O sławie.pdf

Leszek Kołakowski- O sławie

Sława, jak wiadomo, jest jednym z najbardziej porządanych dóbr. Na

pozór jest to tak oczywiste, że nie warto dociekać przyczyn, dla których

sława taką sławą się cieszy; być sławnym- z jakiegokolwiek powodu- to

potwierdzić i utwierdzić samego siebie, a potrzeba samoafirmacji wydaje

się nam naturalna. A jednak pragnienie sławy, chociaż obsesyjnie w naszej

cywilizacji obecne, nie jest przecież powszechne. Niektórzy filozofowie

starożytni- sławni, oczywiście- w szczególności stoicy i wyznawcy

Epikura, radzili nam przeciwnie, żeby sławy unikać. Mówili “ żyj w

ukryciu!” albo “ciesz sie z tego, że jesteś nieznany!” Sława ma zapewne

uciążliwe strony, ale ci sławni ludzie, którzy, którzy sie skarżą, że sława

im okropnie w życiu przeszkadza, na ogół nie są wiarygodni, bo czynią

zarazem wszystko, by sie nieustannie wystawiać na kamery telewizyjne i

być obecni w gazetach.

Jednakże bardzo wielu ludzi naprawdę wcale o sławę nie zabiega- już to

dlatego, że po prostu boją się być wystawieni na widok publiczny, że są

niepewni siebie, już to, że mają niewysokie o sobie mniemanie.

Sława często, choć nie zawsze, jak wiemy, przynosi bogactwo: w

przypadku znanych aktorów, reżyserów, śpiewaków rockowych,

sportowców, itd. Ludzie na ogól jednak ubiegają się o sławę dla niej

samej, nie tylko dla innych zysków, które przynosi- jak o tym poucza

nieśmiertelny przykład Herostratesa, który jak wieść niesie, spalił

świątynie Diany wyłacznie po to, żeby rozgłos uzyskać, co mu się też

nadzwyczajnie udało, bo po tylu wiekach wszyscy jego imię pamiętają;

czasem i dzis wyrostki, dzieci prawie, powtarzają ten wyczyn, poełniając

jakąś ohydną zbrodnię za przykładem filmowych bohaterów wyłacznie po

to, by sławnymi zostać. Z drugiej strony są ludzie bardzo bogaci, którzy

unikają rozgłosu i trzymają sie w cieniu. Możemy uznać, że sława uchodzi

za dobro samo w sobie, nie tylko za środek do zdobycia innych dóbr.

Sława z natury rzeczy przypada nielicznym; rzadkość należy do jej

definicji. Znane jest powiedzienie- autorstwa bodaj Andy Warhola,

sławnego człowieka, iż w przyszłości każdy będzie sławny przez 15 minut.

Jest to jednakowoż nonsens. Gdyby każdy człowiek mógł być obecny, na

przykład w telewizji o zasięgu światowym, przez 15 minut, gdyby ta

telewizja nic innego nie robiła przez 24 godziny dziennie prócz kolejnego

pokazywania ludzi aspirujących do tego kwadransa sławy i gdyby cała

ludzkość nic innego nie robiła, a tylko przez 24 godziny dziennie oglądała

telewizje, to i tak proces taki, przy obecnej liczebności ludzkości, zająłby,

jak to łatwo obliczyć, około 200 000 lat. I tak zakładając taką absurdalną

równość, nikt nie byłby sławny. Sława musi być rzadka i tylko nielicznym

dana. Dlatego też nieuchronne jest, że z tych, co o sławie marzą, tylko

znikoma cząstka cel osiągnie, a ogromna większość będzie rozczarowana.

Można by wprawdzie powiedzieć, że jest wiele dóbr, których zdobycie jest

bardzo mało prawdopodobne, o które jednak ludzie się ubiegają i z tego,

że te dobra są mało prawdopodobne, nie wynika jeszcze, by staranie się o

nie było niegodziwe. Miliony ludzi grają na loterii, chociaż wiedzą, że

szanse wygranej są nikłe. Ale udział w loterii, jeśli pominąć

patologicznych graczy, jest dość tani i przeważnie nie zajmuje dużo czasu

i wysiłku, podczas gdy uczynienie ze sławy głównego celu życia pochłania

daremnie mnóstwo trudu i na ogół kończy się niepowodzeniem.

Jest oczywiste, że sława ma niezliczoną ilość stopni i niepodobna

dokładnie określić, kto jest sławny naprawdę. Jeśli pominąc tych, co

sławni są z urzędu, jak prezydenci i premierzy znaczących państw, papieże

i królowie, wolno chyba powiedzieć, że sława na świecie jest dzisiaj na

ogół proporcjonalna do czasu i częstotliwości, w jakiej ludzie pokazują się

w telewizji i na ekranach filmowych. Wszyscy w Ameryce znają nazwiska

i oblicza ludzi, którzy codziennie prowadzą dzienniki lub popularne

programy telewizyjne. Wszyscy możemy przywołać w pamięci postać

Jacka Nicholsona albo, od niedawna, Emmy Thompson; wiemy kto jest

Antonioni i Wajda. Ilu z nas jednak, z tych mianowicie, co nie są fizykami

ani chemikami, potrafi wymienić nazwiska laureatów Nagdrody Nobla w

fizyce i chemii za ostatnie 40 lat( powiadam 40 lat, bo niektóre nazwiska z

poprzednich pokoleń, jak Einstein, Planck, Bohr czy Maria Curie-

Skłodowska są rzeczywiście popularne). A jednak, choć nie znamy

nazwisk, I przeważnie nie wiemy, czym właściwie ci ludzie się zasłużyli,

jesteśmy z góry przekonani, że są to osoby wybitne i ogromnie zasłużone.

Nie są jednak sławni, skoro tak niewielu z nas potrafi je zidentyfikować.

Z takich właśnie spostrzeżeń rodzić się może, niemądre przypuszczenie, że

sława jest rozdzielana 'niesprawiedliwie'. Niemądre, powiadam, bo nie

wiadomo ani co miał by znaczyć 'sprawiedliwy' rozdział sławy, ani jak

mianowicie można by ten sprawiedliwy rozdział zorganizować. Mógłby

kto rzec: niepokonany bokser może być poł-analfabetą i sławny jest na

cały świat, a wielki uczony, prawdziwy dobroczyńca ludzkości, na

przykład w naukach medycznych, znany jest tylko nielicznym. Nie

wiadomo jednak co w tym złego i dlaczego sława miałaby być zasłużoną

nagrodą za znakomite osiągnięcia intelektualne, a nie- za wyniki

atletyczne albo za sprawne prowadzenie programów telewizyjnych. Sława

jest bardzo często wynikiem przypadku- nawet wygrana głównego losu na

loterii, bez żadnej przecież zasługi i pracy, może uczynić człowieka

sławnym na chwilę; bardzo często my sami, publiczność, czynimy na

przykład aktorkę sławną, bo śpieszymy ochoczo na film, gdzie się

pokazuje. Wielu ludzi zdobył sławę tylko dlatego, że mieli związki

rodzinne czy inne z bardzo sławnymi ludzmi, na przykład Ksantypa, albo

Theo van Gogh, albo Piłat. I cóż w tym złego? Nie, nie ma sensu sie

skarżyć na 'niesprawiedliwy' rozdział sławy, która nie jest wszakże i nie

może być rekompensatą za szlachetność, mądrość, dzielność czy

jakiekolwiek cnoty. Nie jest, nie będzie i tak jest dobrze. Gdyby życie

nasze nie było w znacznym stopniu zdane na łaskę nieprzewidywalnych

przypadków, byłoby całkiem nieciekawe, chociaż prawdą jest, że

przypadek znacznie częściej działa przeciw nam niż na naszą korzyść, i

przynosi niezliczone nieszczęścia.

Wszechświat jednakowoż nie jest urządzony wedle zasad sprawiedliwej

płacy i nie wiemy nawet, co by miało znaczyć, że mogłby być urządzony

inaczej. Być może inne są reguły chwały w niebie, gdzie sławnymi, czyli

wyniesionymi na wyższe piętra, będą nieraz ludzie, o których na ziemi

nikt nie słyszał; można jednak sądzić, że nie będą wśród nich tacy, co

gorączkowo za sławą na tym świecie się uganiają i żyją wściekłą zawiścią

do tych, którym przypadek sławy udzielił; w rzeczy samej mało jest

prawdopodobne, że Pan Bóg będzie nas ubierał w chwałę w nagrodę za

naszą zawiść i próżność. Niech więc liczne zastępy tych, których zżera

desperacja, iż nie dostali Nagrody Nobla, na którą tak oczywiście zasłużyli

lub, że nie zostali prezydentami amerykańskimi, jak powinno byc wedle

reguł sprawiedliwości, nie pocieszają się, że Pan Bóg im tę nagrodę i to

stanowisko w niebie przydzieli.

Pragnienie sławy i poczucie niesprawiedliwości, że się jej nie ma albo nie

tyle, co się należy, jest oczywiście dziełem próżności, nie ma też nic

wspólnego z naszą inteligencją. Od wieków wiedzieli moraliści, że rozum

nasz stoi na przegranych z góry pozycjach, kiedy się zderza z próżnością i

miłością własną. Zdarza się nam znać ludzi o całkiem nieprzeciętnej

inteligencji, od których wszyscy uciekają jak od zarazy, oni zaś udają, że

tego nie widzą albo przypisują to swojej ogromnej wyższości umysłowej i

moralnej, nie zaś temu, że są nadęci, natrętni, że wszystkich bez przerwy

pouczają, że sie pchają z nieproszonymi radami, itd. Znamy innych, także

o wysokim ilorazie inteligencji, którzy ciągle się skarżą, że ludzkość ich

nie docenia, a przecież oni tacy mądrzy, a przecież już dawno powiedzieli,

że to i owo i nie ma sposobu, by im wytłumaczyć, że się ośmieszają.

Znamy innych, co nieustannie obnoszą sie ze swoja martyrologią i żądają

współczucia, chociaż jak na wiek, w którym żyjemy, jest to martyrologia

całkiem umiarkowana; i także nie można ich przekonać, że się wystawiają

na pośmiewisko. Znam mężczyzn, którzy wciąż dają do zrozuumienia, że

wszystkie kobiety świata marzą głównie o tym, by pojść z nimi do łóżka.

Rozum próżności nie pokona, przy czym pamiętajmy, że słowo 'próżność'

nie przypadkiem i wcale nie tylko po polsku jest skojarzone z 'próżnią'.

Pragnienie sławy nie jest może godne potępienia albo niegodziwe, ale pod

dwoma warunkami. Po pierwsze, kiedy chciałoby się zdobyć sławę przez

uczynienie czegoś dobrego i wartościowego, czego sława była by

ubocznym skutkiem i nie na sławie , ale na tych innych zadaniach

koncentrują się nasze wysiłki, chociaż sława też nas kusi; po wtóre, kiedy

sława nie staje się niszczącą i pełną zawiści obsesją, która jest prawie

zawsze nieskuteczna i nieraz życie rujnuje. Na ogól jednak są lepsi ludzie,

co o sławie nie myślą, ale zadowoleni są z tego, że są lubiani i szanowani

choćby w niewielkim gronie przyjaciół i bliskich.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: