Bakunin - Socjalizm i wolność.pdf - Red Rat - redrat1

M I C H A I Ł B A K U N I N

SOCJALIZM I WOLNOŚĆ

MARKSIZM, WOLNOŚĆ, PAŃSTWO

PODSUMOWANIE

PODSTAWOWYCH IDEI

KATECHIZMU REWOLUCYJNEGO

ZIELONA GRA 2002

SOCJALIZM I WOLNOŚĆ

Wolność dla wszystkich

PowaŜne urzeczywistnienie wolności, sprawiedliwości i pokoju pozostanie dotąd

niemoŜliwe, dopóki większość ludności będzie wykluczona z posiadania najbardziej

elementarnych dóbr Ŝyciowych, dopóki większość ta, nie posiadając wykształcenia,

będąc niewaŜna w sprawach politycznych i społecznych i znajdując się w niewoli,

będzie przeklęta – jeŜeli nie de iure 1 , to przecieŜ de facto – a mianowicie musi ona

niestrudzenie pracować, nie mając wolnego czasu zarówno z powodu swego ubóstwa,

jak i przez konieczność. Ludzie ci produkują wszelkie bogactwa, z których świat jest

dzisiaj taki dumny, a jako pensję za swoją pracę otrzymują z tego tak niewielką część,

iŜ wystarcza to robotnikom tylko na codzienny chleb... Jesteśmy przekonani, Ŝe wol-

ność bez socjalizmu oznacza gospodarkę przywilejów i niesprawiedliwość, a socjalizm

bez wolności niewolnictwo i brutalność.

Polemika między anarchistami i marksistami na temat idei państwa

Marksiści uwaŜają, Ŝe jarzmo państwowe – dyktatura – byłoby konieczne jako

środek fazy przejściowej do osiągnięcia uwolnienia narodu. Tym celem byłby anar-

chizm lub wolność, a państwo czy dyktatura są tylko środkami. ToteŜ naleŜałoby i

chciałoby się uwolnić raz juŜ zniewolone masy pracujące.

W tym miejscu nasza polemika zaostrza się. Oni uwaŜają, Ŝe tylko dyktatura –

oczywiście ich – mogłaby doprowadzić do powstania woli ludu, podczas gdy my od-

powiadamy na to: śadna dyktatura nie ma innego celu niŜ jej własna egzystencja i

moŜe ona tylko spłodzić w narodzie niewolniczego ducha, którego sama ścierpi; wol-

ność moŜe być stworzona tylko przez wolność, tzn. przez obejmującą wszystko od

stóp do głów rebelię ze strony narodu i wolnej organizacji mas pracujących.

Podczas gdy polityczna i społeczna teoria antypaństwowych socjalistów czy anar-

chistów prowadzi wolność ciągle ku zerwaniu ze wszystkimi rządami, ze wszelkimi

formami polityki obywatelskiej i zostawia jej tylko jeszcze otwartą drogę społecznej

rewolucji, przeciwstawna jej teoria komunizmu państwowego i naukowego autorytetu

prowadzi swych zwolenników (pod pozorem taktycznej politycznej konieczności) na

drogę nie kończących się kompromisów z rządami czy partiami politycznymi i wplątuje

ją z nimi w kombinacje, tzn. spycha ją na drogę niezaprzeczalnej reakcji.

Głównym punktem polityczno-społecznego programu Lasalles’a i komunistycznej

teorii Marksa jest (urojone) uwolnienie proletariatu przez państwo . JednakŜe jest

przy tym konieczne, aby państwo zgodziło się wziąć na siebie uwolnienie proletariatu

spod jarzma mieszczańskich kapitalistów. Jak moŜna wzbudzić w państwie taką chęć?

Są tylko dwa środki, za pomocą których byłoby to moŜliwe do osiągnięcia.

Proletariat musiałby odwaŜyć się na rewolucję – dość śmiałe przedsięwzięcie – aby

zdobyć państwo. I naszym zdaniem proletariat, skoro tylko zdobyłby juŜ państwo,

musiałby zacząć niezwłocznie niszczyć je, a wraz z nim wieczne więzienie mas pracu-

jących. JednakŜe wg teorii Marksa naród nie powinien niszczyć państwa, lecz je

wzmocnić i rozbudować, i oddać w jego nowej formie w ręce jego dobroczyńców,

opiekunów i nauczycieli, przywódców partii komunistycznej – jednym słowem w ręce

Marksa i jego przyjaciół, którzy zaczęliby je na swój sposób uwalniać.

1 De iure – według prawa; na mocy prawa; zgodnie z obowiązującym prawem; prawnie, formal-

nie [łac.].

Skoncentrują oni wszelką władzę w swych mocnych rękach, poniewaŜ tylko fakt, iŜ

masy pozostaną nieuświadomione czyni niezbędnym opiekuńcze kierownictwo rządu.

ZałoŜą oni jeden jedyny bank państwowy, w którym będą się koncentrowały wszystkie

komercyjne, przemysłowe, agrarne, a nawet naukowe produkcje i podzielą masy

narodu na dwie armie – przemysłową i agrarną, będące pod bezpośrednim kierownic-

twem państwowych technokratów, którzy utworzą nową uprzywilejowaną naukowo-

polityczną klasę.

Teraz widać, jaki pełen blasku cel stawia przed oczyma narodu Niemiecka Szkoła

Komunistyczna.

Ograniczona rola indywiduum w rewolucji

W rewolucji społecznej, która diametralnie przeciwstawiana jest we wszystkim

rewolucji politycznej, działania pojedynczych osób są prawie bez znaczenia, podczas

gdy spontaniczna masowa akcja jest wszystkim. To, co są w stanie uczynić jednostki,

ogranicza się do wyjaśnienia, propagowania i opracowania ich wyobraŜeń, które od-

powiadają instynktowi masowemu i co więcej, ich niekończące się starania poświęco-

ne są rewolucyjnej organizacji naturalnej siły mas, ale nie jest to niczym więcej; reszta

moŜe i musi być samodzielnie czyniona przez naród. KaŜda inna metoda prowadziłaby

do dyktatury politycznej, do ponownego powstania państwa, do przywilejów i nierów-

ności, w ogóle do wszystkich związanych z istnieniem państwa represji – tzn. metoda

ta prowadziłaby okręŜną drogą, ale w pełni zaplanowaną, do ponownego politycznego,

społecznego i ekonomicznego zniewolenia narodu.

Varlin i wszyscy jego przyjaciele, tak jak i wszyscy szczerzy socjaliści i całkiem

zwyczajni ludzie – robotnicy, którzy wśród narodu się urodzili i tam teŜ wzrastali, po-

dzielili do wysokiego stopnia tą pełną legalności antypatię na inicjatywę, która wycho-

dzi od odosobnionych indywiduów, na władzę, która jest sprawowana przez górują-

cych pojedynczych ludzi, a poniewaŜ byli oni konsekwentni, rozciągnęli te uprzedzenia

i nieufność takŜe na swych własnych ludzi.

Zarządzone przez państwo rewolucje muszą ponieść klęskę

W przeciwieństwie do tych, moim zdaniem, w najwyŜszym stopniu kłamliwych

przedstawień autorytarnych komunistów, wg których rewolucja społeczna moŜe zostać

zarządzona i zorganizowana przez dyktaturę lub zgromadzenie wyborców – nasi

przyjaciele, socjaliści paryscy, byli zdania, Ŝe rewolucja moŜe zostać przeprowadzona

i doprowadzona do pełnego rozwoju tylko przez spontaniczną i nieprzerwaną masową

akcję grup i stowarzyszeń ludowych.

Nasi paryscy przyjaciele mieli po tysiąckroć rację. PoniewaŜ nie jest to rzeczywiście

Ŝaden duch, moŜe on być jeszcze obdarzony zaletami geniusza lub jeŜeli mówimy o

zbiorowej dyktaturze, która powstaje z wielu setek nadzwyczaj uzdolnionych jedno-

stek: nie jest to kombinacja mądrych głów, które byłyby tak potęŜne, aby objąć całą tą

nieskończoną róŜnorodność i rozmaitość realnych interesów, tęsknot, objawów woli i

potrzeb, które ustanawiają w swej totalności zbiorową wolę narodu; nie jest to Ŝaden

rozum będący w stanie wynaleźć społeczną organizację, która umoŜliwiłaby uczynie-

nie wszystkich ludzi zadowolonymi.

Taka organizacja byłaby zawsze łoŜem prokrustowym 2 , do którego niezadowolone

społeczeństwo z mniej lub bardziej usankcjonowaną przez państwo przemocą byłoby

2 prokrustowy p. łoŜe – sytuacja niezwykle trudna, nie do zniesienia, w której coś jest gwałtem

naginane, dostosowywanie do sztywnego schematu (nawiązanie do tortur stosowanych przez

Prokrusta wobec schwytanych podróŜnych, których dopasowywał do długości swego łoŜa przez

rozciąganie lub obcinanie im członków). [od im. Prokrust , mit. rozbójnik attycki].

przymuszone. Ten stary system bazującej na przemocy organizacji jest właśnie tym, z

czym społeczna rewolucja powinna skończyć przez to, Ŝe zostanie zachowana wol-

ność masom, grupom, komunom, stowarzyszeniom, a nawet pojedynczym osobom,

tak jak i przez to, Ŝe zniszczy ona raz na zawsze historyczne przyczyny wszelkiej

przemocy, którą moŜna odnaleźć tylko w fakcie istnienia państwa. Upadek państwa

pociągnąłby za sobą zniszczenie niesprawiedliwości sądowego prawa i wszelkiej

obłudy róŜnorodnych kultów. To prawo i kulty słuŜyły zawsze przemocy, która była

reprezentowana, gwarantowana i autoryzowana przez państwa jako przyjemne, ideal-

ne i rzeczywiste poświęcenie.

Wiadomo, Ŝe dopiero wtedy, kiedy państwo zakończy swe powstawanie, ludzkość

osiągnie wolność, a prawdziwe interesy społeczeństwa i wszystkich grup, wszystkich

lokalnych organizacji, i wszystkich pojedynczych osób, które tworzą te organizacje,

zostaną dopiero wtedy w pełni zaspokojone.

Wolność i równość

Jestem oddanym zwolennikiem ekonomicznej i społecznej równości , poniewaŜ

wiem, Ŝe poza tą równością wartość wolności, sprawiedliwości, honoru ludzkiego,

moralności i dobra pojedynczych osób tak jak i rozkwitu narodów ma przeciwny sens.

Ale poniewaŜ jestem równocześnie zwolennikiem wolności, tego głównego załoŜenia

ludzkiego bytu, wierzę, iŜ równość powinna zostać utworzona przez spontaniczną

organizację pracy i zbiorowego majątku, przez wolną organizację Związków Producen-

tów w komunach i wolną federację komun – ale nie przez ochronną rękę, pełniącego

rolę opiekuna, państwa.

Równość celu i róŜnice metod autorytatywnych i wolnościowych rewo-

lucjonistów

Dokładnie w tym punkcie socjaliści czy rewolucyjni kolektywiści odcinają się od

autorytatywnych komunistów, zwolenników absolutnej inicjatywy państwa. Celem obu

jest to samo: obie partie Ŝyczą sobie stworzenia nowego społecznego porządku, który

powinien być załoŜony wyłącznie zbiorową pracą i na skutek odpowiednich warunków

ekonomicznych, które będą dla wszystkich równe – tzn. pod warunkiem zbiorowego

posiadania środków produkcji.

Komuniści wierzą, Ŝe osiągną to dzięki rozwojowi i organizacji władzy politycznej

klasy robotniczej, tj. zwłaszcza proletariatu miast, którego wspierają mieszczańscy

radykałowie – podczas gdy rewolucyjni socjaliści, nieprzyjaciele wszystkich dwu-

znacznych sojuszów, wierzą, Ŝe ten wspólny cel byłby moŜliwy do osiągnięcia nie

przez polityczną, lecz przez społeczną (a więc anty-polityczną) organizację i władzę

pracujących miast i wsi, łącznie dzięki wszystkim tym, którzy chociaŜ poprzez swoje

urodzenie naleŜą do klasy wyŜszej, a którzy z wolnej woli zerwali z przeszłością i

przyłączyli się otwarcie do proletariatu i zaakceptowali jego program.

Stąd teŜ dadzą się zrozumieć te zróŜnicowane metody obu grup. Komuniści wierzą,

Ŝe byłoby konieczne zorganizowanie sił robotniczych, aby przejąć polityczną władzę w

państwie. Rewolucyjni socjaliści organizują się w celu zniszczenia lub – łagodniej

mówiąc – likwidacji państw. Komuniści są zwolennikami zasady i praktyki autorytetu,

podczas gdy rewolucyjni socjaliści pokładają swe zaufanie tylko w wolności. Obie

grupy są w równej mierze zwolennikami nauki, która powinna zniszczyć zabobony i

powinna zająć miejsce wiary; komuniści Ŝyczą sobie jednak narzucenia narodowi

nauki, podczas gdy rewolucyjni kolektywiści próbują rozszerzyć wiedzę i ducha nauki

w narodzie tak, aby róŜne grupy społeczności ludzkiej, po tym jak zostały one przeko-

nane przez propagandę, chciały się same organizować i całkiem spontanicznie łączyć

w federacje. Grupy te pozostają w zgodzie ze swoimi naturalnymi tendencjami i praw-

dziwymi interesami i nie potrzebują się poddawać Ŝadnemu planowi, który z góry

został ułoŜony i narzucony nieuświadomionym masom przez kilka zarozumiałych

głów.

Rewolucyjni socjaliści wierzą, Ŝe wiele więcej praktycznego rozsądku i inteligencji

istnieje w instynktownych tęsknotach i rzeczywistych potrzebach mas narodu niŜ w

głębokim duchu wszystkich tych uczonych doktorów i samozwańczych wychowawców

ludzkości, którzy mając ciągle jeszcze przed oczyma smutne przykłady nieudanej

próby uszczęśliwienia ludzkości pracują nadal w tym kierunku. Rewolucyjni socjaliści

wierzą jednak, Ŝe – wprost przeciwnie – ludzkość dała długo, o wiele za długo nad

sobą panować i Ŝe źródło ich nieszczęścia nie leŜy w tej czy innej formie rządów, lecz

w samej zasadzie i czystej egzystencji rządu, jak to zazwyczaj bywa.

Ta historyczna róŜnorodność zdań istnieje do dzisiaj między naukowym komuni-

zmem, który został rozwinięty przez szkołę niemiecką i częściowo przejęty przez

amerykańskich i angielskich socjalistów i proudhonizmem, który został rozwinięty do

ostatnich wniosków, a dzisiaj zaakceptowany jest przez proletariat krajów romańskich.

Socjalizm rewolucyjny wystąpił pierwszy raz świetny i praktyczny w Komunie Pary-

skiej.

Za: “The Political Philosophy of Bakunin: Scientific Anarchism”, compiled and edited by G. P.

Maximoff, Glencoe 1953.

MARKSIZM, WOLNOŚĆ, PAŃSTWO

Karol Marks, niezaprzeczalny mózg Socjaldemokratycznej Partii Niemiec jest wiel-

kim uzbrojonym w głęboką naukę duchem, o którym bez schlebiania moŜna powie-

dzieć, Ŝe całe swoje Ŝycie poświęcił wielkim zadaniom, których wykonanie przypada

na dzień dzisiejszy, chodzi mianowicie o uwolnienie pracy i robotników. Karol Marks

będąc takŜe niezaprzeczalnie, jeŜeli nie jedynym, to przynajmniej jednym z najwaŜ-

niejszych załoŜycieli Międzynarodowego Stowarzyszenia Pracowników uczynił rozwój

idei komunizmu istotą powaŜnej ksiąŜki... ChociaŜ w jego pracy “Kapitał” niestety aŜ

roi się od formułek i metafizycznych subtelności, które czynią go niestrawnym dla mas

czytających, jest ona bardzo naukowym i rzeczywistym dziełem, mianowicie w tym

sensie, Ŝe wyklucza kaŜdą logikę oprócz logiki faktów...

Marks jest nie tylko uczonym socjalistą, jest on takŜe bardzo mądrym politykiem i

Ŝarliwym patriotą. Jak Bismarckowi i jego wielu innym socjalistycznym i niesocjali-

stycznym ziomkom chodzi mu, chociaŜ za pomocą innych środków niŜ tych uŜywa-

nych przez Bismarcka, o utworzenie wielkoniemieckiego państwa ku chwale narodu

niemieckiego i na jego szczęście, i do dobrowolnej lub wymuszonej cywilizacji świata.

Polityka Bismarcka słuŜy teraźniejszości; polityka Marksa, który uwaŜa się za jego

następcę i kontynuatora, słuŜy przyszłości. Twierdząc tak, daleki jestem od zniesła-

wienia go. Gdyby nie postrzegał się on w ten sposób, nie zezwoliłby Engelsowi, po-

wiernikowi swoich wszystkich myśli pisać, Ŝe Bismarck słuŜyłby sprawie rewolucji

społecznej. Bismarck słuŜy jej i teraz na swój sposób; Marks będzie słuŜył jej później i

w sposób inny. W tym sensie będzie on kontynuatorem Bismarcka, tak jak dzisiaj jest

on wielbicielem jego polityki.

Zbadamy teraz szczególny charakter polityki Marksa i rozpatrzymy istotne punkty,

które oddzielają ją od polityki Bismacka. Główny punkt, a jest się skłonnym powie-

dzieć, Ŝe zarazem jedyny, jest następujący: Marks jest demokratą, autorytarnym socja-

listą i republikaninem; Bismarck jest do szpiku kości pomorskim arystokratyczno-

monarchistycznym junkrem. RóŜnica jest zatem bardzo znaczna i obie strony jej nie

Bakunin - Socjalizm i wolność.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: