledo±wiadcze«iprze»y¢osóbodratowanychze±mierciklinicznej,prze»y¢,które

opisałRaymondMoodywbestsellerzesprzedparulat,ksi¡»ce LifeafterLife ,mniejczy

bardziejdokładnieprzypominapewnestronice Bar-doThos-grol ,tekstudatowanego,b¡d¹

1 Wymowawprzybli»eniu:Th¨o-tr¨ol.

2 TheTitbetanBookoftheDead.TheGreatLiberationthroughHearingintheBardo ,Shambhala,

BerkeleyandLondon1975.

cob¡d¹,nawiekXIVwedlenajostro»niejszychprzypuszcze«,wrzeczywisto±cizapewne

znaczniestarszego 3 .

Czwartaprzyczyna–wmoimprzekonaniunajgł¦biejle»¡cainajistotniejsza–tota,

»ewbrewpozorom Bar-doThos-grol niejestwył¡cznieksi¦g¡o±mierciiumieraniu.Je±li

spojrze¢na«zpunktuwidzeniatypologiireligioznawczej,jawisi¦tentekstjakoklasyczny

scenariuszinicjacyjnyzgłównymijegoelementami:zej±ciedo„przestrzenipo±miertnej”

(bar-do),w¦drówkawniej–przej±cieprzezró»norakiepróby–iwyzwolenie,czylizmiana

statusubytu.

Otym,»ewielenaszychdo±wiadcze«iprze»y¢mo»naporównywa¢ze±mierci¡za

»ycia,»eumierasi¦wielokrotnie–wieka»dydorosłyczłowiek.Pouczaj¡nasotymrów-

nie»wielcymy±licieledobywspółczesnej,jakMirceaEliadeczyKarlRahner.ycienasze

cz¦stoobjawia„struktur¦inicjacyjn¡”(zwłaszczaetapzwany descensusadinferos ),ito

szczególniechybawostatnichczasach.Niemog¡zatemzaskakiwa¢nast¦puj¡cesłowa

FranceskiFremantle,tłumaczkiBar-doThos-grol:„Takwi¦c,jakkolwiekksi¡»k¦t¦napi-

sanorzekomodlaumarłych,wrzeczywisto±citraktujeonao»yciu.SamBuddaniezwykł

roztrz¡sa¢tego,codziejesi¦po±mierci,botakiepytanianies¡u»ytecznewposzukiwaniu

rzeczywisto±ci hicetnunc .Jednakowo»naukioreinkarnacji,sze±ciurodzajachistnienia

ibar-do,staniepo±rednimpomi¦dzynimi,wdu»ejmierzeodnosz¡si¦doobecnego»ycia,

niezale»nieodtego,czystosuj¡si¦onerównie»doistnieniapo±miertnego.Podkre±lasi¦

cz¦sto,»ecelemodczytywania Bar-doThos-grol człowiekowizmarłemujestprzypomnie-

niejegopost¦powaniaza»ycia.Ksi¦gaumarłychmo»enaspouczy¢,jak»y¢”.(Wst¦p,s.

XIX-XX)

Podobnegozdaniajestrównie»Ch¨ogyamTrungpa,»yj¡cywUSAtybeta«skimistrz,

autorytetwproblematycetanatologicznej,jakby±mypowiedzieli,iautorwst¦pnegoko-

mentarzadowzmiankowanegoprzekładuFranceskiFremantle.Powiadaontak:„Bar-do

znaczyrozsiew.Jesttonietylkoprzerwa,zawieszenieponaszej±mierci,alerównie»za-

wieszeniewjakiej±sytuacji»yciowej;umieraniezdarzasi¦tak»eza»ycia.Do±wiadczenie

bar-dojestcz¦±ci¡naszejpodstawowejstrukturypsychologicznej.Przezcałyczaszdarzaj¡

namsi¦wszelkierodzajedo±wiadczeniabar-do–do±wiadczeniaparanoiczyte»zagubienia

wcodziennym»yciu;jesttotak,jakby±myniebylipewniziemipodstopami,niewiedz¡c,

ocomamchodziidok¡dzmierzamy.Tote»niniejszaksi¡»kajestnietylkoprzesłaniemdla

tych,którzywła±niemaj¡umiera¢lubju»umarli;jesttorównie»przesłaniedlatych,co

si¦narodzili.Narodzinyi±mier¢dotycz¡ka»dego,ci¡gle,wtejwła±niechwili”,(s.1-2).

Mamywi¦cdoczynieniazeznamienn¡zbie»no±ci¡postawmy±licieliWschoduiZa-

chodu,wywodz¡cychsi¦wszakzwielceodmiennychtradycjiduchowych.Wolnomniema¢,

»etakonwergencjaodzwierciedlapewienstanogólniejszej±wiadomo±ciegzystencjalnej–

mo»enietyleradykalnienowy,ilecorazpowszechniejszy,i»enajejwytworzeniesi¦jaki±

wpływmiała–obokczynnikównaturyhermeneutycznej–równie»całkowicienowasytu-

acjawspółczesnegoczłowieka,poddanegozagro»eniuabsolutnemu,icałychzbiorowo±ci,

3 Tybetologowieuwa»aj¡,»ejegoautoremjestKarmaLingpa(1323-1383);Tybeta«czycyprzypisuj¡

gosamemuPadmasambhawie.

prze»ywaj¡cychcorazcz¦±ciejt¦cz¦±¢scenariuszainicjacyjnego,któr¡okre±lamymianem

descensusadinferos .

Wszystkotojestniew¡tpliwieinteresuj¡ce,aleniewystarczałobydouznaniatybeta«-

skiej Ksi¦giumarłych zatekstniezwykły,couczyniłemnapocz¡tku.Tekstówb¦d¡cych

scenariuszamiinicjacyjnymiznaj¡wszakdo±¢du»ozarównodziejereligii,jakidzieła

literackieró»nychnarodówiepok,bywspomnie¢bodajnajsławniejszeznich– Bosk¡

Komedi¦ . Bar-doThos-grol wyra¹niejednakró»nisi¦odnichwszystkich.Ni»ejpostaram

si¦jaknajkrócejprzedstawi¢główn¡osobliwo±¢tejksi¦gi,zzastrze»eniem,»ezbraku

miejscamusz¦touczyni¢pobie»nieiupraszczaj¡cwielesprawzasługuj¡cychnaznacznie

gł¦bszeiwszechstronniejszeo±wietlenie,como»eb¦d¦miałsposobno±¢zrobi¢przyinnej

okazji.Tutajluk¦t¦cz¦±ciowostaramsi¦wypełni¢wprzypisach.

ZakładamprzytymuCzytelnikaminimumogólnejwiedzyobuddyzmie.

Tybeta«skiesłowo bar-do (lub bar-ma-do )znaczy„to,cojestmi¦dzy(dwoma)”,„prze-

strze«po±rednia”,iwliteraturzetybeta«skiegobuddyzmupełnifunkcj¦odpowiednika

terminusanskryckiego antarabhawa ,dosłownie:„mi¦dzy-byt”.Termintenoznaczasytu-

acj¦kogo±,ktorozstałsi¦ztym»yciem,aniewszedłjeszczewnow¡form¦istnienia;stoi

przednimotworemsze±¢sfersamsary,aletak»emo»liwo±¢ostatecznegouwolnieniasi¦od

kołowrotuegzystencji–czylimo»liwo±¢nirwany.To,gdziesi¦wko«cuznajdzie,zale»y

wdu»ejmierzeodjegodobregoizłegokarmana(uczynkówwpoprzednich»ywotach),

alerównie»odwłasnegowyboru;tenza±zdeterminowanyjestzdolno±ci¡przebrni¦cia

przezpróby,którepolegaj¡narozpoznawaniuwła±ciwejistotypojawiaj¡cychsi¦wbar-

dogniewnychispokojnychpostaciró»nychbóstwtantrycznychoraz±wiatło±ci.Zdolno±¢

t¦nazywasi¦w Bar-doThos-grol (roz)poznawaniem,rozumieniem,wiedz¡;pełniona

funkcj¦soteriologiczn¡. Ngo-±es-padanggrol-badus-mnyam-du’ong-ngo („Zezrozumie-

niemprzychodziwyzwolenie”)–otomotywprzewodnicałejksi¦gi,nadaj¡cyjej–obok

przepełniaj¡cychj¡±wiatło±ciiblasków,wczymprzypominaniektóretekstyKabały,jak

SeferBahir czy Zohar –silniegnostycznykoloryt.

Tybeta«skaksi¦gaumarłych jestwła±niekompendiumtakiejwiedzyijakbyprzewod-

nikiemdlazmarłegopoowymlimbobuddyjskim;instrukcjewniejzawartezapewniaj¡

mumo»liwienajlepsze„urz¡dzeniesi¦”wnajbli»szejegzystencji.

Termin antarabhawa konotujejak¡±przestrze«ijaki±czas.Zczasemsprawajestpro-

sta:sytuacja„mi¦dzy-bytu”mo»etrwa¢jeden,dwa,trzy,cztery,pi¦¢,sze±¢lubnajwy»ej

siedemtygodni–takexpressisverbisstwierdzasi¦wtek±cie.Acozprzestrzeni¡?Gdzie»

znajdujesi¦owobar-do?

Otó»jestonowsz¦dzie–inigdzie,inaczejmówi¡c,wpunkcieusytuowanympomi¦-

dzy„wsz¦dzie”a„nigdzie”:wnas.Bar-dotoprzestrze«własnejnaszejja¹ni,umysłu

(tyb. rig-pa ),„nieobj¦tegojak±wietlistyprzestwórnieba”,istotowoto»samegozPustk¡

(skr. unjata ).Pojawiaj¡cesi¦nampo±miercizjawy,opisywanetakplastyczniew Bar-do

Thos-grol –zjawyjakzkoszmarnychtoznówbłogichsnów,kolory,±wiatło±ci–s¡pro-

duktaminaszejwłasnejja¹ni(umysłu),jejtajemnychenergii;±ci±lejbior¡c,emanacjami,

projekcjami 4 jejobaw,l¦ków,skłonno±ci,pasji,d¡»e«,kompleksów,pragnie«ineuroz–

słowemwszystkiego,costanowitre±¢ró»nychwarstw,wtyminajgł¦bszych,naszejpod-

±wiadomo±ci.Czy»mo»nasi¦dziwi¢,»e Tybeta«skaksi¦gaumarłych takinteresowała

Junga?

Mamywi¦cdoczynieniaz suigeneris przewodnikiemponaszymumy±le,którysam

jestmatryc¡powołuj¡c¡doułudnegobytutrapi¡cegol¦kioraznami¦tno±ci,iwobectego

samwładnyjestsi¦odnichuwolni¢.

Działaniate(aznimi„próby”)przebiegaj¡wedlepewnegoporz¡dku,±ci±leokre±lo-

negosam¡struktur¡umysłu,któraokazujesi¦struktur¡mandaliBuddyWairoczany,jak

przedstawiaj¡j¡thanki,słynnemalowidłatybeta«skie.Taknaprzykładka»dazkolejno

ukazuj¡cychsi¦postaciBuddówmandalisymbolizujejak¡±władz¦umysłu,jaki±rodzaj

energiipsychicznej(wjejaspektachpozytywnychinegatywnych),jaki±składnikosobo-

wo±ci.Wtradycjitybeta«skiejpodkre±lasi¦,»ewygl¡dtychpostaciniejestcałkowicie

arbitraln¡kreacj¡wyobra¹ni,lecz»e±ci±leodpowiadaonrodzajowisymbolizowanejener-

gii.Dotyczytote»innychzjaw:upiorów,demonów,diablicoprzera»aj¡cychidziwacznych

kształtachjaknapłótnachBoscha,zjawemanowanychprzezcentraenergetyczne(czakry)

poło»onewzdłu» awadhuti ,centralnegokanałuenergetycznegowcieleczłowieka.

Zbiegasi¦towszystkozkonstatacjaminowoczesnejpsychologii,któraodnajduje

wowychkształtachformyarchetypiczne,pojawiaj¡cesi¦regularniewsnachczypew-

nychstanachpatologicznychuró»nychludzi.

W Bar-doThos-grol wszystkiepostaciewyst¦puj¡naogółpodimionamistanowi¡cymi

kalkiimionanalogicznychsanskryckichbóstwpanteonuhinduistycznegoitantrycznego,

tote»wtek±cieprzekładudaj¦jekonsekwentniewła±niewwersjachsanskryckich,dlała-

twiejszejidentyﬁkacjiwinnych¹ródłach.Zewzgl¦duna±cisło±¢naukow¡najlepiejbyłoby

jetransliterowa¢wedleprzyj¦tegowindologiisystemu.Niestety,zpowodówtechnicznych

zmuszonyjestemdopodawaniaichwprzybli»onejtranskrypcjifonetycznej.Dotyczyto

równie»pewnychsanskryckichitybeta«skichterminówtechnicznych,niemaj¡cychdo-

kładnychodpowiednikówwj¦zykacheuropejskich,terminów,któreobja±niampokrótce

wprzypisach.S¡onesanskryckie,oileniezaznaczonoinaczej.Słowawnawiasachkwa-

dratowychniemaj¡odpowiednikówworyginale;dodałemjedlajasno±ci.

Przekładniniejszyobejmujetekstpodstawowy Bar-doThos-grolChen-mo (Wielkie

WyzwoleniezBar-doprzezSłuchanie),któryskładasi¦ztrzechcz¦±ciikilkutekstów

towarzysz¡cych,mniejistotnych.

Dedykuj¦gozwdzi¦czno±ci¡moimprzyjaciołomzkrakowskiejsanghiKagyut. Bkra-

±is-±og .(Niechtob¦dzienaszcz¦±cie).

Kraków,pa¹dziernik-listopad1984

4 Tymsłowem,wzi¦tymznowoczesnejpsychologii,FrancescaFremantleoddajetyb.snang.Według

mniejestonodo±¢jaskrawymanachronizmemwtek±cieb¡d¹cob¡d¹bardzoleciwym.Dlategosam

wolałemraczej„emanacje”.

Uwagiodredakcjimahajana.net

Uwaga .Niniejszetłumaczeniemacharakterliteracki,niebyłoonoprzygotowywane

podk¡tempraktykibuddyjskiej.

Tekstpochodzizzasobów PolskiejBibliotekiInternetowej . NastronachPBIniema

jednaksłowawst¦pnegoodtłumacza,aniinformacjionimsamym,niemarównie»przy-

pisów.Wszystkotozostałouzupełnioneprzezredakcj¦,którawykonałarównie»drobne

poprawkiikorekt¦tekstu.

1Pouczenieosamowyzwoleniusi¦zBar-dowchwili

±mierci

KSIGAGŁBOKIEJNAUKIJASNOPRZYPOMINAJCAWIELKIE

WYZWOLENIEZBAR-DODHARMATY 5 SPODWŁADZYSTRANIKÓW

GNIEWNYCHORAZSPOKOJNYCH 6

Pokłonwszystkimguru,Trikaji 7 ,

Padmasambhawie,którypojawiłsi¦,

abymie¢wpieczywszelkiestworzenie,

ibóstwomlotosugniewnymorazspokojnym,

idoskonałejSambhogakaji,

pokłonbezbrze»nejDharmakajiBuddyAmitabhy!

TametodaWielkiegoWyzwoleniazBar-do,przeznaczonadlajoginówo±rednichzdolno-

±ciach,masenspotrójny:wst¦pny,podstawowyiko«cowy.

5 Dharmataznaczy„zasada,istotarzeczy”ijestsynonimemunjaty,b¦d¡cejostateczn¡natur¡

wszystkiego,niepochwytn¡dlakategoriirozumu,deﬁniowan¡jedynienegatywnieimo»liw¡dourzeczy-

wistnieniawpewnychrodzajachmedytacji(np.Mahamudra).Dharmatatorównie»ostatecznanatura

umysłu–±wietlista,nieobj¦taprzestrze«.

6 Postaciebóstwtantrycznychowygl¡dziełagodnymorazprzera»aj¡cym,pojawiaj¡cesi¦wmedytacji

iwbar-do;s¡onewistocieprojekcjamiumysłupodmiotuisymbolizuj¡ró»netego»umysłuwładze,

ska»eniaipod±wiadomeskłonno±ci.

7 „Trzyciała”(kaja):Dharmakaja(ciałoDharmy,abstrakcyjnaostatecznanaturaBuddy);Sam-

bhogakaja(ciałoprzyjemno±ci,u»ywania)–po±rednikmi¦dzyBudd¡alud¹mi,przekazuj¡cyNauk¦;

Nirmanakaja(ciałoprzejawione,widzialneciałoBuddy).

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: