ANTROPOLOGIA_SPOLECZNA.doc

ANTROPOLOGIA SPOLECZNA

ANTROPOLOGIA SPOŁECZNA – Specyficznym przedmiotem zainteresowania  antropologii jako nauki społecznej jest człowiek jako twórca kultury, zbiorowa egzystencja człowieka w kulturze, a także badania ludów pierwotnych  i kultur przedliterackich.
Antropologia jako dyscyplina nauk społecznych pojawiła się w krajach angolosaskich w XIX w. Jej prekursorami byli uczeni humaniści, zajmujący się szczególnie dziejami kultury i pragnący zrozumieć zróżnicowanie kultur oraz  istotę zmiany i rozwoju cywilizacji.

ü EWOLUCJONIZM  ( E. Tylor, J. Lubbock, J. Frazer, W. Smith)
Antropologia naukowa pojawiła się w nurcie intelektualnym, którego   początkiem byłą idea Karola Darwina
o powszechnej ewolucji. Narodziny nauki o kulturze wiążą się więc z ideą        ewolucji kultury. Filozofowie społeczni (A. Comte, H. Spencer) uznali  ewolucję ludzkości i kultury za część ogólnej ewolucji gatunków, której podlega wszystko co żyje. Zgodnie z zasadą ewolucji, organizmy społeczne, podobnie jak naturalne, przechodzą od stadiów niższych do wyższych, różnicując się, porządkując i doskonaląc swoje zdolności adaptacyjne.
Ewolucjonistyczne badania kultur pierwotnych były efektem zainteresowań intelektualistów europejskich początkami ich własnej cywilizacji. Ewolucjoniści uważali się za historyków i pragnęli zrekonstruować schemat rozwoju kultury ludzkości, o którym sądzili, że jest uniwersalny dla wszystkich kultur, bez względu na ich lokalizację w czasie czy w przestrzeni. Najbardziej pasjonującym zadaniem było dla ewolucjonistów  poszukiwanie genezy instytucji kulturowych, początków  i  najwcześniejszych etapów ich rozwoju.
Wśród głównych zainteresowań ewolucjonistów  trzeba wymienić badania rozwoju religii od form najprostszych do współczesnych wielkich religii monoteistycznych. Warto tu wymienić Edward B. Tylor, autora sławnego dzieła „Cywilizacja pierwotna”, który za najprostsza formę religii uznał animizm. Alternatywne koncepcje rozwoju religii formułowali m.in. John Lubbock, James G. Frazer, William Robertson Smith czy Robert Marett. Ewolucją struktur pokrewieństwa zajmowali się m.in. Johann Bachofen, John McLennan, James Henry Maine i Lewis H. Morgan. Autorzy ci zasadniczo wskazywali na przechodzenie form organizacji pokrewieństwa od różnych form małżeństwa grupowego czy pierwotnego promiskuizmu poprzez rozmaite stadia do współczesnej monogamicznej rodziny typu europejskiego. Podobnie jak w przypadku schematu ewolucji religii, model ten cechował eurocentryzm, przekonanie o najwyższej doskonałości instytucji wypracowanych przez kulturę europejską, i przeświadczenie, że wszystkie kultury prędzej czy później  do tych etapów dojdą.
Antropologowie-ewolucjonićsi podejmowali też próby stworzenia teorii rozwoju kultury jako całości, nie ograniczając się do  konstruowania schematów rozwoju poszczególnych jej instytucji. Znany jest szczególnie schemat Morgana wskazującego na przechodzenie kultury przez kolejne fazy dzikości, barbarzyństwa i cywilizacji, z których każda jest podzielona na podokresy.

ü DYFUZJONIZM (Grafton, W. Schmidt, F. Graebner,F. Ratzel)

Dyfuzjoniści zwrócili uwagę na znaczenie środowiska geograficznego w kształtowaniu odmiennych form kultury i na zjawisko zapożyczeń i rozprzestrzeniania się kultur. Mianem dyfuzjonistów określamy dużą i zróżnicowaną grupę uczonych, która wprawdzie nie posiadała świadomości wspólnoty, ale była identyfikowana przez innych. Dyfuzjoniści nie stworzyli szkoły, nie zbudowali zwartego systemu teoretycznego. Łączyła ich jedynie luźna wspólnota zainteresowań. Podstawowymi formami przemian kultury było dla nich: przenoszenie, rozpowszechnianie treści, idei i przedmiotów materialnych oraz ich zespołów, a nie ich wynajdywanie i tworzenie. Człowiek wg dyfuzjonistów jest inercyjny, inwencje wyzwolić w nim mogą tylko sytuacje skrajne, czyli niezaspokojenie potrzeb podstawowych.  Wynalazek jest czymś wyjątkowym, a większość procesów zachodzących w kulturze to powielanie wzorów. W związku z tym dyfuzjoniści sądzili, że izolacja społeczeństw prowadzi nieuchronnie do ich stagnacji. Wszyscy dyfuzjoniści interesowali się „wędrówką” w czasie i w przestrzeni elementów kulturowych. Dostrzegli i próbowali teoretycznie ogarnąć problem  istnienia odrębnych kultur jako całości równorzędnych.

Posługiwali się więc dystrybutywnym rozumieniem kultury.

FRIEDRICH RATZEL – Zwolennik determinizmu geograficznego w socjologii, twórca antropogeografii. Sądził, że inne formy kultury np. systemy światopoglądowe czy religijne, mogą powstawać niezależnie od siebie, był jednak przekonany, że podobieństwo wytworów materialnych nie może mieć charakteru przypadkowego. Podobieństwa międzykulturowe można jego zdaniem tłumaczyć tylko kontaktami między ludami w przeszłości oraz możliwymi lub prawdopodobnymi zapożyczeniami.
FRITZ GRAEBNER- Traktował poszczególne formy kultury ludzkiej jako efekt nakładania się i krzyżowania różnych kręgów kulturowych.
USA Franz  Boas, Kroeber, Linton, Herskovits)

ü FUNKCJONALIZM (A. Radcliffe-Brown, Bronisław Malinowski)
Jedynym przedmiotem antropologii naukowej może być obecnie żyjąca społeczność, którą można badać empirycznie i w sposób systematyczny
 i sprawdzalny. Podejście empiryczne oznaczało, też prowadzenie badań terenowych.
ALFRED RADCLIFFE-BROWN – Zajmował się strukturą społeczną, traktowaną jako harmonijnie działający system, którego poszczególne elementy funkcjonują zapewniając trwanie całości.
pojęcia: (struktura społeczna, forma strukturalna, wartości, normy)

            BRONISŁAW MALINOWSKI  (badania terenowe na Wyspach Trobrianda)
         Dzięki inspiracji zaczerpniętej z bezpośredniej, długotrwałej obserwacji życia społeczności plemiennej zbudował funkcjonalną teorią kultury powiązaną z teorią potrzeb i instytucji. [ 1922 –„Argonauci Zachodniego Pacyfiku”]
pojęcia: (potrzeba-bodziec, reakcja, motywacja, zachowanie, instytucja)
ü ANTROPOLOGIA  PSYCHOLOGICZNA (Harris, Boas, Kreber,   R. Benedict, M. Mead)
Poszukiwali możliwości zrozumienia kultury i dążyli do ustalenia wzorów, które określają specyficzny charakter konkretnego, historycznie określonego systemu kulturowego.         Głównym celem antropologii boasowskiej było zrozumienie człowieka,
         zasad jego myślenia i działania.
Jednym z istotnych obszarów działalności Boasa były badania wpływu rasy na zdolności kulturotwórcze w kontekście asymilacji imigrantów do społeczeństwa amerykańskiego.
ü  STRUKTURALIZM (Francja – C. Levi-Strauss)
Zrodził się z inspiracji językoznawczych (Ferdinand de Saussure) i antropologicznej teorii wymiany (Marcel Mauss) oraz z przeświadczenia, że kultura jest zbudowana w taki sam sposób, jak języki naturalne, że jest systemem symbolicznym mającym sens, do którego można dotrzeć poprzez analizę struktury tekstów kulturowych.
            TEZA-à Claude Levi-Strauss Umysł człowieka, bez względu na
czas i miejsce, w którym żyje człowiek, jest wyposażony w ukrytą strukturę, która jak matryca określa formę stworzonych przez niego tekstów kulturowych.
Levi-Strauss wiele uwagi poświecił badaniu struktury pokrewieństwa,
 a przede wszystkim mitów. Jego zdaniem mitologia pozwala odkryć głębokie, nie uświadomione struktury myślenia. Narracja, treść mitu mają
znaczenie drugorzędne. Najważniejsza jest ukryta struktura, której elementami są mitemy, najważniejsze elementy znaczące, przekazujące specyficzny dla mitu a fundamentalny dla struktury sens. Cała kultura jest zdaniem Levi-Straussa systemem wymian: komunikatów (język) dóbr i usług, wreszcie kobiet (struktura pokrewieństwa)

ü ANTROPOLOGIA KOGNITYWNA (W. Goodenough)
AMERYKAŃSKA ANTROPOLOGIA KOGNITYWNA

Z dziejów antropologii kognitywnej

Elementów bliskich antropologii kognitywnej można się dopatrzyć u Radcliffa Brown’a – traktował ją jako naukę o społeczności. Dziś antropologia kognitywna jest nauką o społ.

Murdock – sprowokował dyskusję nad wartością danych terenowych (etnograficznych)

Kognitywiści – zwrócili się w kierunku językoznawstwa. Za pomocą metod lingwistycznych badali  nowy jakościowo model analizyainne niż język dziedziny kultury  zjawisk kulturalnych. Badania lingwistyczne miały pomóc w poznaniu kultury symbolicznej.

Ward GOODENOUGH – antropolog kulturowy i lingwista strukturalistyczny.

William STURTEVANT – nazwał nową orientację “nową etnografią”; później przyjął się termin “etnonauka”

ETNO - analiza systemów kultury w terminach własnych podmiotów działania; uwzględnienia współczynnika humanistycznych czynności i obiektów denotowanych przez odpowiednie pojęcia języka naturalnego.

NAUKA - zwrócenie uwagi na logiczność tubylczych systemów kultury.

Inne określenia: “analiza formalna”; “analiza składnikowa”; “taksonomia ludowa”; “etnosemantyka”; “antropologia kognitywna” – lata ’60 ’70

Elementy kognitywnej teorii kultury

Definicją bazową kultury jako sfery poznawczej pozostaje definicja Goodenough’a (’57)

Należy odróżnić rozumienie kultury jako:

Porządku fenomenalnego od kultury jako:

Porządku ideacyjnego

Kultury nie można utożsamiać z (1), ze “stylem życia”. Należy odróżniać to, co wyuczone, od tego, co jest materialnymi tego manifestacjami. To, czego się uczymy jako członkowie kultury to standardy składające się na nieobserwowalny bezpiecznie porządek ideacyjny – czyli właściwą kulturę.

zbiór artefaktów porządku ideacyjnego.aPorządek fenomenalny (1) 

“Kultura nie jest zjawiskiem materialnym, nie składa się z rzeczy, ludzi, zachowań lub uczuć. Jest raczej organizacją tych wszystkich składników. Jest formą tego, co ludzie przechowują w swoim umyśle, ich modeli postrzegania, kojarzenia i interpretowania świata.”

“(…) kultura społeczna składa się z tego wszystkiego, co jednostka powinna wiedzieć, albo w co powinna wierzyć w celu działania w tym społeczeństwie, w możliwy do akceptacji dla jego członków sposób; czyni tak w każdej roli, którą społeczeństwo przypisuje każdemu swojemu członkowi.”

Jeżeli przyjmiemy, że kultura jest czymś wyuczonym, to jej ostateczne miejsce jest w jednostkach.

Systematyzacja pojęć kultury, którymi posługuje się a.k. (wg Goodenougha)

Kultura  system postrzegania, wierzenia, oceniania i działaniaa

Kultura grupy widziana “subiektywnie” – jako system standardu, który jednostka przypisuje innym. Tak rozumiana kultura – gdy spoglądamy na kulturę jako produkt uczenia się, czyli poznawczego porządkowania przestrzeni przyrodniczej i kultury społecznej.

Indywidualna kultura operacyjna  określony system standardów w prospekcie jednostki, która się doa niego odwołuje i interpretuje zachowania innych, albo służy jako przewodnik dla własnych zachowań.

Publiczna kultura grupy  indywidulane wersje systemów standardów, które członkowie grupya spodziewają się wzajemnie zastosować jako swoje kultury operacyjne.

Każda indywidualna wersja kultury publicznej koresponduje z (2)

Kultura publiczna zawiera wersje indywidualne

Kultura jako określony poziom w taksonomicznej hierarchii kultur publicznych.

Kultura społeczna jako ogólny system uporządkowanych kultur publicznych odnoszących się do wszystkich rodzajów działalności w obrębie społeczeństwa.

Dla Goodenougha kultura to zbiór pewnych standardów, które regulują sposób indywidualnej partycypacji w kulturze. Umożliwiają interpretowanie sensów czynności i obiektów kulturowych i pozwalają ogarnąć myślą rzeczywistość, którą dane społeczeństwo wyróżnia pojęciowo.

WSPÓŁCZESNE KOGNITYWNE ROZUMIENIE KULTURY

Następcy G. mówią: kultura jest zjawiskiem mentalnym, racjonalnym, podlega procedurom formalno-logicznym lub formalno-językoznawczym.

Kultury uczymy się indywidualnie, tak ją przekazujemy

Kultura to system symboliczny (o ścisłych paralelach z systemem języka). To  jednostkaasystem publicznych symboli zakorzenionych w jednostkach  jest społeczna i publiczna.

Jednostki reprezentują swoje własne odmiany kultury.

Należy zwracać uwagę na holistyczne pojmowanie wiedzy kultury.

Procedury ramowego ujmowania (elicytacji) są w stanie odsłonić jedynie część relacji pojęciowych. Większą uwagę należy przywiązać do “pojęciowych podstaw kultury”.

Jednostka uczy się kultury i tworzy kulturę.

Kontakty językowe jako dostęp do wiedzy, pojęć i sądów zawartych w kult.

Każda jednostka posiada pewien katalog form, który “narzuca” na doświadczaną  takie formy stają się kategoriami pojęciowymi zjawisk iarzeczywistość  procesów.

Język dostarcza zbioru form pojęciowych, które stają się rodzajem kodu semantycznego dla innych form kulturowych.

6. Założenia przejęte z językoznawstwa:

Dany etniczny system kultury może być wyprowadzony z uniwersalnego inwentarza dystynktywnych cech etycznych.

Za pomocą ograniczonej liczby jednostek podstawowych możemy tworzyć, przez ich kombinację nieskończoną liczbę form.

Nieskończona liczba zachowań może być teoretycznie ujęta w formie wzorów tych zachowań

Idealny nadawca – odbiorca komunikatów kulturowych jest jedynie konstruktorem teoretycznym.

Procedury systemu elicytacji zapożyczono z prac Bloomfielda i Sapira

Przyjęto zasadę dystrybucji komplementarnej, która głosi, że dana jednostka zachowania może zmieniać swą formę w zależności od kontekstu.

Analogia jako podstawa dla ludzkiej kreatywności.

Główną metodą stosowaną przez kognitywistów była tzw. ANALIZA SKŁADNIKOWA

to się nie udało.aCzęść badaczy chciała tak dotrzeć do autentycznych zasad klasyfikacyjnych danej kultury

Próba określenia najbardziej ekonomicznej analizy składnikowej, która mogłaby wygenerować pragmatyczną zależność zbiorów i ich składników. To próba dotarcia do tzw. RZECZYWISTOŚCI STRUKTURALNEJ KULTURY.

Przy pomocy operacji formalno-logicznych buduje się system tego, co dany system pojęciowy zawiera.

7. ZASADNICZE ORIENTACJE ANTROPOLOGII KOGNITYWNEJ

Podkreślenie znaczenia dla procesu kulturowego i poznawczego – nieświadomych struktur psychicznych; To badanie struktur symbolicznych w powiązaniu z zachowaniem: Roy, D’Andrade, Cecil Brown, Stephen Tyler

rezygnacja z mentalizmu;aAnalizy społeczno-behawioralne  Charles Frake, Dell Hymes, Michael K.Foster

Pomijanie zagadnienia rekonstrukcji subiektywnych wrażeń: Laurence Fisher, Oswald Herner

8. A.K. jak symboliczna – traktowanie kultury jako system semiotyczny.

KOGNITYWNA

W jaki sposób poszczególne zjawiska są istotne dla kultury i jak są zorganizowane.

Język = odbicie struktur poznawczych i ich modulator.

Skupia się na jednostkach analizy rozumianych jako jednostki formalne.

przybliżenie do organizacji i poznania w umyśleaCel

Rola związku w obrębie danej dziedziny semantycznej.

Analiza sekwencji decyzyjnych i ich konsekwencji instrumentalnych.

Formalizm metod

SYMBOLICZNA

Kultura = system symboli, który tworzy

podstawy do konstruowania rzeczywistości.

Kultura = napięcie między

indywidualnym doświadczeniem a społecznie

 ustalonymi

formami jego wyrażania.

Skupia się na treści i skojarzeniach związanych

 z danymi jednostkami.

interpretacja znaczenia i strukturyaCel

 tekstu (np. za pomocą hermeneutyki)

Rola relacji między dziedzinami w obrębie

 systemu kulturowego.

Badanie sekwencji performatywnych i ich

 konsekwencji emotywnych.

Literackość

WPROWADZENIE DO METOD ANTROPOLOGII KOGNITYWNEJ

STARE I NOWE

Obecnie dyscypliny wchodzące w skład antropologii “przepoczwarzają” się pod wpływem nowych pojęć stanowiących wyzwanie i uzupełnienie dla ustalonych już koncepcji i metod. Nowe kierunki są głównie zakorzenione w przeszłości.

Kontrast nowych koncepcji wobec wielu celów, założeń i metod wcześniejszej antropologii.

Uprzednie orientacje można zaliczyć do dwóch grup:

...