Wykład 5 (31.04.09)

Środowisko jako czynnik zaburzenia rozwoju

·         Podejście czynnikowo – klasyczne

o       Struktura rodziny, oboje lub jeden rodzic?

o       Wczesne doświadczenia relacji = przywiązanie, np. prace Bolby’ego

o       Cechy matek, np. badania Ziemskiej

o       Cechy ojców, np. wnioski Gerstmana (np. postawa rygorystyczna, ojciec dyktator, autokrata)

o       Postawy rodzicielskie, np. badania Ziemskiej (zwłaszcza emocjonalny wymiar ma ogromny wpływ na powstanie zaburzeń: nadmierna koncentracja à nerwice; nadmierny dystans à psychozy)

·         Podejście systemowe – współczesne (rodzina jako całość, równowaga, organizacja, półprzepuszczalność granic, itp.)

Podejście ekologiczne

·         Środowisko jako kontekst rozwoju, na które składa się wiele systemów

o       Mikrosystemy (rodzina prymarnym środowiskiem rozwoju, klasa szkolna, grypy rówieśnicze)

o       Mezosystem (relacje między mikrosystemami)

o       Egzosystem (instytucje, sieć reakcji; oddziałuje pośrednio przez mikrosystemy)

o       Makrosystem (kultura, tradycja, obyczaje, system wierzeń i wartości, normy prawne)

Czynniki ryzyka oraz podtrzymujące i zabezpieczające dzielimy na

                                          Środowiskowe                                                                      Podmiotowe

                                          (kontekstualne)

Cz. zabezpieczająceà akceptacja rodziny                                              Biologiczne                      Psychologiczne

                                    à wysoka satysfakcja ze związku                

                      à wysoka samoocena u dzieci                              

                                    à właściwe oczekiwania wobec dzieci

cz. podtrzymujące  à zaprzeczenie istnieniu trudności u dzieci

                                   à nieobecność rodzica

                                   à niewłaściwe oczekiwania wobec dzieci

                                   à bezrobocie

cz. ryzyka                     à związane  relacją rodzic – dziecko

                                   à związane z problemami rodziny i rodziców (np. nadużywanie alkoholu,

                                                        przestępczość rodziców, itp.)

                                   à związane ze stresem (np. śmierć osoby znaczącej, separacja,

wykorzystywanie seks., niekorzystne warunki ekonom., itp.)

                                   à związane z siecią społeczną (np. brak wsparcia społecz., bezrobocie)

Kontekstualne czynniki predysponujące w relacji dziecko – rodzic we wczesnej fazie rozwoju (A. Carr)

·         Jakość więzi = lękowo – ambiwalentne i lękowo – unikające przywiązanie jako czynniki ryzyka

·         Brak właściwej dla wieku stymulacji intelektualnej – badania Bradley’a Caldwell’a (1989) = skala HOME

·         Styl wychowania (rodzicielski) wg Darlinga i Steinberga (1993): styl autokratyczny, uległy (permisywny), obojętny i odtrącający są czynnikami ryzyka

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE

Terminologia

·         Upośledzenie umysłowe = MENTAL RETARDATION = niedorozwój umysłowy = obniżona sprawność umysłowa = globalne opóźnienie rozwoju = niepełnosprawność intelektualna

·         Oligofrenia (z jęz. Greckiego etymologia: oligo – mało, phren – umysł) = Emil Kraeolin (1915)

·         Spionek (1970) – cechą upośledzenia jest zwolnienia tempa rozwoju we wszystkich sferach czyli opóźnienie wielozakresowe, dotyczące całokształtu rozwoju dziecka

·         Kostrzeweski i Wald (1981)

·         A. Carr (2000)

Wg Kostrewskiego i Walda (1981)

                                                        Dysfunkcje intelektualne

                                                                                                  Niedorozwój umysłowy (do3rż.)

                            Upośledzenie umysłowe                           

                                                                                                  Ogólne otępienie (demencja)

G                                                                                                  (po 3rż.; współcześnie po 18rż.)              P

L                                                                                                                                                                        A

O                            Zahamowanie rozwoju intelektualnego                                                                      R

B                            (może być trwałe lub chwilowe,                                                                                    C

A                            np. w wyniku ciężkiej choroby                                                                                    J

L                            somatycznej)                                                                                                                              A

N                                                                                                                                                                        L

E                           

Obniżenie poziomu intelektualnego                                                                                    E

                            Opóźnienie rozwoju intelektualnego

Współczesna klasyfikacja – A. Carr (2000) (DSM – IV)

                                                                                                  lekkie

                                                                                                  umiarkowane

Upośledzenie umysłowe                                          znaczne

                                                                                                  głębokie

                                                                                                  czytania

              Zaburzenia w uczeniu się                                           matematyki

                                                                                                  pisania

              Zaburzenia sprawności ruchowych                            zaburzenia koordynacji ruchowej

              Zaburzenia sprawności komunikowania   à              zaburzenia ekspresji języka

                                                                                           à              zaburzenia w recepcji języka

                                                                                           à              zaburzenia w zakresie fonologii

                                                                                           à              jąkanie

              Amnezja po uszkodzeniu mózgu

Epidemiologia

·         Jako wskaźnik rozpowszechnienia (a nie zapadalności)

·         Kościelska – 2- 5% populacji (wg WHO)

·         Zaremba, Wald, Stoma – 2- 3%; paradoks upośledzenia (dla dzieci w wieku szkolnym: 2 – 3%; dorośli – 1% à osoby upośledzone w stopniu lekkim, stosunkowo dobrze funkcjonują w społeczeństwie; zmienia się też poziom wymagań po zakończeniu szkoły; dobrze funkcjonują społecznie; w Polsce à 10 – 14rż. – najwięcej diagnoz upośledzenia)

·         Trudności z definicją

Koncepcje klasyczne

·         Podejście etiologiczne – defekt organiczny + trwałość diagnozy

·         Jednostka quasi nozologiczna

·         Medycznie – stan zejściowy wielu chorób, które pod względem etiologicznym i patogennym nie są sobie bliskie

·         3 stopnie (pocz. XXw): idiotyzm (IQ poniżej 20), imbecylizm (IQ – 50 – 20), debilizm (najlżejszy stopień; opóźnienie o 2-3 lata)

Edgar Doll (lata 40, 50)

·         niedojrzałość społeczna

o       na tle niskiej sprawności umysłowej

·         mająca charakter rozwojowy (wykryta przed 18rż.)

·         nie przemijająca w miarę dojrzewania

·         pochodzenia konstytucjonalnego

·...