Prawo handlowe – zbiór przepisów obowiązujących w naszym kraju, publikowany w Dzienniku Ustaw, Monitorze Polski. Dotyczy generalnie działalności gospodarczej tzn. handlu, produkcji, usług.
Stara nazwa prawa handlowego – prawo kupieckie.
Należy do sfery prawa prywatnego.
Prawo handlowe to zbiór przepisów dotyczących nie tylko handlu (prawo stanu kupieckiego), ale obejmuje całość działalności gospodarczej: sfery handlowej, sfery produkcyjnej i sfery usług.
MIEJSCE PRAWA HANDLOWEGO
Kryteria:
- jeśli dany przepis zabezpiecza interes publiczny, ogólny, społeczny to ten przepis należy do prawa publicznego
- jeśli dany przepis ma zabezpieczać interes prywatny, interes jednostki, rozstrzygać sytuacje konfliktowe to ten przepis należy do prawa prywatnego.
System prawa – to wszystkie przepisy prawa, które obowiązują w naszym kraju.
(przepisy chroniące interes publiczny)
(zabezpiecza interes prywatny)
PRAWO KONSTYTUCYJNE
PRAWO CYWILNE – interesy niezwiązane
z działalnością gospodarczą dot.: własności, zobowiązań(umów), spraw spadkowych, rzeczowych
PRAWO KARNE
PRAWO HANDLOWE – interesy związane z działalnością gospodarczą np. umowy spółki, jak zakończyć działalność gospodarczą itd.
PRAWO PODATKOWE
PRAWO BUDOWLANE
PRAWO ENERGETYCZNE
PRAWO O RUCCHU DROGOWYM
PRAWO CELNE
PRAWO PRACY
Podstawą PRAWA CYWILNEGO jest KODEKS CYWILNY.
PRAWO HANDLOWE korzysta z prawa cywilnego w części: ogólnej, rzeczowej, zobowiązania.
PRAWO PRACY wywodzi się z części zobowiązania, ale jest też częścią prawa publicznego.
PRAWO PRYWATNE – opiera się na trzech zasadach:
1. ZASADA RÓWNORZĘDNOŚCI STRON (równouprawnienia stron) – w świetle prawa wszyscy mają równe prawa, są podmiotami równoprawnymi, jest to równowaga prawna – nie ekonomiczna
2. ZASADA AUTONOMII WOLI – podmioty w sferze prawa prywatnego mają swobodę podejmowania czynności prawnych oraz swobodę kształtowania jej treści, wola podmiotów jest niezależna,
3. ZASADA EKWIWALENTNOŚCI ŚWIADCZEŃ – jesteśmy równi, zawieramy umowy, które są dla stron korzystne – świadczenia są równorzędnej wartości.
Te trzy zasady są charakterystyczne tylko dla prawa handlowego.
Na tych zasadach opiera się gospodarka rynkowa a prawo handlowe jest z nią sprzężone.
W/w zasady nie mają zastosowania w prawie publicznym.
Stosunki w sferze prawa publicznego maja charakter podporządkowany.
Organ stanowiący prawo ma atrybuty władcze, może wydać zalecenie wiążące drugiej ze stron, a ona zaś musi się podporządkować pod groźbą sankcji.
Prawo handlowe ma w Polsce krotką historię, bo pojawiło się wraz ze zmianami politycznymi, tzn., od kiedy pojawiła się gospodarka rynkowa i opiera się na swobodnej działalności podmiotów gospodarczych.
Źródła prawa – to pewna systematyka przepisów, które regulują daną dziedzinę.
Źródła prawa – są to pewne akty prawne zawierające reguły prawa handlowego
Przed II wojną światową prawo prywatne było regulowane przez:
KODEKS ZOBOWIĄZAŃ – KZ
KH uchwalony przez Sejm 27 czerwca 1934 r był jednym z najlepszych kodeksów obowiązujących w ówczesnym świecie. KH opierał się na systemie podmiotowym, wychodząc z założenia, że prawo handlowe jest prawem działalności kupca. Pojęcie kupca było, więc kluczowym pojęciem tego prawa, któremu to pojęciu przyporządkowane zostało także pojęcie czynności handlowych. Głównym źródłem prawa handlowego był KH i ustawy handlowe pozakodeksowe. W braku uregulowania kodeksowego stosować należało powszechne w państwie prawo zwyczajowe, a dopiero w jego braku – przepisy prawa cywilnego. Ta kolejność została określona w art. 1 KH.
KH w zasadzie obowiązywał do 1964r. Wtedy został uchylony, a centralne miejsce zajął Kodeks Cywilny.
Z Kodeksu Handlowego pozostawiono jedynie przepisy dotyczące:
- firmy
- prokury
- rejestru handlowego
- spółki jawnej
- spółki akcyjnej
ale były to przepisy „martwe” w prawnym obrocie krajowym. Były natomiast wykorzystywane w obrocie międzynarodowym, bądź na jego styku.
Kodeks Cywilny nie regulował całości problemów wynikających z obrotu gospodarczego i w związku z tym dodano szereg nowych aktów prawnych np. ustawy, rozporządzenia, okólniki.
Po przemianach społeczno – politycznych od 1989 roku obowiązywał:
Kodeks Cywilny + ½ Kodeksu Handlowego + akty prawne np. ustawy, rozporządzenia, okólniki.
Od 1 stycznia 2001 r. obowiązuje w Polsce KODEKS SPÓŁEK HANDLOWYCH.
- spółka partnerska
- spółka komandytowo - akcyjna
1. Prawo handlowe obejmuje ogólne (podstawowe) pojęcia:
(kwestie podstawowe dotyczące wszystkich przedsiębiorców)
a) działalność gospodarcza, podejmowanie działalności gospodarczej, zasady podejmowania działalności
b) przedsiębiorstwo, reprezentacja przedsiębiorcy,
c) system ewidencyjny i rejestrowy
d) nazwa handlowa przedsiębiorcy
e) prowadzenie spraw
f) pełnomocnictwo handlowe (prokura)
2. Podmioty:
(dziedzina dotycząca podmiotów działalności, czy też form, w jakich ta działalność może być prowadzona)
a) indywidualna działalność gospodarcza
b) spółki
c) przedsiębiorstwa państwowe (proces komercjalizacji i prywatyzacji)
d) spółdzielnie
e) rzemiosło
f) działalność gospodarcza podmiotów „nonprofit” takich jak: partie, związki zawodowe, stowarzyszenia, fundacje, itp.)
3. Umowy handlowe ( gospodarcze) w zakresie:
a) obrotu towarowego: sprzedaż; zamiana; kontraktacje; dostaw
b) pośrednictwa gospodarczego: komisowe; pośrednictwa handlowego; prowadzenia agencji; maklerskie
c) robót budowlanych
d) robót geodezyjnych
e) ubezpieczeń
f) umów bankowych: rachunek bankowy; umowy kredytowe; pożyczki
g) praw autorskich
h) transportu: przewóz, spedycja, itd.
i) leasingu; faktoringu; franchasingu;
j) korzystania z cudzej własności: wynajem; dzierżawa
4. Pogranicze prawa handlowego i cywilnego:
a) prawo upadłościowe
b) prawo antymonopolowe
c) zwalczanie nieuczciwej konkurencji na rynku
d) obrót papierami wartościowymi
e) własność przemysłowa (wzory, znaki, marki, wynalazki)
DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA, PRZEDSIĘBIORCA – pojęcia
Podstawa prawna: „Prawo działalności gospodarczej” Dz. U. Nr 101 z 1999 roku ze zmianami obowiązuje od 1.01.2001 r. [Ustawa ta zastąpiła ustawę z 1988 r.]
Zawarte w niej są definicje, podstawowe reguły działalności gospodarczej.
Działalność gospodarcza do końca 2000 r była definiowana w sposób następujący:
DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA była to działalność, która musiała spełniać następujące warunki:
a) produkcyjna, handlowa, usługowa
b) w celach zarobkowych
c) na własny rachunek przedsiębiorcy tzn. ten ponosi konsekwencje na czyj rachunek jest prowadzona działalność
DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ od 2001 roku charakteryzuje to, że jest:
- wytwórcza; usługowa; handlowa; budowlana;
- zarobkowa ( ma zarobkowy cel)
- ciągła i zorganizowana
- wyłączono z niej działalność wytwórczą w rolnictwie
- wyłączono z niej wolne zawody: adwokatów, notariuszy, radców prawnych, itp.
PRZEDSIĘBIORCA TO:
- osoba fizyczna,
- prawna,
- spółki handlowe
- jednostka nie posiadająca osobowości prawnej(ułomne osoby prawne: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka akcyjno - komandytowa),
której przedmiotem jest prowadzenie działalności gospodarczej we własnym imieniu i sposób zawodowy.
W spółce cywilnej przedsiębiorcą jest każdy wspólnik.
Spółka cywilna – osoba fizyczna nie jest traktowana jako jednostka organizacyjna, ale jako zbiór wspólników
Ustawa o działalności gospodarczej zrównała w prawach osoby krajowe i zagraniczne.
W sposób zawodowy – oznacza to, że jeśli przedsiębiorca ma wyodrębnione składniki (stali odbiorcy; stałe godziny pracy; stały transport; stale źródło dochodów;) mówimy o pewnej stałej (zawodowej) działalności gospodarczej.
OSOBĄ FIZYCZNĄ jest każdy człowiek.
Zdolność prawną ma każdy człowiek.
Zdolność prawna to przymiot bycia (zdolność do tego by być) podmiotem praw i obowiązków – nie ma ograniczeń, co do wieku, płci, rasy, wyznania, stanu umysłu itp.
Zdolność do czynności prawnych – to zdolność do tego by dokonywać czynności prawnych tzn. własnym działaniem wywoływać skutki prawne np. zawierać umowy, które pociągają prawa i obowiązki, nabywać prawa, zaciągać zobowiązania itd.
Zdolność do czynności prawnych to zdolność do powodowania skutków prawnych własnym działaniem.
Nie każdy człowiek ma zdolność do czynności prawnych.
Pełną zdolność do czynności prawnych ma osoba, która ukończyła 18 lat, ograniczoną zdolność prawną mają za zgodą rodziców osoby w wieku 13 – 18 lat.
Zdolności do czynności prawnej nie posiadają osoby, które:
- zostały ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądu
- są w wieku do 13 lat
W praktyce do prowadzenia działalności gospodarczej potrzebna jest pełna zdolność do czynności prawnych.
OSOBA PRAWNA – podmiot działający na rynku ma zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych, zdolność sądową, może nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, działa we własnym imieniu i na własny rachunek.
KODEKS CYWILNY wskazuje, że w Polsce (w polskim prawie)wyróżnia się dwa rodzaje podmiotów prawa:
- osoby fizyczne
- osoby prawne
OSOBA PRAWNA – działa przez swoje organa, jeśli działają organa to tak jakby działała sama osoba prawna tzn.: osoby prawne działają w obrocie prawnym poprzez swoje organy
OSOBA PRAWNA – fizycznie nie istnieje.
Jednostka organizacyjna ( uprawniona do prowadzenia działalności gospodarczej), której ustawodawca przyznał osobowość prawną :
- spółka z o.o. z chwilą rejestru
- spółka akcyjna
- przedsiębiorstwo państwowe
- spółdzielnia
- towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych.
W jednostce(osobie prawnej)muszą działać ludzie – organy osoby prawnej np.: prezes, dyrektor, zarząd.
Jednostki organizacyjne, którym ustawodawca przyznał osobowość prawną:
- związki zawodowe
...
protur