Struktury komórkowe, ich budowa i funkcje.odt

(2680 KB) Pobierz

Struktury komórkowe, ich budowa i funkcje:

 

Błona komórkowa (wszystkie organizmy): budowa: białka i lipidy (głównie fosfolipidy i glikolipidy), lipidy tworzą podwójną warstwę – zrąb błony, białka błonowe są związane z lipidami, białka mogą pełnić funkcję receptorów (przyłączanie cząsteczek sygnałowych z zewnątrz i przekazywanie sygnału do wnętrza komórki), wzmacniają błonę; białka transportowe tworzą kanały jonowe lub są transbłonowymi przenośnikami, błona jest dwuwarstwową asymetryczną (każda jej warstwa ma nieco inny skład lipidów i białek, a zatem i właściwości), lipidy ciągle przemieszczają się w obrębie błony: dyfuzja wzdłuż warstwy, obrót wokół osi oraz ruch flip-flop - „koziołkowanie” z jednej warstwy do drugiej (płynność błony komórkowej); im więcej jest cholesterolu tym mniejsza jest płynność błony, glikokaliks to cieniutka warstewka zewnętrzna utworzona przez składniki cukrowe glikolipidów (występuje tylko u zwierząt) funkcje: otacza komórkę i oddziela ją od środowiska, jednocześnie zapewniając z nim kontakt, przez nią odbywa się wybiórczy transport substancji (selektywna przepuszczalność), utrzymuje różnicę stężeń niektórych jonów (liczne jony i metabolity przechodzą przez błonę tylko przy udziale białek transportowych), błona ma zdolność do zlewania się z inną błoną (ma to znaczenie w transporcie substancji na zewnątrz komórki – egzocytoza – oraz pobieraniu substancji do wnętrza komórki – endocytoza: pinocytoza i fagocytoza), funkcje błony w znaczniej mierze determinują białka błonowe

Cytozol (wszystkie organizmy): budowa: płynna faza cytoplazmy; koloid, zawiera wodę, białka, lipidy, kwasy tłuszczowe, aminokwasy, sole wapnia, magnezu, sodu i inne substancje organiczne i nieorganiczne, cytoplazma – wszystkie plazmatyczne składniki komórki poza jądrem komórkowym, funkcje: tworzy środowisko wewnętrzne komórki, w nim zachodzą bardzo liczne reakcje biochemiczne

Jądro komórkowe (protisty, rośliny, zwierzęta, grzyby): budowa: największa struktura komórkowa (widoczna w mikroskopie świetlnym), jedno lub wiele w komórce; komórka wielojądrowa to komórczak (np. pleśniak, włókno mięśniowe poprzecznie prążkowane), kształt kulisty (najczęściej), płatowaty, nerkowaty, otoczone podwójną błoną (otoczką jądrową), błona wewnętrzna jest gładka, zewnętrzna ma rybosomy, błona jest perforowana (występują w niej pory jądrowe, przez które jądro utrzymuje kontakt z cytoplazmą), zewnętrzna część otoczki przechodzi w błonę siateczki śródplazmatycznej, na terenie jądra występuje jąderko (może ich być  kilka), jądro zawiera materiał genetyczny komórki, w jądrze interfazowym ma on postać długich, cienkich włókienek i drobnych ziarnistości, jest to chromatyna, zbudowana z DNA i zasadowych białek, czyli histonów (chromatyna aktywna – euchromatyna, nieaktywna – heterochromatyna), jąderko wypełnione jest kariolimfą, czyli sokiem jądrowym (woda, białka, enzymy, np. polimerazy RNA, polimeraza DNA), funkcje: zawiera materiał genetyczny i przekazuje go komórkom potomnym (replikacja DNA; kariokinezy) w nim zachodzi pierwszy etap ekspresji genów (transkrypcja), synteza rRNA (w jąderku)

Rybosomy (wszystkie organizmy): budowa: wielkość 14-25 nm, składają się z podjednostki większej i mniejszej, zbudowane z białek i rRNA, nie mają błony, mniejsze u prokariontów (70S), luźno rozmieszczone w cytozolu, większe u eukariontów (80S), związane z błoną siateczki śródplazmatycznej lub luźno rozmieszczone w cytozolu, funkcje: biosynteza białka

Siateczka śródplazmatyczna (retikulum endoplazmatyczne – er) (protisty, rośliny, zwierzęta, grzyby): budowa: złożony, trójwarstwowy system kanalików i pęcherzyków, połączonych między innymi z błoną komórkową, błoną jądrową, błona siateczki może zawierać rybosomy, jest to siateczka szorstka, która jest rozbudowana w komórkach szybko rosnących oraz w komórkach, w których zachodzi biosynteza białka (np. komórki nabłonka gruczołowego trzustki, neurony), jeśli błona siateczki nie zawiera rybosomów, jest to siateczka gładka, rozwinięta w komórkach syntetyzujących niebiałkowe związki organiczne (np. komórki śluzowe żołądka, jelita cienkiego, komórki gruczołowe jąder, komórki tkanki łącznej tłuszczowej, u ryb i płazów skórne gruczoły śluzowe), funkcje: zwiększa powierzchnię wewnętrzną komórki, dzieli cytozol na przedziały, modyfikuje niektóre białka syntetyzowane na rybosomach, siateczka gładka jest wyspecjalizowana w detoksykacji (niszczeniu substancji odżywczych)

Aparat Golgiego (protisty, rośliny, zwierzęta, grzyby): budowa: występuje zwykle blisko jądra komórkowego, składa się z małych, spłaszczonych pęcherzyków (cystern, woreczków) ułożonych w kształcie stosu, każdy taki stos zawiera 3-20 cystern, wokół niego rozmieszczone są małe pęcherzyki i kanaliki, cysterny nie są ze sobą połączone w sposób ciągły, niektóre komórki zawierają tylko jeden stos cystern, inne – nawet setki małych stosów rozmieszczonych na całym obszarze komórki, aparat Golgiego ma stronę wejściową (skierowaną do siateczki śródplazmatycznej) i wyjściową (skierowaną do błony komórkowej), funkcje: modyfikuje, sortuje, pakuje i przekazuje związki chemiczne głównie białka i lipidy (np. przyłączanie do polipeptydu łańcuchów oligosacharydowych), dzięki enzymom aparatu Golgiego w komórkach roślinnych powstają polisacharydy do syntezy blaszki pierwotnej i ściany komórkowej, w komórkach wydzielniczych transport i uwalnianie hormonów lub enzymów trawiennych

Lizosomy (protisty, rośliny (sferosomy), zwierzęta): budowa: małe kuliste pęcherzyki, zawierają wiele enzymów rozkładających białka, lipidy, oligosacharydy, kwasy nukleinowe, enzymy te są jednak nieaktywne (stan latencji), ich uaktywnienie wymaga np. pobudzania specjalnych receptorów błonowych, funkcje: odpowiadają za wewnątrzkomórkowe trawienie materiału pobranego na drodze fagocytozy lub pinocytozy oraz degradację zużytych organelli; rozkładają produkty odpadowe, zużyte białka (te ostatnie najczęściej rozkładane są w proteasomach)

Ściana komórkowa (bekterie-mureinowa, protisty–celulozowa/krzemionkowa, grzyby-chitynowa, rośliny-celulozowa): budowa: zbudowana z różnych polisacharydów, substancje szkieletowe oraz substancje podłoża, u roślin ściany pierwotne są miękkie i elastyczne (takie pozostają na stałe w komórkach merystematycznych i miękiszowych), ściany wtórne ulegają inkrustacji (odkładaniu substancji np. ligniny, węglanu wapnia, krzemionki między elementami szkieletu celulozowego) lub adkrustacji (odkładaniu substancji np. kalozy, suberyny na powierzchni ściany pierwotnej), funkcje: ochrona fizyczna, nadawanie kształtu, spajanie komórek; rola mechaniczna w tkankach wzmacniających i w drewnie)

Wakuola (wodniczka) [protisty (trawienne i tętniące), rośliny, niektóre komórki zwierzęce (trawienne)]: budowa: mniejsze lub większe pęcherzyki oddzielone od cytoplazmy błoną wakuolarną ( u roślin nazywana tonoplastem), wypełniona płynem, płyn ten zawiera: wodę, sole mineralne, organiczne substancje zapasowe i odżywcze (fruktoza, glukoza w owocach, sacharoza w trzcinie cukrowej i burakach cukrowych; glikogen u grzybów, białka, np. ziarna aleuronowe, wolne aminokwasy, kwasy organiczne), metabolity wtórne (glikozydy, np. antocyjany – czerwone w kwaśnym pH i niebieskie w zasadowym, żółte flawony; alkaloidy – często trujące np. chinina, kofeina, teina, muskaryna, nikotyna, morfina, strychnina, skopolamina, kokaina; garbniki; kryształy np. szczawianu wapnia), u roślin wakuole są nieliczne i duże (czasem jedna w komórce), w merystemach pierwotnych cytoplazma jest gęsta, a wakuole małe i nieliczne, w komórkach zwierzęcych duże wakuole nie występują, mogą występować małe pęcherzykowate wodniczki trawienne, funkcje: utrzymanie odpowiednie uwodnienie komórki (jędrność, turgor), gromadzi metabolity wtórne i substancje toksyczne, gromadzi substancje odżywcze, wakuole roślinne zawierają podobne enzymy jak lizosomy komórek zwierzęcych, wodniczki trawienne: trawienie pobranych na drodze fagocytozy i pinocytozy substancji pokarmowych, wodniczki tętniące: osmoregulacja i wydalanie

Mitochondria (większość protistów, rośliny, grzyby, zwierzęta): budowa: półautonomiczne organelle błoniaste, zwane „siłowniami” komórki, owalne lub cylindryczne, wielkość kilku mikrometrów, otoczone dwiema białkowo-lipidowymi błonami, błona zewnętrzna jest gładka, przepuszczalna dla jonów, wewnętrzna wypuklona do wewnątrz tworzy grzebienie mitochondrialne, jest słabo przepuszczalna dla jonów, wnętrze wypełnia macierz (matrix) zwierająca enzymy przyspieszające reakcje utleniania substancji organicznych, DNA, rybosomy (możliwa synteza własnego białka), liczba w komórce różna (do kilkuset w komórkach zużywających duże ilości energii, np. we włóknach mięśni poprzecznie prążkowanych, a nawet do kilku tysięcy w komórkach wątroby), funkcje: wytwarzają energię w formie ATP w procesie oddychania komórkowego, zawiera przenośniki i enzymy cyklu Krebsa, łańcucha oddechowego oraz B-oksydacji, u bakterii brak, ich funkcje być może pełnią wypuklenia błony komórkowej

Plastydy (niektóre protisty, rośliny): budowa: półautonomiczne organelle błoniaste, trzy rodzaje plastydów: chloroplasty (główny barwnik chlorofil), chromoplasty (barwniki karotenoidowe), leukoplasty (bezbarwne, gromadzą np. skrobię), otoczone dwiema gładkimi błonami – zewnętrzną przepuszczalna dla jonów i  wewnętrzną słabo przepuszczalna dla jonów, wnętrze wypełnia stroma i zanurzony w niej system błoniastych woreczków – tylakoidów (rozwinięcie błony wewnętrznej), rodoplasty u krasnorostów, feoplasty u brunatnic, funkcje: w chloroplastach zachodzi proces fotosyntezy, leukoplasty pełnią funkcje zapasowe

Peroksysomy (rośliny,grzyby, zwierzęta protisty): budowa: kuliste ciałka, otoczone pojedynczą błoną, zawierają oksydazy i katalazę rozkładającą H2O2, funkcje: rozkładają nadtlenek wodoru, zachodzą w nich reakcje utleniania z udziałem cząsteczkowego tlenu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Zgłoś jeśli naruszono regulamin