3
1. Podmiotowy i przedmiotowy aspekt gospodarki światowej
a) struktura podmiotowa - aspekt-przedsiębiorstwa narodowe- korporacje transnarodowe-gospodarki narodowe
- międzynarodowe ugrupowania integracyjne- międzynarodowe organizacje gospodarcze
b) struktura przedmiotowa – aspekt- międzynarodowe obroty towarowe- międzynarodowa wymiana usług- międzynarodowy ruch kapitału
- międzynarodowa migracja- międzynarodowy przepływ wiedzy naukowo-technicznej ( transfer technologii)
2. Istota, czynniki i cechy globalizacji
Globalizacja stosunków międzynarodowych w znaczeniu ekonomicznym odnosi się do działalności gospodarczej : - gospodarki- rynków branżowych - gałęzi gospodarki – przedsiębiorstw.Globalizacja stanowi wyższy bardziej zaawansowany i złożony etap tj. umiędzynarodowiony proces gospodarowania realizowany w poszczególnych krajach przez podmioty gospodarcze mające siedzibę na ich terytoriach.czynniki kształtujące proces globalizacji - postęp naukowo-techniczny- konkurencja międzynarodowa
- polityka ekonomiczna państwa ( deregulacja rynków finansowych – zniesienie granic ; wielostronna liberalizacja handlu ; regionalna integracja handlu)Globalizacja oznacza rosnącą współzależność gospodarek krajowych poszczególnych krajów.
Za podmioty procesu globalizacji należy uznać :- korporacje transnarodowe KTN (Korporacja Trans Graniczna)
3. Integracja regionalna
Można dostrzec wyraźny wzrost liczby zawieranych umów między państwami leżącymi w określonym regionie geograficznym. Celem tych umów jest przede wszystkim liberalizacja przepływów towarów ale także zapewnienie swobodnego przepływu usług , kapitału i siły roboczej.Etapy integracji- typy integracji ( łączenie gospodarek poszczególnych krajów)- strefa wolnego handlu- unia celna
- wspólny rynek -unia walutowa- unia gospodarcza- pełna integracja gospodarczaWg szacunków WTO (światowa organizacja handlu) w ramach ugrupowań integracyjnych odbywa się ponad połowa handlu światowego.
Integracja( regionalizacja ) a globalizacja - podobieństwa i różnice:
Podobieństwa:1. oba zjawiska są przejawem internacjonalizacji działalności gospodarczej2. w obu procesach dominującą rolę odgrywa :- przyspieszenie postępu naukowo-technicznego- rewolucja informatyczna- szybki wzrost wydajności pracy 3. zarówno integracja jak i globalizacja dokonują się w wyniku liberalizacji gospodarek krajów w nich uczestniczących.Różnice: 1. globalizacja prowadzi do integracji działalności gospodarczej w skali całego świata a integracja regionalna prowadzi do podziału świata na bloki o zasięgu regionalnym.2. globalizacja to proces żywiołowy a integracja ma charakter planowy.3. integracja odbywa się w wyniku decyzji suwerennych państw natomiast globalizacja dokonuje się w warunkach ograniczenia roli państw i rosnącej roli KTN (Korporacji Trans Granicznej)
4. Podstawowe grupy krajów we współczesnej gospodarce światowej
Liderzy światowej gospodarki- współcześnie nadal można mówić o istnieniu trzech najbardziej rozwiniętych regionów gospodarczych świata ( TRIADA) tj. USA, UE ( strefa euro), Japonia
Największa potęgą gospodarczą nadal jest USA - światowy lider w branży komputerowej, telekomunikacji, zaawansowanej technologii
- USA ma największy na świecie deficyt handlowy 2007r. = 850 mld $- do USA napływa kapitał zagraniczny ( Chiny , Japonia )
- w ostatnich latach USA przekształcił się z wierzyciela w największego dłużnika świata
- w ostatnich dwóch latach można dostrzec obniżenie tempa wzrostu gospodarczego USA , trudno jednak przewidzieć jakie ostatecznie skutki będzie miał kryzys na rynku kredytów hipotecznych tzw. Subprime
Za wschodzącą superpotęgę gospodarczą należy uznać Chiny – jeśli wysokie tempo wzrostu gospodarczego tego kraju utrzyma się to wkrótce Chiny mogą zostać największym światowy eksporterem ( obecnie są na drugim miejscu)
Warto zwrócić uwagę na wyodrębnioną grupę krajów BRIC ( Brytania – Rosja –Indie- Chiny) , które obecnie decydują o ponad połowie światowego przyrostu PKB
5. Pojęcie i rodzaje polityki handlowej
Pojecie :Polityka handlowa to świadome oddziaływanie państwa na stosunki handlowe z zagranicą sprowadzające się z jednej strony do wyznaczania określonych celów a z drugiej do wyboru stosowania narzędzi niezbędnych do ich osiągnięcia
Rodzaje :Możemy wyodrębnić dwa przeciwstawne kierunki polityki handlowej:- polityka liberalna → wolnego handlu, państwo zapewnia wolny rynek- polityka protekcyjna( protekcjonizm) tj. ograniczenia dostępu do własnego rynku – wspieranie własnej gospodarki ( maksymalizacja korzyści )Politykę handlową możemy również podzielić na :- autonomiczną-zmierza do osiągnięcia określonych celów wewnętrznych czy zewnętrznych przy pomocy autonomicznych posunięć państwa tj. bez uzgodnienia podejmowanych środków z innymi krajami- umowną- konwencyjną- zmierza do osiągnięcia określonych celów w zakresie obrotu zagranicznego drogą umów międzypaństwowych z innymi krajami ( zawieranie różnych umów pomiędzy państwami)
6. Protekcjonizm w handlu międzynarodowym – podejście tradycyjne i współczesne
Możemy wyodrębnić dwa przeciwstawne kierunki polityki handlowej:- polityka liberalna → wolnego handlu- polityka protekcyjna( protekcjonizm) tj. ograniczenia dostępu do własnego rynku – wspieranie własnej gospodarki ( maksymalizacja korzyści )Protekcjonizm wychowawczy – teoria E. List XIX wiek polega na ochronie nowo powstałych gałęzi na początku przez państwo aż do momentu osiągnięcia pełnej dojrzałości i poziomu innych państw.
Argumenty na rzecz polityki wolnego handlu i protekcjonizmu Z punktu widzenia uzasadnienia ekonomicznego można wyróżnić następujące argumenty na rzecz protekcjonizmu:1. Argumenty słabo uzasadnione ekonomiczniea) argument ochrony zatrudnienia b) argument poprawy bilansu płatniczego ( wspieranie eksportu i ograniczanie importu)c) argument zwiększania bezpieczeństwa kraju2. Argumenty dobrze uzasadnione ekonomicznie:a) argument ochrony nowych gałęzi przemysłu ( tzw. dziecięcych raczkujących)
b) argument niedoskonałości rynku ( tzw. korekty niedoskonałości rynku)c) argument terms of trade d) strategiczna polityka handlowae) polityka przemysłowa
7. Strategiczna polityka handlowastrategiczna polityka handlowa (SPH) - geneza : koncepcja powstała w I połowie lat 80-tych XX wieku na gruncie tzw. nowej teorii handlu międzynarodowego . Twórcy : J. Brander, Barbara Spencer, Pol Krugman i inni...
- ogólna SPH : autorzy tej koncepcji twierdzą , że w warunkach konkurencji niedoskonałej aktywna ( w sensie interwencji państwa ) polityka handlowa może by korzystniejsza niż polityka wolnego handlu. Państwo powinno tworzyć warunki umożliwiające przechwytywanie nadwyżek od konkurentów zagranicznych. Rząd powinien więc zidentyfikować nowo powstające dziedziny gospodarki mające szanse na szybki wzrost produkcji( wytypować przedsiębiorstwa, które mogą odnieść sukces a następnie je wspierać .
- narzędzia SPHKlasyczne narzędzia to : subsydia, cła, ograniczenia ilościowe importu - zastosowanie SPH :Znajduje ona zastosowanie w branży w której zaledwie kilka przedsiębiorstw zaspokaja popyt światowy . W tym przypadku przyczyną specjalizacji międzynarodowej jest wejście przedsiębiorstwa na rynek przed jego konkurentami tzw. przewaga pierwszego na rynku. Rolą państwa jest wspieranie własnego producenta co pozwoli mu więcej sprzedawać uniemożliwiając przejęcie popytu przez zagraniczne firmy ( w dłuższej perspektywie środki PH znajdują główne zastosowanie w branżach strategicznych, ich cechy to:- struktura oligopolistyczna - wysokie bariery wejścia na rynek ( ogromne nakłady finansowe) - priorytet inwestowania w badania i rozwój
Przykłady: branża lotnicza – Airbus, Boeing, branża samochodowa – wspieranie przez USA i ochrona przed ekspansją Japonii , branża elektroniczna – produkcja półprzewodników - wspiera Japonia przed ekspansją USA. Inaczej można powiedzieć jest to polityka zubażania sąsiada –( my wspieramy i przejmujemy inni tracą )Polityka przemysłowa a strategiczna polityka handlowa
Zgodnie z założeniem polityki przemysłowej państwo powinno wspierać rozwój nowoczesnych gałęzi przemysłu co przyniesie korzystne efekty całej gospodarce .Politykę przemysłową a SPH trudno jest oddzielić można jednak wskazać odmienne cele:
- SPH dąży do przejęcia korzyści z handlu przez krajowe przedsiębiorstwa- polityka przemysłowa dąży do osiągnięcia korzystnych efektów dzięki rozwijaniu produkcji w kraju np. polityka Japonii przemysł stalowy, elektroniczny , samochodowy ma to na celu podniesienie poziomu gospodarczego, Francja – elektronika jądrowa.Narzędzia PH Istnieją różne sposoby klasyfikacji polityki handlowej , w podręcznikach akademickich najczęściej dzieli się je na :- taryfowe- cła- pozataryfowe-kontyngenty, dobrowolne ograniczenia eksportu i importu, zakazy, licencje eksportowe i importowe- parotaryfowe- podatki, opłaty wyrównawcze, subsydia, dumping
można je podzielić również na :- bezpośrednie - pośrednieNarzędzia możemy również podzielić ( wg podejścia Anny Zielińskiej-Głębockiej)
Narzędzia dzielą się na taryfowe i pozataryfowe, pozataryfowe dzielą się na : bezpośrednie( iościowe, fiskalne, administracyjne), i pośrednie( fiskalne, administracyjne)
8. Pojęcie i rodzaje cełPrzez cło rozumie się opłatę nakladaną przez państwo na towar przekraczający granicę celną danego kraju . Granica celna z różnych powodów (np. ustanowieniów obszarów celnych o specjalnym charakterze ) nie musi się pokrywać z granica państwową. W przypadku utworzenia obszarów celnych o specjalnym charakterze) nie musi się pokrywać z granicą państwową. W przypadku utworzenia przez kilka krajów unii celnej cło jest nakładane w momencie przekroczenia przez towar granicy celnej unii(tzw. Granicy zewnętrznej), ponieważ w obrębie unni nie stosuje się ceł.Cła można sklasyfikować wg wielu kryteriów:
a) ze względu na kierunek ruchu towarów:-cła importowe-które stosują praktycznie wszystkie kraje, bezpośrednim skutkiem zastosowania cła imporowego jest wzrost na rynku krajowym, cen tych towarów importowanych na które nałożono cła.
-cła eksportowe- występują żadko ponieważ żaden kraj nie jest zainteresowany ograniczeniem możliwości wywozu swych towarów, stosują je państwa rozwijające się ze względów fiskalnych-cła tranzytowe- utrzymywały się do XX wieku, obecnie nie są stosowane
b) z punktu widzenia sposobu określania wysokości ceł:-cła od wartości-cła specyficzne-cła mieszane
c)ze względu na podmiot ustalający wysokośc cła-cła autonomiczne- są ustanawiane na mocy decyzji danego państwa-cła umowne-wynika z umów zawartych z innymi krajami
d)ze względu na zróżnicowane traktowanie-cła podstawowe(konwencyjne)-nakłada się na towary pochodzące z krajów korzystających z klauzuli największego uprzywilejowania (KNU)-cła preferencyjne(niższe od podstawowych)- są stosowane wobec krajów, którym dane państwo chce zapewnić szczególnie korzystne traktowanie -cła dyskryminacyjne-(znacznie wyższe od podstawowych)-mogą być wprowadzanie na stałe wobec określonych krajów, lecz zdaża się stosunkowo rzadko.
9. Subsydia w handlu międzynarodowymSubsydia sa definiowane w różny sposób, ale ogólnie przez to pojęcie rozumie się wszelkie świadczenia z budżetu państwa dla krajowych podmiotów gospodarczych.Subsydia(subwencje) są narzędziem parataryfowym polityki handlowej. Wyróżnia się subsydia:* produkcyjne (krajowe)- są traktowane jako instrument polityki przemysłowej* eksportowe- sa przeznaczone dla producentów krajowych , którzy sprzedaja swoje wyroby za granicę* zakazane („czerwone”)- stocznie* podlegające sankcjom („żółte”)-rolne* nie podlegające sankcjom („zielone”)
10. Narzędzia pozataryfowej regulacji obrotów handlu zagranicznegoNarzędzia pozataryfowe polityki handlowej to:a) kontyngenty-(ograniczenia ilościowe)- to ustalone przez państwo dopuszczalna ilość towarów, która może zostać przywieziona lub wywieziona za granicę w określonym czsieb)dobrowolne ograniczenia eksportuc)zakazy:-możliwość stosowania zakazów z powodów innych niż ekonomiczne (np. ochrona środowiska, ochrona dóbr kultury, ochrona zdrowia)-stosowanie zakazów z powodów politycznych(embargo) Korea, Kuba
d)licencje eksportowe i importowe
11. Ogólna charakterystyka wspólnej polityki handlowej (cel, zakres)Ogólna charakterystyka Unii Europejskiej polityki handlowejZgodnie z art. 3 wprowadzonym w 01.01.1970 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską wcześniej EWG
Kraje Wspólnoty prowadzą wspólną politykę handlową , postawą prawną wspólnej PH stanowią art. 131-134 TWEZakres tej polityki określa art. 133: wspólna polityka handlowa jest oparta na jednolitych zasadach zwłaszcza w odniesieniu do :
- zmian stawek celnych - zawierania umów celnych i handlowych - ujednolicania środków liberalizacyjnych- polityki eksportowej- handlowych środków ochronnych podejmowanych w wypadku dampingu i subsydiów
(damping: sprzedaż na eksport poniżej ceny wewnątrz kraju eksportującego lub sprzedaż poniżej kosztów wytworzenia – ekonomiczne podejście )
12. Podstawowe informacje na temat systemu celnego UE
Zgodnie z art. 23 Traktatu ustanawiającego Wspulnote Europejską WTE, podstawą wspólnoty jest unia celna, która rozciąga się na całą wymiane towarową i obejmuje:- zakaz stosowania ceł przywozowych i wywozowych między państwami członkowskimi oraz wszelkich opłat o skutku równoważnym-przyjęcie wspólnej taryfy celnej w stosunkach z państwami trzecimi
Zasady funkcjonowania unii celnej regulują przede wszystkim artykuły 25-27 TWE. Polityka celna nie może być prowadzona samodzielnie przez państwa członkowskie. Zarządzanie unią celną należy do kompetencji Komisji Europejskiej, a dokładnie do Dyrekcji Generalnej do spraw Podatków i Unii Celnej.(DG TAXUD) w Komisji Europejskiej. Od roku 1975 dochody z ceł 75% pobieranych przez służby celne są przekazywane przez państwa członkowskie do budżetu wspólnotowego(stanowią dochód własny UE. Obecnie jedynie 25% uzyskanych dochodów z opłat celnych pozoswia się danemu państwu na pokrycie kosztów manipulacyjnych poniesionych w związku z poborem ceł. Regulacje celne Wspólnoty można określić również mianem systemu celnego Unii Europejskiej.
System celny Wspólnoty Europejskiej- informacje podstawowe – Unia Europejska jest także Unią Celną od 1.07.1968 art. 23 TWE
Unią Celną zarządza Komisja Europejska ( DT TAXǓD) ( Dyrekcja Generalna ds. Podatków i Unicelnych) wszystkie kraje wspólnoty stanowią jeden obszar celny , który jest suma ich terytoriów . We wszystkich krajach wspólnoty obowiązuje jednolite ustawodawstwo celne uzupełnione przepisami krajowymi.- wspólna taryfa celna UE Zgodnie z art. 26 TWE rada UE określa cła wspólnej taryfy celnej większością kwalifikowaną ale propozycje zmian załącznik do rozporządzenia przedstawia Komisja Europejska . Taryfa celna powinna być opublikowana do dnia 31 października danego roku i obowiązuje od 1 stycznia roku następnego . W taryfie celnej jest tylko jedna kolumna stawek ( tzw. stawki celne konwencyjne) są one na bazie KNU ( Klauzula Najwyższego Uprzywilejowania)- tylko korzystają kraje wysoko rozwinięte poza UE - USA, Kanada , Australia- nie mają żadnych preferencji Oprócz ceł Wspólnota także stosuje inne instrumenty polityki celnej:
- Kontyngenty taryfowe to określona ilość towaru, która w okresie kontyngentowym (okresie na jaki kontyngent taryfowy ustanowiono) może być przywieziona i dopuszczona do obrotu po stawkach celnych preferencyjnych. - zawieszenia poboru ceł- Plafon taryfowy jest elastyczną formą kontyngentu taryfowego. Jego elastyczność polega na tym, że przekroczenie wielkości na jaką ten środek preferencyjny jest ustanawiany nie oznacza automatycznego zamknięcia możliwości importu po stawkach celnych preferencyjnych jakie tym plafonem taryfowym zostały ustanowione (tak jak ma to miejsce w przypadku kontyngentu taryfowego – jeżeli kontyngent taryfowy zostanie wyczerpany nie ma możliwości importu po obniżonych stawkach celnych w ramach tego środka).
13. Wspólna Taryfa Celna (WTO) i Zintegrowana Taryfa Celna (TARIC)Wspólna taryfa celna – Polska członkiem WTO od 1 lipca 1995 roku. WTO istnieje od 1995 roku, kiedy to zastąpiło na mocy postanowień Rady Urugwajskiej-GATT. Statuty obu tych organizacji mówią o podnoszeniu poziomu życia przec istotną redukcję ceł i innych barier handlowych oraz eliminację dyskryminującego traktowania w handlu międzynarodowym. WTO dąży do zniesienia barier utrudniających rozwój handlu międzynarodowego i do zapewnienia wszystkim krajom swobodnego dostępu do rynków światowych. Cel powstania tej organizacji został określony jako rozijanie systemu stabilnych regół handlowych opartych na zasadzie niedyskryminacji państw członkowskich. Zawiera 1 kolumnę stawek celnych konwencyjnych, stosowaną dla krajów, którym przyznano KNU (członkowie WTO m.in. Australia, Hongkong, Japonia, Kanada)Regulacja zasad handlu światowego: działalność GATT 01.01.1948- wszedł w życie (był)
działalność WTO 01.01.1995- wszedł w życie (jest)Funkcje WTO:1. nadzór nad realizacja postanowień rundy urugwajskiej RU2. forum wielostronnych negocjacji handlowych3. rozstrzyganie sporów dotyczących handlu międzynarodowego4. dokonywanie przeglądów polityki handlowej poszczególnych członków5. udzielanie pomocy technicznej krajom rozwijającym się Zasady WTO: 1. zasada niedyskryminacji = równość traktowania 2. zasada wzajemności 3. zasada przejrzystości 4. uznanie ceł za podstawowy instrument interwencji w handluRUNDA -GATT - WTO 8 ( ósma) runda urugwajska( 1.01.1995)2001 Doha ( Danhea) runda katarska - 2008 – nadal brak porozumienia ( głównym problemem jest handel i subsydia dla produktów rolnych)TARIC – Zintegrowana Taryfa Celna Wspólnot Europejskich – zintegrowana taryfa celna Wspólnoty Europejskiej zawiera ona kompleksową informacje o środkach polityki handlowej stosowanej wobec krajów trzecich, mówi o cłach i innych narzędziach polityki celnej, obejmuje:- środki taryfowe(stawki celne dla krajów trzecich, preferencje celne, zawieszenie stawek celnych, kontyngenty taryfowe, plafony taryfowe)- środki stosowane wobec towarów rolnych-(komponenty rolne, dodatkowe cla na niektóre towary, refundacje dla nieprzetworzonych produktów rolnych)- środki ochrony przed nieuczciwą konkurencją-(cła antydumpingowe, cła wyrównawcze)- środki ograniczające przepływ towarów- ( zakazy przywozu/wywozu, ograniczenia ilościowe)- środki służące ujmowaniu danych statystycznych-(nadzór importu, nadzór eksportu)
Traktatowe stosunki handlowe a kraje trzecie (piramida preferencji) Umowy- o utworzeniu Unii Celnej ( Turcja )
- o utworzeniu strefy wolnego handlu (SWH) - jednostronne preferencje celne GSP ( 177 krajów Powszechny System Preferencji)
AKP ( 79 krajów skrót Afryka, Karaiby, Pacyfik) - zagwarantowane KNU ( podstawowe )
14. Harmonizacja podatków pośrednich w UE
Zgodnie z art. 90 TWE, żadne państwo członkowskie nie może nakładać na produkty innych państw członkowskich podatków wewnątrzwspólnotowych wyższych od tych, które nakłada na produkty krajowe. Z punktu widzenia procesu harmonizacji podatków pośrednich za niezwykle ważny należy uznać art. 93. WTE w myśl tego artykułu Rada, stosując jednomyślnie na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim oraz Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, uchwala przepisy dotyczące harmonizacji ustawodawstw odnoszących się do podatków obrotowych, akcyzy i innych podatków pośrednich. Harmonizacja podstawowych aspektów stosowania podatku od wartości dodanej(podatek obrotowy)oraz podatku akcyzowego stała się jednym z największych warunków ustanowienia od 1 stycznia 1993 roku jednolitego rynku wewnętrznego. Opodatkowanie transakcji handlu zagranicznego po wejściu Polski do UE:
-harmonizacja podatków pośrednich, wspólny system podatkowy VAT-stawka podstawowa musi się mieścić w przedziale między 15, a 25%
-możliwe jest stosowanie jednej lub dwóch stawek obniżonych, które nie mogą być niższe niż 5%.-w eksporcie i wewnątrzwspólnotowej dostawie stawka VAT wynosi 0%.Podatek akcyzowy jest nakładany w kraju w którym towar przeznaczony jest do konsumbcji.
Każde państwo członkowskie ustala stawkę podstawową podatku od wartości dodanej jako % podstawy opodatkowania, stawka ta nie może być niższa niż 15%.
15. Zasady opodatkowania transakcji wewnątrzwspólnotowych i transakcji zawieranych z krajami trzecimi
Po wejściu Polski do UE zharmonizowanie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Z godnie z tym opodatkowaniu ...
protur