Messner Janusz - „Czarna Bandera”
1
Jan Kuna, zwany Martenem, szyper korsarskiego okrętu „Zephyr", stał na pokładzie i patrzył w górę, gdzie na szczyt grotmasztu wspinała się szybko czarna bandera z wizerunkiem złotej kuny rozciągniętej w skoku. Pod tęgim tchnieniem północno-wschodniego pasatu ciężka jedwabna materia zwijała się i rozwijała jak wąż czy też smok o długim ogonie, połyskując w słońcu złotym haftem. Na szczycie przedniego masztu, tuż pod jabłkiem rzeźbionym w kształt orła, powiewała już inna flaga, prostokątna, o czterech polach z herbami Tudorów, angielskimi lampartami i irlandzką harfą.
Upewniwszy się, że czarno-złote godło „Zephyra" zostało należycie umocowane, Marten odwrócił się i objął wzrokiem cztery inne okręty spowite obłokami dymu po odpaleniu salw armatnich.
Dwie duże trzymasztowe karawele * manewrowały z bocznym wiatrem, okrążając smukły, znacznie mniejszy angielski okręt o niskich kasztelach — zapewne po to, aby użyć przeciw niemu swych dział z drugiej burty. Na ich masztach powiewały czerwono-żółte flagi hiszpańskie. Anglik -- „Golden Hind", jak brzmiała jego nazwa, którą Marten zdołał odczytać na rufie — szedł pełnym wiatrem wprost pomiędzy nie a największy, czteromasztowy statek frachtowy z opuszczonymi i porwanymi przez pociski żaglami, który dryfował bokiem, poddając się fali. Jego biało-niebieska flaga wskazywała na przynależność portugalską, a stan omasztowania i ożaglowania zdradzał, że ogień działowy napastnika był celny i skuteczny. Ten napastnik widocznie sam z kolei stał się celem ataku okrętów hiszpańskich, lecz — jak dotąd — wymykał im się bardzo zręcznie.
Marten podziwiał w duchu bystrość jego orientacji: żadna z karawel nie mogła go teraz razić nie ryzykując przy tym, że pociski podziurawią burty i pokład portugalskiego statku. Lecz wiedział także, iż ów statek tylko przez krótką chwilę będzie osłaniał Anglika, który musiał go minąć. Dlatego, chcąc zwrócić uwagę obu walczących stroń na „Zephy-ra", podniósł na przednim maszcie również angielską banderę. Spodziewał się w ten sposób odciągnąć choćby jeden z hiszpańskich okrętów, a zarazem umocnić na duchu załogę „Złotej Łani", zanim jeszcze sam wmiesza się do bitwy.
Ale Hiszpanie, pewni swojej przewagi, mając tuż blisko jednego wroga, widocznie postanowili skończyć najpierw z nim, a dopiero potem pokonać drugiego, który mu przybywał z odsieczą. Zaufali ilości swych dział i potędze ognia,
z pewnością znacznie większej od tej, jaką rozporządzali tamci dwaj; nie wzięli jednak w rachubę ich zręczności w manewrowaniu lekkimi, zwinnymi okrętami.
Oto w chwili, gdy obie karawele wykonały zwrot i gdy podwójne rzędy paszcz armatnich skierowały się przeciw ,.Złotej Lani", jej szyper nagle zmienił kurs, wykręcając w lewo, tuż za rufą Portugalczyka. Prawie jednocześnie zagrzmiały jego cztery fałkonety umieszczone na tylnym kasztelu, a jedna z kul strzaskała reje fokmasztu bliższej ka-raweli. Wielki czworokątny żagiel spadł na pokład, sprawiając tam nagłe zamieszanie, a salwa wymierzona w burtę Anglika chybiła o kilka iardów.
W tej samej chwili opustoszały dotąd pokład statku portugalskiego zaroił się ludźmi. Marten ujrzał z daleka kłębki dymu, a potem usłyszał bezładną, gęstą palbę z hakownic, od której na angielskim okręcie padło kilku marynarzy. Druga karawela wykręciła obszernym łukiem w lewo, odcinając odwrót Anglikom, a jej przednie działa zagrzmiały raz po raz dwiema salwami z górnego i dolnego pokładu.
To przyśpieszyło decyzję Martena. „Zephyr", lecąc jak na skrzydłach, znalazł się wreszcie w odległości skutecznego ognia, a jeśli jego interwencja miała uratować „Złotą Łanię", był już wielki czas, aby działać. Kanonierzy z zapalonymi lontami stali przy działach tuż za celowniczymi, ^tórzy rych-towali lufy; główny bosman, Tomasz Pociecha, czekał na znak szypra, aby skoczyć w głąb luku, na dolny pokład do
swoich baterii; sternik, Henryk Schultz, patrzył na Martena z góry, gotów do manewru; bosmani i chłopcy trwali nieruchomo u burt przy brasach w oczekiwaniu na rozkaz obrócenia rej. Wszystkie spojrzenia utkwione były w wysokiej, barczystej postaci kapitana, czujne, wyostrzone, płonące niecierpliwością. On zaś stał pośrodku głównego pokładu, rozstawiwszy szeroko nogi, duży, mocny, jak tęgi młody dębczak z rodzinnych pomorskich lasów. Nozdrza drgały mu wciągając słony powiew pasatu; zdawały się wietrzyć zapach prochu i krwi, którą miał przelać. Krwi hiszpańskiej, tak samo, a może nawet bardziej nienawistnej niż krew gdańskich patrycju-szy, z którymi kiedyś w przyszłości także miał się policzyć. Nie myślał teraz o nich; przed sobą miał Hiszpanów, a los walki, do której się gotował, był niepewny. Po raz ostatni rozejrzał się po swojej załodze i ukradkiem rzucił spojrzenie w tył, za'rufę. Spodziewał się, że ujrzy tam na horyzoncie maszty i żagle „Ibexa". Lecz jego towarzysz, Salomon White, spóźniał się. „Ibex" nie dorównywał prędkością „Ze-phyrowi". Nie można było liczyć na jego pomoc, która wyrównałaby szanse wobec przewagi Hiszpanów.
Marten postanowił wszystko postawić na jedną kartę: minąć pierwszą karawelę, na której zapewne nie zdołano jeszcze nabić powtórnie dział na prawej burcie, i zaatakować tę, która odcinała odwrót Anglikowi.
— Dwa rumby w prawo! — zawołał.
— Ay, ay, dwa rumby w prawo! — powtórzył bosman przy sterze.
„Zephyr" pochylił się wchodząc na łuk zakrętu, a gdy padła następna komenda: „Prosto ster!" — wstał, posłuszny i zwinny, jakby sam dźwięk tych słów kierował jego bie-' giem, chyżym jak lot mewy.
Marten skinął na głównego bosmana, wskazał mu cel. — Reje i żagle — powiedział głośno. — Musicie je znieść za pierwszym razem.
Brodatą, zarośniętą aż po oczy twarz Pociechy wykrzywił grymas, który miał być uśmiechem. Podniósł ogromną, sękatą dłoń i uczynił ruch naśladujący pociągnięcie nożem po gardle. Potem znikł pod pokładem.
Tymczasem załoga hiszpańskiego okrętu, który ostrzelał „Złotą Łanię" i teraz zbliżał się do niej od strony nawietrznej, szykowała się do abordażu: kilkudziesięciu ludzi z długimi bosakami w rękach tłoczyło się przy burcie, a inni, stojąc na przednim kasztelu, usiłowali z góry zarzucić liny z hakami na wanty Anglika, aby przyciągnąć go do siebie. Druga karawela zostawała coraz bardziej w tyle, a jej dowódca widocznie zdecydował się na zwrot, bo wykręcała powoli w lewo, jakby z zamiarem ominięcia pozostałych dwóch okrętów i podejścia do „Złotej Łani" od przodu.
Wtem huknęły cztery działa „Zephyra" z dolnego pokładu lewej burty, a v; sekundę po nich jeszcze trzy ustawione pomiędzy przednim a środkowym masztem. Spiżowe lufy skoczyły w tył, szarpnęły linami, lawety poddały się nieco i wróciły na miejsca, chmura czarnego dymu na chwilę przesłoniła widok. Gdy wiatr ją rozwiał, okrzyk triumfu yyrwał się z piersi puszkarzy. Ani jeden żagiel nie pozostał na grot-maszcie, a jego reje bądź zwisały na poły zerwane, bądź runęły na pokład szerząc zamieszanie i spustoszenie wśród załogi.
Marten skoczył do steru.
— Gotuj zwrot! — zawołał.
Schultz pobiegł na dziób, starsi bosmani odkołkowali
brasy, ludzie zaczęli ciągnąć, a „Zephyr" gwałtownie wykręcił w prawo pod wiatr, przeciął spienioną bruzdę wody, którą przed chwilą pozostawił za rufą, znów nabrał pędu i pognał w ślad za drugą karawelą.
Mijając z bliska wciąż dryfujący statek portugalski, Marten odczytał jego nazwę ułożoną ze złoconych liter na rzeźbionych ścianach przedniego kasztelu: „Castro Verde", a potem ze swych dziesięciu arkebuz * ostrzelał pokład, na którym kłębili się w nieładzie marynarze napędzani przez kapitana i jego pomocnika do stawiania żagli. Salwa „Ze-phyra" spędziła ich dot kasztelu, a umieszczeni na marsie wyborowi strzelcy Martena razili z muszkietów każdego, kto odważył się stamtąd wychylić.
Lecz Marten nie zamierzał jeszcze rozprawić się ostatecznie z Portugalczykiem, który nie wydawał się groźny. Obie hiszpańskie karawele — pomimo uszkodzeń, jakim uległo ożaglowanie jednej z nich — nadal miały przewagę. Każda musiała liczyć co najmniej czterdzieści armat i około trzystu lub czterystu ludzi załogi. „Złota Łania" mogła ich mieć co najwyżej dwustu, jej artyleria nie przekraczała trzydziestu kartaunów i falkonetów, a ,,Zephyr" był od niej prawie o połowę mniejszy. Marten pomyślał, że osiemnaście dział „Ibexa" i jego hakownice bardzo by się teraz przydały...
Ta przelotna myśl ani na chwilę zresztą nie odwróciła jego napiętej uwagi od rozgrywającej się bitwy; nie miał czasu nawet na jedno spojrzenie ku północy, skąd mógł nadpłynąć White. §am ujął ster, a bosman, który dotychczas
trzymał uchwyty koła, usunął się o krok w tył, aby mu zrobić miejsce.
Bliski huk dział znowu targnął powietrzem, pociski z wyciem i chichotem przeleciały obok burty „Zephyra" i wpadając do morza wzniosły potężne wytryski wody, a rój kuł z muszkietów zaświstał przeciągle nad pokładem, klaszcząc o kolumny masztów, dziurawiąc żagle i odłupując drzazgi od ścian tylnego kasztelu. Jakiś człowiek spadał z góry, czepiając się po drodze want i lin, aż z łoskotem rozpłaszczył się na wznak u slóp Martena, rzygając krwią. Szyper spojrzał na jego twarz i zmarszczył brwi; stracił jednego z najlepszych muszkieterów.
— Odpowiedz im! — zawołał do Schultza.
Trzy oktawy zagrzmiały z przedniego kasztelu wymiatając trzy bruzdy wśród załogi hiszpańskiej karaweli, lecz sześciofuntowe lekkie pociski nie mogły wyrządzić poważniejszych szkód jej burtom. Marten nie liczył zresztą na to; czekał sposobnej chwili, by dać Tomaszowi Pociesze okazję użycia dwóch półkartaunów, które miał na dolnym pokładzie.
„Zephyir", żeglując z bocznym wiatrem, płynął teraz niemal dwukrotnie prędzej niż ciężki okręt hiszpański; dopędzał go, a Marten postanowił wyprzedzić go z lewej strony, przypuszczając, że hiszpańscy puszkarze nie zdążyli ponownie nabić lewoburtowych armat.
Te przypuszczenia potwierdziły się, gdy bukszpryt „Zephyra" znalazł się na jednej linii z rufą Hiszpana: grad kul z hiszpańskich muszkietów i hakownic przeszył powietrze, nie donosząc zresztą do celu i tylko burząc wodę u burty korsarskiego okrętu, ale artyleria karaweli milczała.
Marten roześmiał się. Mały, dwustułasztowy „Zephyr" — niedościgniony „Zephyr", zwinny jak drapieżny ptak — raz jeszcze brał górę nad potężnie uzbrojonym, trzykrotnie większym wrogiem.
W tej chwili siedem armat bluznęło dymem i ogniem, „Zephyr" ugiął się, jakby z wysiłku, a okręt hiszpański, trafiony poniżej linii wodnej i nad nią, wykręcił w prawo, pochylił się na lewo i wypadłszy spod wiatru załopotał rozpaczliwie żaglami.
Wrzask radości rozległ się na pokładzie i nagle umilkł jak ucięty nożem. Z obłoków dymu na wprost dzioba „Ze-phyra" wyłoniła się druga karawela, przecinając mu drogę tak blisko, że nie sposób ją było wyminąć. Oba okręty szły ku sobie pod ostrym kątem: hiszpański z ogołoconym grot-masztem, ale z żaglami pełnymi wiatru na masztach przednim i tylnym, „Zephyr" zaś z działami, które jeszcze dymiły po oddanej salwie. W owej chwili nie miało to zresztą znaczenia. Starcie z potężną masą karaweli tak czy owak mogło skończyć się tylko strzaskaniem mniejszego okrętu. Wysoka, okuta żelazem sztaba, wyniosły kasztel i sterczący przed nim skośnie gruby dębowy bukszpryt górowały nad pokładem „Zephyra" jak stroma skała, o którą musiał się rozbić.
Lecz Marten nie stracił zimnej krwi. Jednym rzutem ramienia wprawił w ruch kolo sterowe z taką prędkością, że rozpędzone szprychy zalśniły w słońcu jak gładka, wypolerowana tarcza, a „Zephyr" — posłuszny jak dobrze ujeżdżony koń ściągnięty wędzidłem — zwinął się w miejscu i burta w burtę przytarł do wysokiego kadłuba. Rozległ się trzask, zgrzyt i pisk twardego drewna ścierającego się w miażdżącym zwarciu.
'Zdumieni i zaskoczeni Hiszpanie patrzyli z góry na to, co się stało, nie mogąc pojąć, dlaczego ich karawela nie rozcięła na dwoje małego okrętu. Zanim się opamiętali, zgraja dziko wrzeszczących korsarzy z toporami, nożami i pistoletami w rękach wtargnęła na ich pokład.
Cofnęli się zrazu przed tym wściekłym natarciem, lecz spostrzegłszy, że mają przed sobą zaledwie kilkudziesięciu napastników, ruszyli przeciw nim ze wszystkich stron, usiłując zepchnąć ich pod przedni kasztel, skąd zaczęły padać gęste strzały z ręcznej broni palnej. Ta dywersja zmieszała korsarzy, ale sytuację uratowali główny bosman, Tomasz Pociecha, i cieśla Broer Worst. Obaj mieli topory, którymi władali zaiste z siłą olbrzymów. Pod ich ciosami okute dębowe wrota kasztelu rozpadły się w drzazgi, a gdy wejście stanęło otworem, runęli tam we dwóch, pociągając za sobą jeszcze z dziesięciu innych.
Hiszpański oficer, który ośmielił się stawić im czoło, został rozpłatany od głowy do pasa przez olbrzymiego Worsta. Pociecha, waląc obuchem, szerzył spustoszenie wśród stłoczonych żołnierzy, którzy nie mogli teraz ani strzelać, ani też użyć skutecznie swoich pik i halabard na długich drzewcach. Dziesięciu wyjących wniebogłosy diabłów dźgało nożami, wypruwało im wnętrzności, rąbało i kłuło krótkimi mieczami torując sobie drogę naprzód. Rozległy się wołania o litość; przerażeni Hiszpanie rzucali broń, padali na kolana, wznosili ręce w górę i umierali albo zalani krwią walili się na oślizły pokład.
Tymczasem na zewnątrz wrzała walka pomiędzy niespełna trzydziestu ludźmi Martena a całą niemal pozostałą załogą karaweli. Było tam więcej miejsca i ogromna przewaga Hiszpanów zdawała się przechylać szalę zwycięstwa na ich korzyść. Na próżno Marten z ociekającym krwią rapierem w ręku raz po raz rzucał się w tłum wrogów; na próżno . wspierali go najdzielniejsi bosmani z żaglomistrzem Herma-
nem Staufflem na czele. Szeregi regularnej piechoty morskiej cofały się wprawdzie przed tymi wypadami, ale z boków nacierały inne, a na rufie oficerowie gromadzili rezerwy, aby przedostać się z nimi na opustoszały pokład „Zephyra", gdzie pozostał tylko Schultz z kilku chłopcami okrętowymi.
Marten wiedział, że jeśli dotąd jeszcze „Zephyr" nie został zaatakowany bezpośrednio, to tylko dlatego, iż Hiszpanie liczyli się z możliwością wysadzenia go w powietrze przez zrozpaczoną załogę. Lecz gdy ujrzał dwudziestu hiszpańskich muszkieterów wspinających się na wanty fokma-sztit, zrozumiał, że teraz zbliża się klęska: jego ludzie zostaną wystrzelani jak zwierzyna zapędzona w ślepy zaułek, skąd nie ma odwrotu... Pozostało mu poddać się łub zginąć broniąc się do ostatka w przednim kasztelu, który zdobyli Worst i Pociecha.
Bez namysłu wybrał to drugie. Przeleciało mu przez głowę, że — być może — zdoła przedostać się stamtąd na niższe pokłady karaweli i podpalić prochownię. Byłby to koniec lepszy niż niewola i śmierć na powrozie, poprzedzona wymyślnymi katuszami.
Obejrzał się na Stauffla i wskazał mu rozwalone wrota kasztelu.
— Tam! — krzyknął. — Wszyscy!
Sam cofał się osłaniając ten odwrót z garstką swych najstarszych kaszubskich bosmanów, którzy służyli na „Zephyrze" jeszcze pod Mikołajem Kuną, a jego, Jana Martena, znali od dziecka. Każdy z nich walczył za czterech; każdy bez wahania oddałby życie za młodego szypra; każdy — tak jak on — wybrałby raczej śmierć z bronią w ręku niż hańbę hiszpańskiej niewoli, nawet gdyby ta niewola nie groziła męką i stryczkiem.
Gdy byli już u wejścia do kasztelu, Marten ostatnim spojrzeniem objął swój okręt, omiótł wzrokiem błękitny horyzont i nagle ujrzał zbliżającą.się od północy wyniosłą, bia-
łą piramidę żagli. Serce skoczyło mu w piersi, a gorąca fala krwi buchnęła do twarzy. „Ibex" przybywa z odsieczą!
— White! White płynie! — zawołał głośno.
Ten okrzyk powtórzony przez kilku bosmanów wzniecił wśród korsarzy dziką radość; dodał im sił, jak tęgi łyk wina — spragnionym. Nie zważając na nic wypadli z kasztelu i raz jeszcze rzucili się naprzód, wbijając się klinem w piechotę, która prysła na obie strony przed tym niespodziewanym natarciem.
Niemal w tej samej chwili gdzieś blisko gruchnęła przeciągła salwa, cień padł na pokład karaweli, a z want fok-masztu jeden po drugim zaczęli spadać muszkieterowie jak chrabąszcze otrząsane z drzewa.
To „Złota Łania" sczepiła się z przeciwległą burtą Hiszpanów i raziła ich gęstym ogniem, a chmara angielskich marynarzy sypnęła się z tyłu i z boku na oniemiałych z przerażenia piechurów.
Teraz nic już nie mogło powstrzymać straszliwej rzezi. W ciągu kilku minut pokład karaweli zaścielony został trupami i rannymi, a tylny kasztel, w którym zabarykadowało się paru oficerów z niedobitkami, objął ogień podłożony przez bosmana ze „Złotej Łani';;.
Jej kapitan, szczupły, niewysoki mężczyzna o kędzierzawych ognistorudych włosach i gęstych brwiach wygiętych w wysokie łuki nad jasnoniebieskimi oczyma, rozglądał się po owym krwawym pokładzie, jakby szukając wzrokiem tego, komu zawdzięczał nieoczekiwaną pomoc w rozprawie z Hiszpanami. Dojrzał go wreszcie: Marten, zziajany, mokry od potu i krwi, ukazał się na czele kilkunastu ludzi. Zmierzał w stronę płonącego kasztelu, a jego gniewna twarz i błyszczące oczy wyraźnie wskazywały, że bynajmniej nie życzy sobie pożaru i gotów jest zaatakować z kolei tych, którzy go wzniecili. Krzyknął na nich z daleka, a gdy to nie odniosło żadnego skutku, zwrócił się do swoich i już miał wydać jakiś
rozkaz, gdy szyper „Złotej Łani" wyrósł mu pod bokiem i spokojnym, opanowanym głosem zapytał:
— Kim jesteście?
Marten spojrzał na niego z góry i uczynił ruch, jakby go chciał usunąć z drogi, lecz powstrzymał się w ostatniej chwilj. We wzroku, w postawie, w tonie pytania tego człowieka, o głowę niższego niż on, było coś, co nakazywało szacunek.
— To wasz okręt? — spytał znów tamten wskazując ruchem głowy „Zephyra".
— Mój — odrzekł Marten. — Zdobyłem tę karawelę i..;
— Jestem kapitanem „Złotej Łani" ~ przerwał mu angiels...
megazynek