Metodyka postępowania logopedycznego w dyslalii(1)(1).pdf
(
132 KB
)
Pobierz
58675189 UNPDF
Metodyka postępowania logopedycznego w dyslalii
Strona główna
>
Metody
‐
programy
>
Terapia logopedyczna
W terapii zaburzeń artykulacji nie ma znaczenia, czy dziecko zamienia, opuszcza czy deformuje dźwięk, bo w każdym przypadku wywołuje się nową
głoskę. A zatem, jeśli głoski są deformowane albo zamieniane, to terapii nie zaczyna się od głosek zaburzonych (nie poprawia się ich), ale w ich
miejsce tworzy się zupełnie nowe dla dziecka dźwięki mowy.
Powodzenie w usuwaniu wady wymowy zależy od wielu czynników, m.in. od:
l
stopnia złożoności wady wymowy,
l
indywidualnych i rozwojowych właściwości dziecka,
l
od czasu rozpoczęcia postępowania logopedycznego,
l
regularności zajęć,
l
doboru metod postępowania,
l
współpracy rodziców dziecka z logopedą,
l
współpracy dziecka z terapeutą.
W przypadku dyslalii prostej postępowanie logopedyczne trwa zwykle od 1 do 3 miesięcy, a złożonej od 3 do 6 miesięcy (niekiedy dłużej). Ponadto,
w przypadku dzieci przedszkolnych wadliwą wymowę koryguje się znacznie łatwiej i szybciej aniżeli u dzieci w wieku szkolnym. Wszystkie rodzaje
dyslalii prognozują pozytywne wyniki terapii logopedycznej.
Po rozpoznaniu dyslalii logopeda przystępuje do kształcenia poprawnej artykulacji i poprawnej wymowy ‐ to cel postępowania logopedycznego.
W przypadku każdego dziecka z dyslalią logopeda wybiera dostosowaną do niego najbardziej właściwą metodę, tj. ekonomiczną i efektywną drogę
niwelowania wadliwej jego wymowy. W tym celu ustala ogólne zasady postępowania terapeutycznego oraz dobiera odpowiednie środki dydaktyczne,
służące do wywołania głosek (w przypadku ich braku), do korygowania głosek zdeformowanych i różnicowania głosek mylonych z innymi.
W postępowaniu logopedycznym konieczne jest stosowanie ogólnych zasad dydaktycznych, z których zasada, że im wcześniej się rozpocznie, tym
lepiej, wysuwa się tu na plan pierwszy. Obowiązuje przy tym zindywidualizowane podejście do dziecka. Jest to szczególnie ważne, gdy zajęcia
odbywają się w zespołach. Zajęcia należy prowadzić regularnie ‐ przynajmniej trzy razy w tygodniu. Dobrze poinstruowani przez logopedę rodzice
powinni kontynuować zalecane ćwiczenia w domu systematycznie i codziennie, najlepiej w postaci krótkotrwałych ćwiczeń 5‐15‐minutowych (2‐3 razy
w ciągu dnia) według Grinszpuna, 2‐3‐minutowych (20‐30 razy w ciągu dnia) według Seemana. Z ogólnych zasad dydaktycznych wymienia się także
zasadę stopniowania trudności, zasadę utrwalania zdobytych umiejętności oraz zasadę świadomego i aktywnego uczestniczenia dziecka w procesie
terapeutycznym.
Przed przystąpieniem do pracy nad korektą wadliwej wymowy dziecka należy poznać szczegółową metodykę terapii logopedycznej, gdyż każda metoda
oprócz walorów ma także swoiste ograniczenia. Logopeda powinien być twórczy i elastyczny w działaniach, co oznacza, że w wielu przypadkach musi
modyfikować znane metody lub wręcz na bieżąco wymyślać nowe sposoby pracy w zależności od konkretnych potrzeb. Postępowanie logopedyczne
w przypadku dyslalii ma określony przebieg, zgodnie z którym krok po kroku niweluje się wadliwe artykulacje na rzecz poprawnej wymowy.
Tryb postępowania logopedycznego w dyslalii obejmuje:
l
usprawnianie narządów artykulacyjnych;
l
kształtowanie słuchu fonemowego i uwagi słuchowej;
l
artykułowanie głosek w izolacji (wywołanie/korygowanie);
l
artykułowanie głoski w połączeniu z zapisem literowym;
l
automatyzowanie artykulemu;
l
wymowę głoski w sylabie (otwartej);
l
wymowę głoski w wyrazach;
l
wymowę głoski w wyrażeniach i krótkich wypowiedziach;
l
poprawną wymowę głoski w mowie spontanicznej.
POSTĘPOWANIE LOGOPEDYCZNE W DYSLALII
W literaturze przedmiotu podaje się różną liczbę etapów postępowania, tj. od dwu do pięciu, jednakże najbardziej praktyczny wydaje się trzy‐etapowy
tryb postępowania, obejmujący: etap przygotowawczy, etap kształtowania umiejętności i nawyków poprawnego artykułowania, oraz etap kształtowania
poprawnej wymowy.
I ETAP ‐ WSTĘPNY ‐ PRZYGOTOWAWCZY
Podstawowym celem tego etapu jest szybkie nawiązanie kontaktu z dzieckiem i włączenie go do aktywnego udziału w niwelowaniu (usuwaniu) wadliwej
wymowy. Niezbędne staje się tu rozwiązanie szeregu zadań pedagogicznych, jak i specjalnych logopedycznych.
Do ważniejszych ogólnopedagogicznych zadań należy zaliczyć kształtowanie u dziecka właściwej postawy do zajęć. W tym celu logopeda powinien
w sposób partnerski pracować z dzieckiem, pozyskać jego zaufanie i zaadaptować do warunków gabinetu logopedycznego, rozbudzić w nim
zainteresowanie do zajęć i chęć aktywnego włączenia się do nich. Kontakt z dzieckiem powinien opierać się na układzie partnerskim, eliminującym
postawę oficjalną, apodyktyczną i nazbyt dyrektywną. Ważne na tym etapie staje się zadanie kształcenia spontanicznej aktywności i świadomego
stosunku dziecka do zajęć. Dziecko powinno stopniowo poznać i opanować reguły zachowań podczas zajęć, nauczyć się wykonywać polecenia
i instrukcje logopedy, by aktywnie włączać się do komunikacji językowej. Do zadań etapu przygotowawczego należy także rozwijanie mimowolnej
uwagi, bezpośredniej pamięci słownej, rozwijanie procesów myślowych, szczególnie analitycznych, porównawczych i wnioskowania. Natomiast do
specjalnych logopedycznych zadań zalicza się nabycie umiejętności wyodrębniania i rozróżniania fonemów oraz kształtowanie umiejętności i nawyków
artykulacyjnych. W zależności od rodzaju dyslalii zadania te mogą być rozwiązywane równolegle lub stopniowo i odrębnie. W przypadku zniekształceń
artykulacyjnych (fonematycznych lub fonetycznych), kiedy nie występuje zaburzenie percepcji, można postępować równolegle. Kształtowanie
artykulacyjnych. W zależności od rodzaju dyslalii zadania te mogą być rozwiązywane równolegle lub stopniowo i odrębnie. W przypadku zniekształceń
artykulacyjnych (fonematycznych lub fonetycznych), kiedy nie występuje zaburzenie percepcji, można postępować równolegle. Kształtowanie
umiejętności recepcyjnych może być sprowadzone do rozwijania świadomej analizy dźwiękowej i kontroli własnej wymowy. W przypadku dyslalii
akustyczno‐fonematycznej główne zadanie sprowadza się do tego, aby nauczyć dzieci rozróżniać i wyodrębniać fonemy na podstawie funkcji
zachowawczych. Bez tej umiejętności nie można z nimi realizować poprawnej wymowy głosek.
Uzyskanie poprawnej artykulacji głoski zależy od zdolności jej usłyszenia, ponieważ regulatorem standardowego jej używania jest słuch fonemowy.
W przypadku zaś dyslalii złożonych, z wielorakimi objawami, pracę nad kształceniem zdolności recepcyjnych należy rozpoczynać od kształtowania bazy
artykulacyjnej. Jednak w przypadku zaawansowanego zaburzenia fonemowej percepcji należy ją niwelować również w trakcie nabywania umiejętności
artykulacyjnych. Kształtowanie percepcji fonemowej uzależnione jest od rodzaju wady. W jednym przypadku wymagana jest praca nastawiona na
kształtowanie percepcji fonemowej i doskonalenie samokontroli słuchowej, w innym zaś, na kształtowanie percepcji fonemowej i operacji analizy
dźwiękowej, jeszcze w innym ograniczy się tylko do kształtowania słuchowej kontroli jako świadomego działania. Należy przy tym uwzględniać
następujące założenie: nabycie umiejętności wyodrębniania i rozróżniania głosek jako elementów znanych wymaga od dziecka zmiany nastawienia do
własnej wymowy, stąd potrzeba zwrócenia jego uwagi na zewnętrzną stronę głosową, czego wcześniej nie robiło.
Wyjściowymi jednostkami mówienia powinny być wyrazy, ponieważ fonemy (głoski) istnieją tylko jako element wyrazu, z którego są wydzielane
w trakcie analizy. Dopiero po ich opanowaniu można nimi operować jako samodzielnymi jednostkami, w składach sylabowych oraz w wymowie
izolowanej. Operacje analizy dźwiękowej, na bazie których kształtuje się umiejętność i nawyki świadomego rozpoznawania i rozróżniania fonemów,
należy prowadzić najpierw w wyrazach z prawidłowo wymawianymi przez dziecko głoskami. Gdy dziecko nauczy się rozpoznawać głoskę w wyrazie,
określać jej miejsce wśród innych głosek, odróżniać ją od innych; można przechodzić do kolejnych rodzajów operacji utrwalających prawidłowe jej
wymawianie.
Kojarzenie wymowy dziecka z wymową zgodną z normą językową można rozpoczynać na następnych zajęciach.
Kształtowanie zbioru artykulemów w przypadku dyslalii funkcjonalnej odbywa się szybciej aniżeli przy dyslalii mechanicznej. U dziecka z dyslalią
najczęściej nie ukształtowały się niektóre specyficzne dla mowy mimowolne ruchy narządów artykulacyjnych. Proces nabywania sprawności
artykulacyjnych powinien być realizowany jako nieprzymusowy i uświadomiony, dziecko uczy się w nim odtwarzać i kontrolować poprawność
wykonywanych ruchów. Najłatwiej można to realizować przed lustrem. Logopeda pokazuje dziecku przed lustrem prawidłową artykulację głoski,
objaśnia, jakie ruchy należy wykonać, po czym je zachęca do naśladowania. W rezultacie kilku prób dziecko powinno uzyskać pożądany efekt.
W przypadku trudności logopeda pomaga dziecku w ułożeniu narządów mowy za pomocą szpatułki lub sondy. Na kolejnych zajęciach można
zaproponować dziecku wykonanie ruchów na ustne polecenie (bez lustra).
Artykulację można uznać za opanowaną, jeżeli jest wykonywana bezbłędnie i kiedy nie wymaga wzrokowej kontroli. Kształcenie zróżnicowanych ruchów
narządów artykulacyjnych należy rozpoczynać od pierwszych spotkań z dzieckiem z uwagi na to, że na pierwsze efekty trzeba niekiedy czekać 3‐6
tygodni, a nieraz i dłużej. Poinstruowani rodzice powinni codziennie kontynuować ćwiczenia w domu.
II ETAP ‐ KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI I NAWYKÓW POPRAWNEGO ARTYKUŁOWANIA
Celem tego etapu jest ukształtowanie u dziecka początkowych umiejętności prawidłowej wymowy głoski na specjalnie dobranym materiale językowym
Od momentu pojawienia się głoski u dziecka, tj. pierwszego poprawnego jej wypowiedzenia, do momentu włączenia jej do mowy spontanicznej upływa
sporo czasu (30‐45 dni).
Początkowo nowa głoska bywa używana równolegle z poprzednią realizacją (jej brakiem, deformowaniem, substytuowaniem), przy tym poprzednia
realizacja występuje częściej aniżeli nowo nabyta. Następnie nowa głoska zaczyna być używana częściej niż poprzednia realizacja; a po jakimś czasie
wypiera ją zupełnie. Dopiero wtedy zaczyna się proces rozgraniczania nowej głoski od poprzedniej realizacji.
Wywołanie głoski lub dochodzenie do prawidłowego jej artykułowania osiąga się przez zastosowanie różnych sposobów technicznych, szczegółowo
opisanych w specjalistycznej literaturze, m.in.: Antos i In., Chwatcew, Demelowa, Głogowski, Kaczmarek, Kania, Minczakiewicz, Sachajska, Seeman,
i inni. Autorzy omawiają sposoby wywoływania głosek przez:
l
naśladowanie (sposób imitatywny),
l
z użyciem wspomagania mechanicznego,
l
integrujący oba wymienione sposoby.
Naśladowanie
‐ opiera się na świadomych próbach dziecka dojścia do artykulacji pozwalającej wypowiedzieć głoskę identycznie brzmiącą z usłyszaną
od logopedy. Ćwiczenia rozpoczyna się od onomatopeicznych wypowiedzi i przechodzi stopniowo do powtarzania całych kompleksów
dźwiękonaśladowczych. Obok wrażeń akustycznych wykorzystuje się tu wzmocnienia wzrokowe, dotykowe i czucie mięśniowe.
Mechaniczne zadziałanie na narządy artykulacji
‐ to sposób wywoływania głoski przez logopedę przy użyciu specjalnych sond logopedycznych
lub szpatułek. Logopeda prosi dziecko o wypowiedzenie głoski, powtórzenie jej kilka razy, a w czasie powtarzania ‐ posługując się sondami ‐
kilkakrotnie zmienia układ artykulacyjny danej głoski. W rezultacie takich działań uzyskuje odmienne brzmienie głoski, np. w czasie wymawiania przez
dziecko sylaby ‐ logopeda za pomocą szpatułki lub sondy nieznacznie podnosi czubek języka do górnych dziąseł, wówczas słychać głoskę szumiącą,
a nie syczącą. Dziecko nie poszukuje samodzielnie najodpowiedniejszego ułożenia narządów artykulacyjnych, lecz podporządkowuje się oddziaływaniu
logopedy. Po dłuższym treningu powinno już bez pomocy mechanicznej uzyskiwać niezbędne ułożenie narządów artykulacyjnych i prawidłowe brzmienie
głoski.
Naśladowanie z mechanicznym oddziaływaniem,
to sposób dochodzenia do prawidłowej artykulacji łączący naśladowanie i oddziaływania
mechaniczne, przy czym pomoc mechaniczną logopeda stosuje jako uzupełnienie wspomagające, a zasadniczą rolę odgrywa tu naśladowanie
i objaśnianie. Po objaśnieniu dziecku, co należy zrobić, aby wypowiedzieć potrzebną głoskę, prosimy dziecko o jej realizację. Gdy zauważymy,
że dziecko nie potrafi skierować końca języka do górnych dziąseł, a brak tego ruchu zniekształca głoskę, wówczas pomagamy dziecku, podpierając
jego język. W ten sposób uczestniczy ono aktywnie w procesie terapii, lepiej rejestruje i odtwarza głoski. Ćwiczenia kończymy próbami
artykulacyjnymi bez mechanicznej pomocy.
Automatyzowanie, podobnie jak utrwalanie nabytej umiejętności, prowadzimy według ogólnych zasad utrwalania nowego wzorca głoski. Proces
automatyzacji wymowy głoski polega na treningu mówienia na specjalnie wybranych wyrazach (prostych pod względem budowy fonetycznej i nie
zawierających zniekształcanych głosek). Do treningu należy dobierać wyrazy, w których głoska znajduje się w nagłosie, śródgłosie i wygłosie. Najpierw
należy utrwalić głoskę w nagłosie, następnie w wygłosie (jeśli głoska jest bezdźwięczna), a na końcu w śródgłosie (pozycja najtrudniejsza). Po
utrwaleniu głoski w wyrazie o prostej sylabowej strukturze należy przechodzić do wymawiania głoski w wyrazach zawierających zestaw utrwalanej
głoski ze spółgłoskami, które powinny być wcześniej ukształtowane i utrwalone w mowie dziecka.
Celem zautomatyzowania artykulacji głoski stosuje się metody: powtarzania odtwórczego i samodzielnego nazywania przedmiotów na obrazkach.
Wskazane są zadania naprowadzające dziecko na poszukiwanie wyrazów zawierających utrwalaną głoskę. Wielce pomocna okazuje się tu praca nad
analizą i syntezą dźwiękową. Do pracy nad automatyzacją zwykle włącza się jedną głoskę, a w przypadku dyslalii złożonej mogą być włączane dwie
Wskazane są zadania naprowadzające dziecko na poszukiwanie wyrazów zawierających utrwalaną głoskę. Wielce pomocna okazuje się tu praca nad
analizą i syntezą dźwiękową. Do pracy nad automatyzacją zwykle włącza się jedną głoskę, a w przypadku dyslalii złożonej mogą być włączane dwie
głoski, ale pod jednym warunkiem, że są artykulacyjnie odrębne (opozycyjne). Kiedy u dziecka występuje zaburzenie opozycji głosek dźwięcznych
i bezdźwięcznych, wtedy do procesu automatyzacji mogą być włączone jednocześnie wszystkie głoski dźwięczne. Ale gdy dziecko napotyka trudności,
to w pierwszej kolejności należy utrwalać głoski dźwięczne frykatywne, a następnie głoski bezdźwięczne.
III ‐ ETAP KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI I NAWYKÓW POPRAWNEJ WYMOWY
Celem tego etapu jest kształtowanie u dzieci umiejętności i nawyków bezbłędnego używania głosek we wszystkich sytuacjach językowego
porozumiewania się. W czasie zajęć należy przechodzić od wyrazów do tekstów, stosować różne formy i rodzaje ćwiczeń słownych, wykorzystywać
ćwiczenia twórcze, dobierać materiał bogaty w utrwalane głoski lub głosek. W pracy z dziećmi szkolnymi należy wykorzystywać ich umiejętność pisania
i czytania.
Przypadki złożonych i powikłanych dyslalii funkcjonalnych i mechanicznych wymagają: dokładnego planowania zajęć, przemyślanego dozowania
materiału do potrzeb i możliwości dziecka, określenia stopniowania trudności w opanowaniu głosek, a także wyobrażenia o tym, jakie głoski mogą być
włączone do pracy jednocześnie, a jakie powinny być wprowadzane stopniowo.
Zasady organizacji pracy korekcyjnej oraz szczegółowe techniki korekcji są omówione w wielu publikacjach logopedycznych.
Marzena Mieszkowicz ‐ neurologopeda
Strona główna
>
Metody
‐
programy
>
Terapia logopedyczna
Plik z chomika:
marceee
Inne pliki z tego folderu:
052f2e0f11b9a65c7f03274d33b5ba4b-d4qd0zb.jpg
(296 KB)
385120_original[1].jpg
(449 KB)
50422_original[1].jpg
(236 KB)
50421_original[1].jpg
(139 KB)
50258_original[1].jpg
(320 KB)
Inne foldery tego chomika:
#DZWIĘKI I ODGŁOSY
#KULINARIA-SUPER
^ MATERIAŁY edukacyjne
^gazetki ścienne
^Gry edukacyjne dla dzieci
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin