ANATOMIA CZŁOWIEKA
Podręcznik dla studentów medycyny
Pod redakcją Janiny Sokołowskiej-Pituchowej
Autorzy Adam Krechowiecki, Władysław Kubik,
Wiesław Łasiński, Olgierd Narkiewicz, Janina Sokołowska-Pituchowa,
[Witold Sylwanowicz, Helena Szostakiewicz-Sawicka
Wydanie IV poprawione i uzupełnione
Warszawa 1983
Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich .
PRZEDMOWA DO IV WYDANIA
Podręcznik anatomii człowieka pod redakcją Prof.
Sylwanowicza doczekał się za Jego życia dwu wydań.
Zawierał on zasadnicze wiadomości niezbędne studen towi medycyny do zrozumienia fizjologii i nauk klinicznych.
Po śmierci Prof.
Syl wanowicza redakcja nowego wydania została powierzona Prof.
Janinie Sokołowskiej-Pituchowej, która w pracy tej wykorzystała swe wieloletnie doświadczenie dydaktyczne.
Autorami poszczególnych rozdziałów, podobnie jak w poprzednich wydaniach, są Profesorowie: Adam Krecho wiecki, Wiesław Łasinski i Olgierd Narkiewicz.
Po zostałe rozdziały zostały opracowane, częściowo od nowa, przez Doc.
Władysława Kubika, Doc.
Helenę Szostakiewicz-Sawicką i Redaktora podręcznika.
Dzięki ich wysiłkom możliwe było szybkie przygotowanie maszynopisu do druku, konieczne ze względu na brak podręczników anatomii na półkach księgarskich.
W obecnym wydaniu zastosowano przyjęte przez Polskie Towarzystwo Anato miczne mianownictwo łacińskie i polskie (wyd.
II).
Przekazując niniejszy podręcznik w ręce młodzieży studiującej pragnę wyrazić zadowolenie, iż dzięki Państwowemu Zakładowi Wydawnictw Lekarskich dzieło Prof.
Sylwanowicza jest kontynuowane.
Prof.
dr Olgierd Narkiewicz
Gdańsk, grudzień 1980 .
SPIS TREŚCI
CZĘŚĆ OGÓLNA
Osie i płaszczyzny data ludzkiego prof.
dr hab.
med.
Janina Sokofowska-Pituchowa ..........15
Metameria organizmu ludzkiego ...17
Układ narządów ruchu ......18
Nauka o kościach .......18
Połączenia kości .......23
Połączenia włókniste ....24
Połączenia chrząstkowe ...24
Połączenia maziowe .....25
Podział stawów ......27
Nauka o mięśniach ......29
Urządzenia pomocnicze mięśni .
.30
Czynność i mechanika mięśni .
.32
Układ krążenia .........36
Naczynia krwionośne ......38
Budowa tętnic ........
Naczynia włosowate .....
Budowa żył ........
Krążenie oboczne ......
Zespolenia tętniczo-żylne ....
Budowa naczyń chłonnych ....
Naczynia tętnicze .......
Naczynia żylne ........
Krew ...........
Układ chłonny ........
Układ trawienny narząd trawienny Układ nerwowy .........
Rdzeń kręgowy ........
Nerw rdzeniowy ........
Mózgowie ..........
Układ nerwowy autonomiczny .
. .
CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA
Osteologia szczegółowa prof.
dr Adam Krechowiecki ......
Kręgosłup ........
Budowa kręgu ......
Kręgi szyjne .......
Kręgi piersiowe ......
Kręgi lędźwiowe ......
Kość krzyżowa ......
Kość guziczna .......
Klatka piersiowa ......
Klatka piersiowa jako całość .
Czaszka .........
Kości czaszki mózgowej .
. . Kość czołowa ......
Kość sitowa .......
Kość ciemieniowa ....
Kość potyliczna .....
Kość skroniowa .....
Kość klinowa ......
Kości czaszki trzewnej ....
Kość łzowa .......
Lemiesz ........
Małżowina nosowa dolna Kości twarzy ......
Szczęka .......
Kość nosowa .....
Kość jarzmowa .....
Kość podniebienna ....
67Żuchwa ........
67Kość gnykowa ......
67Czaszka jako całość .....
68Powierzchnia wewnętrzna pod70stawy czaszki .......
71Powierzchnia zewnętrzna pod72stawy czaszki .......
74Sklepienie czaszki .....
74Ściana przednia czaszki .
76Jama nosowa .......
77Ściana boczna czaszki ....
77Kończyna górna ........
77Kości obręczy kończyny górnej .
79Kość ramienna .......
81Kości przedramienia .....
82Kości ręki .........
84Kości nadgarstka ......
89Kości śródręcza ......
92Kości palców ręki .....
92Kończyna dolna ........
92Kości obręczy kończyny dolnej .
93Miednica jako całość .....
93Płaszczyzny i wymiary miednicy 93mniejszej ........
96Pochylenie miednicy ....
97Różnice płciowe miednicy .
Kości uda .........
Kości goleni ........
Kości stopy .........
Kości stepu ........
Kości śródstopia ......
Kości palców stopy .....
Syndesmologia i artrologia szczegóło wa (więzadła i stawy) prof.
dr Wi told Sylwanowicz i doc.
Władysław Kubik ..
. . .
Połączenia kości czaszki .....
Staw skroniowo-żuchwowy .
. . Połączenia kręgosłupa .....
Krążki międzykręgowe .....
Więzadła kręgosłupa .....
Stawy kręgosłupa ......
Połączenia kręgosłupa z czaszką .
Stawy żebrowo-kręgowe ....
Mechanika kręgosłupa .....
Połączenia kości klatki piersiowej .
. Połączenia mostka ......
Mechanika klatki piersiowej .
. . Połączenia kości kończyny górnej .
Staw mostkowo-obojczykowy .
. Staw barkowo-obojczykowy .
. . Staw ramienny .......
Staw łokciowy .......
Staw promieniowo-łokciowy dalszy Błona międzykostna przedramienia Stawy ręki .........
Stawy kości nadgarstka ....
Stawy kości śródręcza ....
Stawy śródręczno-pałiczkowc .
Stawy międzypaliczkowe .
. . Połączenia kości kończyny dolnej .
Połączenia obręczy kończyny dol nej ...........
Staw krzyżowo-biodrowy .
. . Spojenie łonowe ......
Połączenia kończyny wolnej .
. . Staw biodrowy ......
Staw kolanowy ......
Powierzchnie stawowe .
. . Łąkotki stawowe .....
Więzadła wewnętrzne .
. . Torebka stawowa .....
Więzadła zewnętrzne ....
Kaletki maziowe .....
Połączenia kości goleni ....
Stawy stopy ........
Staw skokowo-goleniowy .
. Stawy międzystępowe .
. . Stawy stępowo-śródstopne .
. Stawy śródstopno-paliczkowe .
. Tułów ...........
Ściany tułowia prof.
dr Witold Sylwanowicz i doc.
Helena Szostakiewicz-Sawicka .
. . Warstwa powierzchowna przedniej
ściany tułowia ........
l
Mięśnie ścian tułowia .....
Mięśnie klatki piersiowej ...
i Ściany brzucha .......
3
Mięśnie brzucha .....
Współdziałanie mięśni brzu cha .........
Powiezie ściany brzucha .
. Ściana przednia jamy brzusz nej od wewnątrz .....
Kanał pachwinowy .
. . Przepona .......
Mięśnie ściany tylnej brzucha Mięśnie grzbietu ........
Warstwa powierzchowna grzbietu.
Mięśnie grzbietu powierzchowne .
Mięśnie kolcowo-ramienne .
. Mięśnie kolcowo-żebrowe .
. Mięśnie grzbietu głębokie .
. . Mięśnie płatowate .....
Mięśnie długie grzbietu (biodrowo-żebrowy, najdłuższy, kolco wy) ..........
Mięsień poprzeczno-kolcowy .
. Mięśnie krótkie grzbietu .
. . Mięśnie podpotyliczne .....
Naczynia ścian tułowia .....
Tętnice ścian klatki piersiowej .
. Tętnice ścian brzucha .....
Żyły ścian tułowia ......
Żyły powierzchowne tułowia .
. Żyły głębokie ścian tułowia .
. Żyły ścian klatki piersiowej .
. Żyły ścian brzucha .....
Naczynia i węzły chłonne ścian tu łowia ..........
Głębokie naczynia i węzły chłon ne ścian klatki piersiowej i ja my brzusznej .......
Naczynia i węzły chłonne prze pony ..........
Nerwy ścian tułowia ......
Trzewa klatki piersiowej .....
Serce ..........
Kształt, wielkość i położenie serca ..........
Powierzchnie serca .....
Szkielet serca .......
Mięsień sercowy ......
Układ przewodzący serca .
. . Jamy serca ........
Przedsionek prawy ....
Komora prawa ......
Zastawka przedsionkowo-komorowa prawa ....
Zastawka pnia płucnego .
. Przedsionek lewy .....
Komora lewa ......
Ujście aorty ......
Unaczynienie serca .....
Tętnice wieńcowe .....
224
Żyły serca .......
225
Naczynia chłonne serca .
. 226 Nerwy serca .......
226
Dolne drogi oddechowe i płuca .
227 Tchawica ........
227
Oskrzela ........
229
Płuca .........
230
Drzewo oskrzelowe .
233
Segmenty oskrzelowo-płucnc .
234 Budowa pęcherzyków płuc nych .........
234
Opłucna .......
235
Ruchy płuc .......
238
Unaczynienie płuc .....
239
Przełyk .........
240
Grasica .........
244
Śródpiersie .........
245
Naczynia i nerwy śródpicrsia .
. 246 Tętnice śródpiersia .....
246
Tętnica główna ......
Pień ramienno-głowowy .
. 247 Gałęzie trzewne tętnicy pier siowej wewnętrznej i aorty piersiowej .......
248
Pień płucny .......
Żyły śródpiersia ......
Żyły śródpiersia górnego i środkowego ......
249
Układ żył nieparzystych .
. 249 Żyły płucne .......
251
Układ chłonny klatki piersiowej 252 Przewód piersiowy ....
252
Naczynia i węzły chłonne śródpiersia i trzew klatki pier siowej ........
253
Nerwy śródpiersia .....
254
Nerw przeponowy odcinek piersiowy .......
...
pajro