Analiza logiczna rozumowania La Mettriego w sprawie religi i uczciwosci.pdf

c Witold Marciszewski Warszawa

Wykłady z Logiki 2004

Analiza logiczna rozumowania La Mettrie’go w sprawie religii i uczciwosci

Julien Offray de la Mettrie (1709-1751), jeden z czołowych przedstawicieli materializmu fran-

cuskiego, w dziełku, które weszło do klasyki ﬁlozoﬁcznej pt. Człowiek-Maszyna wypowiedział

nastepuj acy pogl ad. 1

„Poniewaz mozemy powiedziec na podstawie licznych doswiadcze n, ze [A] religia nie poci aga

za sob a bezwglednej uczciwosci, to z tych samych powodów mamy prawo s adzic, ze [B] ateizm

jej nie wyklucza,”

Analiza logiczna tego rozumowania wymaga nastepuj acych kroków.

Krok pierwszy – przejscie od sformułowania abstrakcyjnego, mówi acego o cechach, do konkret-

nego, tj. mówi acego o indywiduach i dzieki temu daj acego sie wyrazic w logice pierwszego rzedu. 2

Zastepuj ac zdanie

1. Religia poci aga uczciwosc.

zdaniem

2. Kazdy religijny jest uczciwy.

uzyskujemy parafraze (tj. wyrazenie inaczej brzmi ace lecz równoznaczne) zdania 1. Jest to parafraza kon-

kretyzuj aca, gdyz podmiotem zdania przestaje byc nazwa abstrakcyjna, a staje sie nim nazwa konkretna

czyli odnosz aca do indywiduów (tutaj – ludzkich).

Krok drugi – przejscie od zdania ogólnego w formie kategorycznej do zdania ogólnego w formie

warunkowej, a nastepnie doł aczenie negacji.

Dokonujemy parafrazy gramatycznej wg tej samej reguły, która dopuszcza, na przykład, nastepuj ace prze-

kształcenie: zamiast „kazde złoto sie swieci” mozemy powiedziec: „zawsze, jesli cos jest złotem, to sie

swieci”. Tym sposobem z 2 otrzymujemy:

3. Zawsze, jesli ktos jest religijny, to jest uczciwy.

Teraz dokonamy zaprzeczenia zdania 3, zeby uzyskac zdanie A*, równoznaczne z A (w ramce).

*A. Nie zawsze [jest prawd a, ze] jesli ktos jest religijny, to jest uczciwy.

Podobnymi krokami dochodzimy do zdania:

*B. Nie zawsze [jest prawd a, ze] jesli ktos nie jest religijny, to nie jest uczciwy.

W dochodzeniu do *B, zeby uwydatnic paralelizm (zamierzony przez La Mettrie’go) miedzy A i B

przyjelismy, co nastepuje: byc ateist a to tyle, co nie byc religijnym; wykluczanie jakiegos okreslenia,

to tyle. co poci aganie jego negacji.

1 Oryginał ukazał sie w Lejdzie w roku 1747 pt. L Homme-Machine . Analizowane zdanie jest cytowane

według polskiego przekładu Stefana Rudnia nskiego – wydanie drugie, bed ace ulepszon a reedycj a wydania z

roku 1925; nakładem PWN (Warszawa) ukazało sie ono w 1953. Cytowane zdanie znajduje sie tam na stronie

56, przy ko ncu odcinka zatytułowanego „Istota i pochodzenie prawa naturalnego”, zawartego w czesci trzeciej.

Zdanie to jest przypisem wydawcy, gdzie wymienia sie inne ówczesne dzieła wyrazaj ace ten sam pogl ad, co

swiadczy o waznej roli tego pogl adu w dziejach ﬁlozoﬁi.

Zob, Aneks – na ko ncu tego tekstu [bedzie dodany pózniej].

Analiza logiczna rozumowania La Mettrie’go

Krok trzeci – przekład rozwazanych zda n na jezyk logiki.

Zaczynamy od ustalenia, do jakiego uniwersum nalez a indywidua reprezentowane przez zmienne: w tym

przypadku uniwersum jest zbiorem ludzi. Predykaty „jest religijny” i „jest uczciwy” skrócimy, odpowied-

nio, do liter R i U . Prosty algorytm przekładu dyktuje nam przejscie do formuł logicznych.

Zwrot neguj acy – zastepujemy przez „ : ”

„zawsze” – przez „ 8 ”

„ktos” – przez zmienn a indywiduow a, np. „ x ”

„jesli „„ to” przez „ ) ”.

Tak dostajemy nastepuj ace przekłady logiczne (st ad L w oznaczeniu) zda n *A i *B.

L*A. :8 x (R(x) ) U(x)) .

L*B. :8 x (:R(x) ):U(x)) .

Krok czwarty – analiza argumentacji na rzecz zda n A i B. .

La Mettrie powołuje sie na „liczne doswiadczenia” swiadcz ace o prawdziwosci tezy A. Logiczn a

form a wypowiedzi rejestruj acych doswiadczenia czyli obserwacje jest w jezyku logiki predykatów

forma zdania atomowego lub zaprzeczenia zdania atomowego. Doswiadczenia, o których mowa,

dotycz a cech opisywanych przez predykaty jednoargumentowe (jednoczłonowe) R i U . Zdanie

atomowe powstaje z predykatu i jednego argumentu, którym jest imie obserwowanej osoby repre-

zentowane liter a „ a ”.

Obserwacje prowadz ac a do stwierdzenia, ze osoba ta jest religijna i nie jest uczciwa wyrazaj a

zdania „ R(a) ” i „ :U(a) ”. Poł aczywszy je w koniunkcje, otrzymujemy doswiadczaln a przesłanke

wnioskowania, mianowicie:

S1. R(a) ^ :U(a) (zdanie obserwacyjne, czyli Spostrzezeniowe, nr 1).

Czy z tego zdania wynika logicznie zamierzony przez La Mettrie’go wniosek, którego zapisem w

logice predykatów jest L*A? Zbadamy to metod a TA. Wniosek ów wynika logicznie wtedy i tylko

wtedy, gdy jest tautologi a nastepuj aca implikacja:

S1/A. (R(a) ^ :U(a)) ):8 x (R(x) ) U(x)) .

Jesli formuła S1/A jest tautologi a, to jej negacja nigdy nie jest spełnialna, a zatem na kazdej

sciezce wnioskowania pojawi sie w któryms miejscu sprzecznosc. Jesli zas znajd a sie sciezki, na

których nie zachodzi sprzecznosc, bedzie to swiadczyc, ze dana formuła nie jest tautologi a.

Badamy tautologicznosc formuły S1/A, zakładaj ac w punkcie wyjscia, ze nie jest ona tautologi a, czyli ze

bedzie spełniona jej negacja, mianowicie:

:((R(a) ^ :U(a)) ):8 x (R(x) ) U(x))) .

Jesli prawd a jest ta negacja, to formuła poddana negacji ma prawdziwy poprzednik i fałszywy nastepnik, a

to drugie znaczy, ze prawd a jest negacja nastepnika. Zapiszmy te dwie formuły jako załozenia w naszym

drzewie wnioskowania (cyfra na ko ncu wiersza wskazuje na numer formuły, z której uzyskano dany wiersz).

1) R(a) ^ :U(a) – załozenie

2) :(:8 x (R(x) ) U(x))) – załozenie

3) R(a) – 1

4) :U(a) – 1

5) 8 x (R(x) ) U(x)) – 2

6) (R(a) ) U(a)) – 5

7) :R(a) | U(a)

========= ========

Na lewej sciezce pojawiła sie sprzecznosc z formuł a 3, a na prawej z formuł a 4. A skoro z zaprzeczenia

formuły S1/A powstaje sprzecznosc na kazdej sciezce, formuła ta jest tautologi a.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: