BIODETERIORACJA
ROZKŁAD KOROZJA
organizm wykorzystuje materiał metabolity drobnoustrojów
jako pokarm uszkadzają materiał
rozkład przy pomocy organizmów żywych
rozkład- niszczenie materiału w którym organizm wykorzystuje źródło pokarmu i energii, np. drewno pod wpływem rozkładu kruszejeà pył
korozja- drobnoustroje wydzielają związki chemiczne (kwasy wszystkie z cyklu Krebsa), uszkadzające materiał, materiał wykorzystywany nie jako pokarm, tylko siedlisko dla swojego rozwoju
Niepożądane zmiany właściwości materiałów powodowane przez aktywność życiową organizmów:
1) procesy mechaniczneà materiał ulega uszkodzeniu w wyniku bezpośredniego dzialania organizmów:
- uszkodzenie kabli elektrycznych przez owady lub gryzonie
- uszkodzenie okładziny tynkowej przez gryzonie
- uszkodzenie bloku książki przez myszy
2) chemiczna asymilacja biodeterioracyjna (asymilacja węgla)à (rozkład) organizmy wykorzystują materiał jako pokarm
- włókna i tkaniny
- wytwory papiernicze
- drewno i materiały drewnopodobne
- skóra, kauczuk i guma
- tworzywa sztuczne (niektóre)
- produkty naftowe
3) chemiczna dysymilacja biodeterioracyjna(wydzielenie związków do otoczeniaà (korozja) metabolity drobnousrojów uszkadzają materiał:
- stale węglowe
- stale nierdzewne
- stopy Cu- Ni
- betony
- zaprawy murarskie
- cegły
- szkło
- kamienie
4) obrastanie powierzchni materiałów przez organizmy żywe
biofilmy- biofouling, zasiedlanie, rozkład i korozja
Biofilmy w przyrodzie:
- zarastanie rur
- rafy koralowe
- płytka nazębna
- zarastanie implantów
- sanitariaty
- kadłuby statków
Biocydy
EPS- egzopolisacharyd, wydzielany jest na zewnątrz pałeczek, tworząc matriks, ma to charakter śluzowy, przyklejając komórki do powierzchni
Biodeterioracja włókna i tkanin:
*rocznie mikroorganizmy powodują straty sięgające 2 % produkcji włókien naturalnych i sztucznych. Rozkładowi ulega rocznie:
- 120 tys. ton bawełny
- 27 tys. ton wełny
- 35 tys. ton celulozowych włókien sztucznych
włókna- stopione pojedyncze nitki
tkanina- pochodna nazwa włókniny
włóknina-
SZTUCZNE dzielimy na:
· Syntetyczne
· O składzie naturalnym (celuloza, białkowe, alginowe)
celuloza- glukoza, wiązania b-1-4
bawełna- 87-91 % celulozy
len-
konopie- 60-85 %
juta
Rozkład mikrobiologiczny:
*enzymy:
-celulaza: endoglukanaza (b-glukanaza), celobiohydrolaza (egzoglukanaza)
celobiaza (b-glukozydaza)
Włókna naturalne roślinne:
Hemiceluloza
Pektyna
Lignina
Zw. Hemicelulozowe
Etapy rozkładu:
Pole uprawneà bakterie: Bacillus, grzyby- Fusarium, Alternaria
Magazynowanie surowcaà wysoka wilgotność powietrza wwp£ 75 %, temp. £20°C, długi czas przechowywania £2 tygodnie
Wyrób gotowyà magazynowanie, użytkowanie
50 % wwp
kserofile- Pleśnie: Penicillum, Aspergillus
Włókna naturalne roślinne
Objawy rozkładu mikrobiologicznego:
· Obniżenie stopnia polimeryzacji
· Naruszenie
Drobnoustroje rozkładające celulozę:
Grzyby- zdolność do wzrostu przy niskiej wwp- Chaetomium, Myrothecium, Memnoniella, Stachylbotrys ( rozkład papierowych tapet, podwyższona wilgotność), Verticullum, Alternaria, Trichoderma, Penicillium,Aspergillus
Bakterie- Cytophaga, Cellulomonas, Cellvibrio, Bacillus, Clostridium, Sporocytophaga
Podkreślenie- najwyższe zdolności celulolityczne, rokładają CO2 i H2O ( drewno), bywa też, że inne szczepy mogą być bardzo żerne np Aspergillus
· Zmiana zabarwienia ( plamy żółte-komórki drobnoustrojów, pomarańczowe-reakcje chemiczne z produktami metabolizmu, fioletowe, czarne, szare)
· Naruszenie struktury włókna
· Obniżenie wytrzymałości
· Całkowity rozkład ( CO2 i H2O )
· Nieprzyjemny zapach ( Clostridium w warunkach beztlenowych, również Bacillus)
Wełna – keratyna ( struktura usieciowiona, połączona wiązaniami disiarczkowymi, oporna na rozciąganie i rozerwanie )
Rozkład mikrobiologiczny
Runo owcze- oporne na atak mikroorganizmów ( zabezpieczane przez wosk wełniany )
Magazynowana surowa wełna- (zanieczyszczenia + oleje, tłuszczopot, inne )
Niewłaściwy transport i magazynowanie gotowego produktu
Użytkowanie
Mechanizm rozkładu mikrobiologicznego:
Keratynoliza- denaturacja substratu, rozszczepienie wiązań disiarczkowych, hydrolityczny rozkład białka ( proteazy wewnątrzkomórkowe ), uszkodzenie włókien
· Obniżenie wytrzymałości na rozciąganie i rozrywanie
· Nieswoisty zapach
· Różnokolorowe plamy ( Pseudomonas sp pH< 7- czerwone plamy, pH> 7-zielone)
Drobnoustroje biodegradujące wełnę:
Grzyby- Microsporum, Trichophyton ( patogeny skóry),
Rhizopus, Chaetomium, Aspergillus, Penicillium ( saprofity, niska wilgotność)
Bakterie-
· Bacillus ( B. mesentericus, B.subtilis, B. cereus, B. mycoides )
· Pseudomonas sp
· Streptomyces sp
Czynniki aktywujące biodegradację:
· Chemiczne
· Fotoczemiczne- degradacja przy udziale światła np tkaniny zabytkowe
· Mechaniczne uszkodzenia
· Wysoka wilgotność
· Temperatura powyżej 20ºC , poniżej 20 ºC psychrofile, powyżej 37 ºC patogeny
· Kwasowość - ~ pH obojętne => bakterie
Jedwab – jedwabnik morowy 1 kokon-1,6 km nitki
Jedwab
Fibroina Serycyna
Białko fibrylarne zbudowane z łańcuchów Białko zaliczane do skleroprotein,
aminokwasów: alanina, glicyna, seryna zlepiające włókna fibrynowe, klej
i trozyna jedwabny
jedwab odklejony- pozbawiony serycyny ( stosowany współcześnie do wyrobu tkanin, nie żółkną!)
Jedwab surowy- wzrost bakterii( Bacillus, Pseudomonas)
Jedwab odklejony- bardziej oporny na rozwój drobnoustrojów
Wrażliwość na biodegradacje
------------------------------------------------------------------------------------------------à
włókna jedwab wełna bawełna
syntetyczne
|-------------------------------------------------------------------à
| | | |
PCV poliamidy poliestry poliuretany
PCV( polichlorek winylu)- nie ma dowodów na możliwość rozkładu np.:
Dodatek plastyfikatorów, stabilizatorów(40%) wpływa na biodegradację( drobnoustroje rozwijają się na tych dodatkach, nie na PCV)
Podatność na biodegradację zwiększa oddziaływanie UV
-poliamid 6
-poliamid 6,6 –nylon
Odporne na biodegradację
Wybrane szczepy Pseudomonas, Bacillus i Brevibacterium sp, zdolne są do degradacji niskocząsteczkowego nylonu (tworzą hydrolazy)
PET- politereftalan etylenu, liniowy, (nasycony) poliester kwasu teraftolowego. Poliester aromatyczny- odporny na biodegradację
PET=ELANA=TORLEN=TERYLEN=DACRON
Służą do wyrobu tkanin, dzianin, firanek, tkanin technicznych
Polikwas mekowy (PLA)- włókna do wytwarzania tkanin(USA, Japonia).Polikwas ten jest rozkładalny-biodegradacja na wysypiskach.(Enzymy- proteinaza K)
a) wysokokrystaliczne o budowie liniowej
1. budowa zbliżona do poliamidów
2. wysoka sztywność, stąd stosuje się do wyrobu: szczotek, materiałów izolacyjnych
b) wysokoelastyczne włókna segmentowe typu Spandex z ugrupowaniami( estrowe, mocznikowe, uretanowe)
1. zawierają co najmniej 85% polimeru uretanowego o budowie segmentowej)
2. charakteryzują się bardzo dużym wydłużeniem przy zerwaniu oraz posiadają ???????????????????????????????????????????
Biodegradacjaà głównie poliuretany zawierające poliestry
esterazy
Drobnoustroje:
...
edzia198