eskimo.doc

10) Marcel Mauss  „Szkic o sezonowych przemianach społeczeństw Eskimosów. Studium z morfologii społęcznej.”

Bratanek Durkheima

czołowy durkheimista

sui generis – byt emergentny, rzecz sama w sobie, byt samoistny, nieredukowalne do jednostkowych przejawów.

Badanie całośći, a nie części elementów.  Analiza całościowaa – metodologicznie holizm

całościowy fakt społeczny – odrzucenie wyjaśniania jednoczynniowego (monokauzalistycznego).

np. Eskimosi – ich mofrologii nie da się wytłumaczyć tylko klimatem.

Morfologia społeczna – badanie budowy systemu społecznego, podobieństwa i różnice między systemami, klasyfikacja struktur.

Eskimosi:

-         zajmują b. rozległy obszar, potencjał przenoszenia się

-         lud wybrzeży, lud skarpy

-         lub mobilny, wędrujący

-         wybrzeża Ameryki Płn. + Grenlandia

Wyjaśnienie klimatyczne nie do końca pasuje bo są Indianie. Żyją w równie trudnych warunkach, ale nie mają tej samej kultury.

3 sechy terenu, który zamieszkiwać mogą Eskimosi:

-         woda bez lądu

-         lód lądowy

-         teren pod rybołóstwo, polowanie, bogaty w zwierzynę

Woda bez lądu – ważna, żeby mogli płynąć i polować na foki (podstawowe pożywienie Eskimosów)

Tryb życia uzależniony od sposobu poruszania się zwierząt, życie dopasowane do zwierzyny.

Lód lądowy – problem wody pitnej! Lód zdający się do roztopienia i picia, bo nie da się tego zrobić z zamarzniętym lodem morskim.

Zamieszkują także ujścia strumieni/rzek do morza. Także rybołóstwo.

Duża jedność językowa! Eskimosi nie dzielą się ze względu na dialekty, ale ze względu na stanowiska!.

Ogromne przywiązanie do własnego stylu życia!

Stanowiska – stałe punkty geograficzne.

Płynność, rozproszenie, mimo że istnieje jeden język.

Stanowiska – struktura bardzo nietabilna, liczne migracje, jest więcej kobiet! Dużo mężczyzn ginie w wyprawac (śmiertelność!), dużo wdów mało dzieci i starców.

Przeżycie osób starszych zależy od liczby dzieci, które będą ich później utrzymywać!

W zasadzie kiedy ginie mężczyzna ginie rodzina!

Tak samo z kobietą! Silna współpraca, partnerstwo, członkowie rodziny zależni od siebie.

Gdy ginie jedno z rodziców dzieci mogą zostać zaadaptowane!

Silnie rozwinięta instytucja adopcji!

Dzieci traktowane szczególnie, dzieci traktwane jako inwestycja (byt osób starszych).

Wspólnota polityczna, językowa ale też moralna i religijna. System wierzeń podzielany przez wszystkich Eskimosów!

Całościowy fakt społeczny – musimy uwzględniać czynniki terytorialne, ekonomiczne, społeczne itp.

                                          MORFOLOGIA SEZONOWA

Zima – skupienie, intensyfikacja życia społecznego, „siedzenia sobie na głowie”. Wspólne mieszkanie w długim domu!. Mieszka w nim od 2 do 10 rodzin (w zalezności od całej cywilizacji eskimosów)

Długie domy :

1)     korytarz

2)     ława

3)     przegrody

Dom – korytarz, ława i miejsca na lapy. Każda rodzina ma swój przedział! A w nim swoją „lampę”-  rodzaj kaganka (na niej się gotuje). Przedział taki sam dla każdej rodziny bez względu na jej liczebność!

Silne przywiązanie do lampy! Nie chcą jej zamieniać na cokolwiek innego! Lamba wyznacza rodzinę, strukturę rodziny. Liczebnosć stanowiska liczy się po liczebności LAMP!. Lampa należy do rodziny ale mocniej przynależy do sfery kobiecej (to kobiety posiadają lampy).

Prawo zimą – prawo wspólnoty!. Posiadanie przedmiotów w obrębie długiego domu, jedyny przedmiot wyłączony – to właśnie lampa.

Są dobra indywidualne (ubiory, amulety, broń(mężczyźni) i dobra należące do całej grupy rodzinnej (namiot, sanie)

Zasady polowania – podział zwierzyny

latem – to, co upolowane należy do osoby która ją upolowała, do jej jednostkowej rodziny! Jest to własność

zimą – to, co upolowane należy do długiego domu, do wszystkich tam zgromadzonych. Mięso dizelone wg systemu pokrewieństwa, nie jest dzielone po równo!. Myśliwy zobowiązany bez względu na okoliczności przynieść zdobycz do domu, podzielić się też zapasami.

System pokrewieństwa Eskimosów – system eskimoski – moje kololenie brat/siostra; jedno pokolenie starsze – ojciec/matka

Dom zimowy – pokrewieńśtwo zbiorowe! Wyróżniasię najbliższą rodzinę (ojciec/matka, dzieci, rodzeństwo, a poza tym traktuje sięludzi ze wspólnego domu jako spokrewnionych (mimo, że nie muszą być spokrewnieni biologicznie)

Religia Eskimosów – widoczne przejawy życia religijnego latem zamierają. Silne sankcje za złamanie zakazów religijnych (szczególnie zimą!) - nieszczęścia uzasadnione naruszeniem zakazów obrzędowych

-         obrzędy odnoszące się do zapenienia urodzaju albo dusz(?)

-         system wierzeń animistyczny (dusza-anima) – silna wiara w inkarnację (wielokrotne odradzanie się człowieka po śmierci) – adopcja, żeby życie trwało, ważne zeby potem nadano moje imię kolejnemu dziecku! Nieważne kto jest moim dzieckiem, byleby pełnij jego funkcję – emocja!

Imiona eskimoskie – inuit(?) - człowiek – Eskimos.

Nazwy grup – często oznaczają człowieka, znamienne

Mieszkańcy jednego stanowiska – wspólny przedrostek/ przyrostek mówiący o pochodzeniu, pokrewieństwie

Określona pula imion w stanowisku – ani za małą ani za duza

Te same imiona – wg Eskimosów więc w stanowisku mieszkają te same osoby.

Są imiona zimowe i letnie ( w zależności od pory urodzenia) – także amulet zwierzęcia z miesiąca urodzenia (noszone całe życie, te amulety). Nawet specjalne potrawy.

Dziecku nadaje się imię ostatnio zmarłej osoby!

Urodzeni zimą i urodzeni latem – 2 oddzielne grupy, które rywalizują w momencie przesilenia!

Przeciąganie liny – zwycięstwo zimy lub lata.

Imiona – są to imiona bogów – powiązane z panteonem.

Święto zmarłych – modlitwa o dusze zmarłych, aby wcielały się w osoby żywe, o tym samym imieniu a następnie obdarowanie podarkami żywych imienników! (wymiana podarków) a pote dusze powracają do zaświatów! Mówi się, że są dusze bogów.

Obyczaj gaszenia lampy – wymiana kobiet

integracja, zatopienie w wspólnocie. Zamieszanie relacji społ, symbolicze zniesienie istnienia rodziny! Pomieszanie sacrum i profanum!

Nie jest to orgia przpadkowa, role wyznaczone, znane wcześniej, ze względu na imiona bogów, które noszą. Połączone tak jak mityczni przodkowie.

Zapalenie lapy – przywrócenie struktury oraz oczyszczenie czasu, jego odtworzenie.

Konflikt lato/ zima – wszystko podzielone na grupy letnią i zimową. 2 ojecia ich systemu idei!.

Przedmioty letnie/zimowe nie mogą być mieszane, stykane ze sobą (także zwierzęta, trofea)

Wyjątkiem przedmioty całoroczne, związane z foką (foka – morfologia ogólna)

Morfologia ogólna się nie zmienia, jest niekwestionowana, podstawowa.

Życie społeczne – apogeum zimą! Mechanizmy zimą – mają niwelować konflikty, napięcia społecnze, zapewniać rozwiązania problemu przebywania ciągłego razem.

Lato – okres rozproszenia, odtwarzania sposóbu bycia zasobów żywieniowych w środowusku (foki też rozproszone)

Obowiązują prawa własności, Religia ograniczona, sprawa prywatna magia ytlko – funkcje zdrowotne.

Morfologia społ – nauka opisująca i dążąca do wyjaśnienia materialnego substratu społeczeńśtw tzn. kształtu jakie one przyjmują zasiedlając określone terytorium, liczebność i gęstość populacji i sposb rozmieszczenia + ogółu rzeczy będących nośnikami życia zbiorowego.

Ale analiza nie może być jednoczynnikowa, wpływ całości środowiska społecznego.

Eskimosi – komunikacja z ludami z głębi lądu bardzo nikła – wybrzeże miesce zamieszjania a nie przejście.

Plemię istnieje – ale nie jest trwałą i niezmienną jak społ.

Jednostka terytorialna – stanowisko – gr. skupionych rodzin,, powiązanych więzami, wspólny obszar, dziedzina, zespół domów, pól namiotowych oraz terenów i akwenów łowieckich należących do określonej liczby osobników + system dróg, ściezek i przystani.

Stanowisko – stała nazwa, jest to imię własne używane przez mieszkańców stanowiska i tylko przez nich.

Teren należący ma wyraźnie wyznaczone granice. Spotyka się tych samych ludzi lub ich potomków. Jedność językowa, moralna, religija. Podstawowa jednostka mrfologii Eskimsów.

Nieliczne, b. oddalone od siebie.

Istnieje naturalny pułap liczebności, grup Eskimsów który jest b. niski i którego nie mogą one przekroczyć – szczupłość liczebna.

Jest tyle zwierzyny ile potrzeba ludności. Środowisko oddziaływuje na grupę jako całość.

Morfologia sezonowa:

1)     Lato – namioty rozproszone! Namiot, wszędzie ten asm kształt, nie mają otoru w wierzchołki bo nie ma dymu do wypuszczenia (llampa nie dymi, buduje się go w miejscu opadającym, by mógł się 1 ścianą opierać o ziemię. Zamieszkuje go rodzina (mąż + żona(y) + dzieci).

Struktura rodziny wzorowana na strukturze namioty, b.ścisły związek.

Jedna pokrta skórami ława, rodzina doskonała jedność.

Zima – do domu można się dostać tylko na kolanach. Iglo -gdy nie ma odpowiednich materiałów

Dom – zamieskały przez wiele rodzin, rodzina skupionych

Mieszkańcy domu – kilka rodzin, każda rodzina ma określone miejsce- rodzina jako jednostka.

Kashim – moje miejsce zgromadzeń – powiększony dom zimowy – ma centralne ognisko! Pozbawiony przedmiotów, dom całego stanowiska, uroczystości gromadzące całą wspólnotę.

Zima – zagęszczenie stanowiska największe z możliwych, a objętnosć społ. (obszar zajmowany, yżytkowany przez grupę) zmniejsza się do minimum.

Sposób rozmieszczenia domów – gr. zimowa – jeden wieli dom ale wieloczęściowy.

Lato – namiot = 1 rodzina, oddalone, rozproszone na różne sposoby.

Pojemność geograficzna społeczństw – przestrzeń rezczywiscie zajmowana przez dane społeczeństwo.

Pojemność umysłowa społeczeństwa –obszar jaki jest ono w stanie ogarnąc myślą.

Pojemność geograficzna Eskimosów – obszar ich letnich zgrupowań, b. duza w porónaniu z liczebnością, ale pojemność umysłowa jeszcze większa.

Wytłumaczenie

1)     nie da się odwołać tylko do klimatu
dom zimowy – składnik charakterystyczny społeczeńśtw eskimoskich )bo nawet gdy, są powody do zmiany jego kształtu to ta zmiana nie następuje (np. gdy dostępne jest drewno)

2)     Podwójna kultura od zawsze więc nie wywodzą się od Indian
Symbioza ze zwierzyną – rozproszenie lub skupienie zależy od pór roku – ludność tak samo! Ruch zsychnronizowany z ruchem życia.

RELIGIA

1)     święto „pęcherzy” - tańce, śpiewy, a na koniec wrzuca się do morza wszystkie pęcherze wszytkich zwierząt morskich zabitych przez grupę w ciągu ostatniego roku, dusze w dnich zawarte ponownie wcielają się w zwierzęta – gr. zapenia sobie dopływ środków utrzymania – zwierzyny

2)     Święto zmarłych – 2 etapy
1) modlutwa za zmarłych
2) podarki dla żywych, którzy reprezentują jednoimiennych z nimi zmarłych. Potem

Prawo rodziny letniej – w zasadzie patriarchalne, dominująca rola ojca + plus dzieci płci męskiej które mogą polować ale też duża rola makti, podstawowy składnij – para małżeńska

Rodzina – potrzeba zapewnienia potomstwa bo bez niego niemożliwe jest istnienie osób starszych i i materialna i religijna

Zimowe prawo -  zbiór domowników = zbiór krewnych

Zakzaz zawierania małżeńśtwa między domownikami (mają charakter kazirodczy)

Nie ma charakteru patriarchalnego – wódz wyznaczony przez cechy osobiste, a nie przez urodzenie – starzec lub dobry mysliwy, człowiek bogaty, angekok (czzarnowik).

Jego prawa obraniczone, reguluje spory, przyjmuje obcych, rozdaje miejscai udziały.

Zimą stanowisko w pewnym sensie stanowi klan. Specjalna nazwa a więc są więzi moralne nie jest to zestaw domków ale też jednostka domowa.

Troskliwe dobro stanowiska, przestępstwa wzgldnie rzadkie. Skrajna wyrozumiałość dla cżonków klanu popełniających przestępstwo lub wykroczenie – sankcje głównie moralnne

osoby niebezpiecznie uchodza za wariatów

Izolacja stanowisk między soba, pojawia się zjawisko krwawej zemsty wojen.

Zachodzą wymiany kobiet ale w obrębie stanowiska

Prawo rzeczowe – podlega jeszcze silniejszym przemianom

Reczy powiązane często w sposób magiczno-religijny z osobą.

Prawo rodziny dotyczy przedmiotów spożyania.

Zima – ustór wspólnotowy, dom długi własnością zgromadzonych domowników. Kolektywizm współżycia rozciągniety na cały dom. Pojawia się też kolektywizm stanowiska.

Przedmioty – obowiązek zwaracnia rzeczy pożyczonych ale nie wolno się o nie upominać

nikt nie może posiadać więcej od innych – bogaci pozostaje bogaty pod warunkiem że okresowo rozdaje swoje dobra.

Jeden ustrój wpływa na drugi