3315118970971786001244208880.pdf

Ekspertyza

dotycz Ģ ca prawnej regulacji ciszy wyborczej i dopuszczalno Ļ ci

prowadzenia w okresie ciszy wyborczej kampanii społecznej

na rzecz podwy Ň szenia partycypacji wyborczej

mgr Anna Frydrych

dr Bartłomiej Michalak

dr Marek Sobczyk

Centrum Studiów Wyborczych

Wydział Prawa i Administracji

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Toru ı 2009

INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH

PROGRAM OBYWATEL I PRAWO

Ekspertyza została napisana na zlecenie Forum „Aktywny Obywatel” w ramach Programu

Obywatel i Prawo IV Instytutu Spraw Publicznych finansowanego przez Polsko-

Ameryka ı sk Ģ Fundacj ħ Wolno Ļ ci.

Kierownik Programu:

Jarosław Zbieranek

Tel. 22 556 42 73

e-mail: jaroslaw.zbieranek@isp.org.pl

1. Poj ħ cie i funkcje ciszy wyborczej

Termin cisza wyborcza nie pojawia si ħ w tre Ļ ci Ň adnego z powszechnie obowi Ģ zuj Ģ cych

przepisów prawa, tym bardziej poj ħ cie to nie posiada Ň adnej definicji legalnej. Niew Ģ tpliwie

jednak termin ten zakorzenił si ħ nie tylko w rzeczywisto Ļ ci społecznej, ale równie Ň w j ħ zyku

prawniczym. ĺ wiadczy o tym fakt, Ň e posługuje si ħ nim zarówno doktryna jak i orzecznictwo,

aczkolwiek na ogół nie podejmuj Ģ c próby jego dookre Ļ lenia, delimitacji czy nadania mu

precyzyjnej tre Ļ ci. Najcz ħĻ ciej pod poj ħ ciem ciszy wyborczej rozumie si ħ prawem okre Ļ lony

czas rozpoczynaj Ģ cy si ħ bezpo Ļ rednio przed dniem głosowania oraz trwaj Ģ cy podczas samego

głosowania do jego zako ı czenia wł Ģ cznie, kiedy zakazane s Ģ jakiekolwiek formy agitacji

wyborczej (np. organizowanie pochodów, zgromadze ı , manifestacji, wygłaszanie

przemówie ı , rozdawanie ulotek, reklamowanie podmiotów politycznych itd.) maj Ģ ce na celu

mobilizowanie okre Ļ lonych osób, grup lub całego społecze ı stwa do aktywnego poparcia

w wyborach konkretnej opcji politycznej.

Tym samym, o ile istota tego poj ħ cia jest podobnie rozumiana przez wszystkich, o tyle

ocena pewnych zachowa ı in concreto jako naruszaj Ģ cych b Ģ d Ņ nie naruszaj Ģ cych ciszy

wyborczej mo Ň e budzi ę w Ģ tpliwo Ļ ci. Z tych wzgl ħ dów łatwiej jest podda ę ocenie konkretne

zachowanie w kontek Ļ cie obowi Ģ zku nienaruszania ciszy wyborczej ni Ň doprecyzowywa ę

a tym bardziej definiowa ę poj ħ cie ciszy wyborczej.

Ratio legis ciszy wyborczej mo Ň na wywodzi ę z postulatu, i Ň tak jak partie polityczne

i kandydaci potrzebuj Ģ czasu na zaprezentowanie swojej oferty politycznej i przekonanie

do niej jak najwi ħ kszej liczby obywateli, tak wyborcy potrzebuj Ģ czasu na spokojne

i merytoryczne zapoznanie si ħ z t Ģ ofert Ģ oraz wypracowanie przemy Ļ lanej decyzji

wyborczej. Wynika to wprost z istoty wyborów pełni Ģ cych centraln Ģ rol ħ w demokracji

po Ļ redniej, których celem jest wyłonienie politycznych reprezentantów społecze ı stwa oraz

przeniesienie na nich legitymacji do wykonywania władzy w imieniu ludu (b ħ d Ģ cego

formalnym suwerenem). Procedura wyborcza oraz z punktu widzenia wyborcy najwa Ň niejszy

jej element, czyli akt głosowania urastaj Ģ do rangi wydarze ı o zasadniczym znaczeniu. Je Ļ li

decyzja wyborcza ma tak fundamentalne znaczenie nie tylko dla poszczególnych jednostek,

ale równie Ň dla całej wspólnoty politycznej (bo decyduje o przyszło Ļ ci tej wspólnoty),

to nale Ň ałoby oczekiwa ę , aby nie była podejmowana pochopnie, wył Ģ cznie w oparciu

o informacje pozyskane w warunkach silnej presji zwi Ģ zanej z wysok Ģ intensywno Ļ ci Ģ

rywalizacji politycznej w okresie poprzedzaj Ģ cym wybory.

Potrzeb ħ swoistego tempus ad deliberandum, który zdaniem opiniuj Ģ cych zapewnia

cisza wyborcza, potwierdzaj Ģ wnioski z bada ı prowadzonych przez Elisabeth

Noelle-Neumann 1 , która na podstawie licznych obserwacji sformułowała teori ħ spirali

milczenia - tłumacz Ģ c Ģ zjawisko „przepływów ostatniej chwili” dokonuj Ģ cych si ħ w Ļ ród

elektoratu tu Ň przed głosowaniem. Wyborcy nie maj Ģ cy w pełni sprecyzowanych preferencji

politycznych (tzw. niezdecydowani) maj Ģ tendencj ħ do odkładania decyzji o tym na kogo

b ħ d Ģ głosowa ę do samego ko ı ca. Nie mog Ģ c si ħ zdecydowa ę , poszukuj Ģ przesłanek,

ułatwiaj Ģ cych im podj ħ cie decyzji lub racjonalizuj Ģ cych jej zal ĢŇ ki, w pozamerytorycznych

informacjach takich jak np. opinie innych. Wyborcy tacy stanowi Ģ najbardziej labiln Ģ cz ħĻę

elektoratu i z tego powodu s Ģ zwykle wa Ň nym celem działa ı marketingowych. Mo Ň liwo Ļę

stosowania działa ı perswazyjnych wykorzystuj Ģ cych liczne narz ħ dzia socjotechniczne,

a tak Ň e kontekst budowany przez sonda Ň e przedwyborcze (zwłaszcza pod koniec kampanii),

mog Ģ prowadzi ę do znacz Ģ cych przesuni ħę w obr ħ bie tej cz ħĻ ci elektoratu. Ma to szczególne

znaczenie, gdy główni konkurenci do wygranej dysponuj Ģ podobnym poparciem, poniewa Ň

głosy w tej grupie mog Ģ przes Ģ dzi ę o wyniku wyborów.

Celem ciszy wyborczej jest przede wszystkim stworzenie obywatelom mo Ň liwo Ļ ci

ostatecznego i spokojnego przemy Ļ lenia swojej decyzji wyborczej w atmosferze wolnej

od perswazyjnego nacisku kampanii wyborczej oraz kontekstu poznawczego, sugestii

i nacisków społecznych tworzonych ( Ļ wiadomie lub nie Ļ wiadomie) przez publikowanie

przedwyborczych bada ı opinii publicznej. Daje to mo Ň liwo Ļę uwolnienia si ħ

od dominuj Ģ cego podczas kampanii i bombarduj Ģ cego wyborc ħ ze wszystkich stron,

agresywnego przekazu reklamowego. Okres ciszy wyborczej słu Ň y podmiotom politycznym

tak Ň e do obni Ň enia poziomu zaanga Ň owania i rywalizacji politycznej, która zarówno od strony

psychologicznej, jak i politycznej jest dla kandydatów bardzo wyczerpuj Ģ ca. Cisza wyborcza,

wreszcie, mo Ň e by ę postrzegana jako wa Ň ny dla demokracji rytuał polityczny umo Ň liwiaj Ģ cy

„odpowiednie” przygotowanie si ħ zarówno kandydatów, jak i wyborców do najwa Ň niejszego

momentu ka Ň dych wyborów, jakim jest akt głosowania. Jest to swoiste „ Ļ wi ħ to demokracji”

kiedy w praktyce realizuje si ħ i urzeczywistnia władz ħ narodu. Taki okres „oczekiwania”

pomi ħ dzy zako ı czon Ģ dopiero bezpo Ļ redni Ģ rywalizacj Ģ wyborcz Ģ kandydatów

1 Zob. E. Noelle-Neumann, Spirala milczenia, Pozna ı 2004.

a „ujawnieniem” decyzji ludu, słu Ň y zarówno „wyciszeniu” i „uspokojeniu” si ħ kandydatów

i wyborców, jak rownie Ň podkre Ļ la wag ħ i wyj Ģ tkowo Ļę rozstrzygni ħ cia.

2. Normatywna tre Ļę ciszy wyborczej

Zasadnicz Ģ tre Ļę tego poj ħ cia mo Ň na wyczyta ę z przepisów prawa. Porównanie

poszczególnych ordynacji wyborczych i dwóch ustaw referendalnych wskazuje na bliskie

podobie ı stwo przepisów, odnosz Ģ cych si ħ do ciszy wyborczej. W ka Ň dej z ustaw stanowi si ħ ,

Ň e kampania wyborcza czy te Ň kampania referendalna ulega zako ı czeniu na 24 godziny przed

dniem głosowania 2 , w ordynacji parlamentarnej, samorz Ģ dowej i do Parlamentu

Europejskiego stanowi si ħ , Ň e agitacj ħ wyborcz Ģ (referendaln Ģ ) prowadzi si ħ w okresie

kampanii wyborczej (referendalnej) w formach, w czasie i w miejscach okre Ļ lonych ustaw Ģ 3 .

Ustawy jednolicie stanowi Ģ , Ň e od zako ı czenia kampanii wyborczej a Ň do zako ı czenia

głosowania zabronione jest zwoływanie zgromadze ı , organizowanie pochodów

i manifestacji, wygłaszanie przemówie ı , rozdawanie ulotek, jak te Ň prowadzenie w inny

sposób agitacji na rzecz kandydatów i list kandydatów 4 b Ģ d Ņ prowadzenia w inny sposób

kampanii referendalnej 5 lub agitacji w zwi Ģ zku z referendum 6 . Jednolity jest te Ň zakaz

podawania do wiadomo Ļ ci publicznej, od zako ı czenia kampanii wyborczej a Ň do zako ı czenia

głosowania, wyników przedwyborczych bada ı (sonda Ň y) opinii publicznej dotycz Ģ cych

przewidywanych zachowa ı wyborczych i wyniku wyborów 7 . Cho ę nie we wszystkich

ordynacjach zakazem tym expressis verbis obj ħ to podawanie do publikacji sonda Ň y

wyborczych przeprowadzonych w dniu głosowania 8 , niew Ģ tpliwie zakaz taki istnieje

2 Zob. art. 76b ust. 2 ustawy z dnia 27 wrze Ļ nia 1990 roku o wyborze Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej (tekst

jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544 z pó Ņ . zm.) nazywanej dalej ustaw Ģ o wyborze Prezydenta; art. 65 ust. 1

ustawy z dnia 16 lipca 1998 roku Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw

(tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547 z pó Ņ . zm.) nazywanej dalej ordynacj Ģ samorz Ģ dow Ģ ; art. 85 ust.

1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 roku Ordynacja wyborcza do Sejmu RP i do Senatu RP (tekst jedn. Dz. U. z

2007 r. Nr 190, poz. 1360 z pó Ņ . zm.) nazywanej dalej ordynacj Ģ parlamentarn Ģ ; art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 23

stycznia 2004 roku Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 25, poz. 219 z pó Ņ .

zm.) nazywanej dalej ordynacj Ģ wyborcz Ģ do Parlamentu Europejskiego; art. 38 ustawy z dnia 14 marca 2003

roku o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 57, poz. 507 z pó Ņ . zm.), art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15

wrze Ļ nia 2000 roku o referendum lokalnym (Dz. U. z 2000 r. Nr 88, poz. 985 z pó Ņ . zm.).

3 Art. 65 ust. 1b ordynacji samorz Ģ dowej, art. 85 ust. 3 ordynacji parlamentarnej, art. 73 ust. 3 ordynacji

wyborczej do Parlamentu Europejskiego.

4 Art. 77 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta, art. 65 ust. 3 ordynacji samorz Ģ dowej, art. 87 ust. 1 ordynacji

parlamentarnej.

5 Art. 39 ust. 1 ustawy o referendum ogólnokrajowym.

6 Art. 29 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym.

7 Art. 76c ustawy o wyborze Prezydenta, art. 68 ordynacji samorz Ģ dowej, art. 86 ordynacji parlamentarnej, art.

32 ustawy o referendum lokalnym, art. 41 ust. 1 ustawy o referendum ogólnokrajowym.

8 Zastrze Ň enia takiego nie zawiera art. 86 ordynacji parlamentarnej i art. 77 ordynacji wyborczej do Parlamentu

Europejskiego.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: