Zizek Slavoj - Dlaczego tak uwielbiamy nienawidzić Haidera.pdf - Zizek Slavoj - inacosiegapisz

Slavoj Žižek

Dlaczego tak uwielbiamy nienawidzić Haidera ? 1

Od: nettime's_slovene_detranslator <nettime@bbs.thing.net>

Do: nettimel@bbs.thing.net <nettimel@bbs.thing.net>

Temat: <nettime> Žižek on Haider [in english]

Data: 10 lutego 2000 21:36

Perspektywa wejścia Haiderowskich Freidemokraten do rządu wzbudziła na Zachodzie

przerażenie pośród „legitymizowanych demokracji” wszelkich odcieni: od socjaldemokratycznej

lewicy po chrześcijańskich konserwatystów, od Chiraca po Clintona, nie wspominając już o Izraelu.

Wszyscy wyrażali „obawy” i deklarowali bodaj symboliczne gesty dyplomatycznej kwarantanny

wobec Austrii, dopóki choroba nie minie albo okaże się niegroźna.

Dla niektórych komentatorów jest to dowód, że w Europie nadal istnieje demokratyczny,

antyfaszystowski konsens – ale czy sprawa jest rzeczywiście tak jednoznaczna? Musimy pamiętać

owo dobrze maskowane, a przecież wyraźnie słyszalne westchnienie ulgi pośród dominujących

demokracji, kiedy dziesięć lat temu, w Europie zaczęły dochodzić do głosu prawicowe partie

populistyczne. Łatwo zrozumieć skąd ta ulga: wreszcie wróg, którego wszyscy razem możemy

nienawidzić, którego możemy poświęcić – ekskomunikować – by pokazać nasz demokratyczny

konsens! Tym bardziej konieczny w obliczu pojawienia się tego, co określa się zwykle mianem

„konsensu postpolitycznego”.

System dwupartyjny, dominująca forma w naszej postpolitycznej dobie, jest złudzeniem

wyboru tam, gdzie nie ma żadnego. Obie strony konwergują w swojej polityce gospodarczej; dość

przypomnieć ostatnie decyzje Clintona i Blaira, dotyczące „twardej polityki fiskalnej”, jako

kluczowego zjawiska dla współczesnej lewicy: twarda polityka fiskalna zapewnia wzrost

gospodarczy, a wzrost pozwala na prowadzenie aktywnej polityki socjalnej, na zabezpieczenia

socjalne, fundusze na oświatę i ochronę zdrowia. Różnice między dwoma partiami sprowadzają się

ostatecznie do odmiennych zapatrywań na kwestie kulturowe: wielokulturowość, „otwarcie”, etc.,

przeciwko tradycyjnym „wartościom rodzinnym”. Charakterystyczne, że to prawica usiłuje

mobilizować resztki klasy robotniczej w społeczeństwach zachodnich, podczas gdy wielokulturowa

tolerancja staje się mottem nowych uprzywilejowanych „klas symbolicznych” (dziennikarze,

akademicy, menadżerowie...). Wybór polityczny – SDP albo CDU w Niemczech, Demokraci i

Republikanie... – żywcem przypomina sytuację w amerykańskiej kafeterii, gdzie nieodmiennie

mamy do dyspozycji dwa rodzaje słodziku: NutraSweet Equal oraz High&Low, małe niebieskie

albo czerwone opakowanie. Każdy ma w ich kwestii jakieś preferencje (nie używaj czerwonych,

zawierają substancje rakotwórcze – albo na odwrót); uparte trwanie przy nich jest śmieszne, gdyż

podkreśla tylko absolutną bezsensowność alternatywy.

Czy to samo nie dotyczy wieczornych talkshow, gdzie „wolność wyboru” ogranicza się do

decyzji czy obejrzeć Jay'a Leno czy Davida Lettermana? Albo do zimnych napojów: Cola czy

Pepsi? Doskonale wiadomo, że przycisk „Zamykanie drzwi” jest bezużytecznym placebo,

umieszczonym po to, by dać człowiekowi wrażenie, że ma coś do powiedzenia, tymczasem guzik

nic nie zmienia, nie przyspiesza ani o sekundę zamykania drzwi. To skrajny przykład fałszywej

partycypacji, dobra metafora partycypacji jednostki w „ponowoczesnym” procesie politycznym.

Wróćmy do Haidera: interesujące, że jedyna siła polityczna, która RZECZYWIŚCIE i ciągle

wywołuje silną reakcję, antagonizując Nas przeciwko Nim, to populistyczna Prawica – Haider w

1 Źródło: „Magazyn Sztuki”, nr 24/2000. Tłumaczenie: Ewa Mikina.

1 / 7

Austrii, le Pen we Francji, Republikanie w Niemczech, Buchanan w USA. Dlatego też odgrywa ona

kluczową rolę w legitymizacji nowej hegemonii liberalnodemokratycznej. To negatywny wspólny

mianownik całej formacji centrowej, lewicowodemokratycznej: wykluczeni, którzy poprzez swoje

wykluczenie (nieakceptowalność w roli partii formującej rząd) dostarczają negatywnej legitymacji

liberalnej hegemonii, stanowią dowód jej „demokratycznej” postawy. Ich obecność przesuwa punkt

ciężkości z PRAWDZIWYCH problemów politycznych (które tkwią oczywiście w niedopuszczaniu

do głosu jakiejkolwiek radykalnie lewicowej opcji) na „solidarność” całego bloku

„demokratycznego” wobec zagrożenia rasistowskim neonazizmem itd.

To w nim tkwi ostateczny dowód liberalnodemokratycznej hegemonii dzisiejszej sceny

ideologicznopolitycznej, hegemonii, która została osiągnięta razem z pojawieniem się „trzeciej

drogi” – socjaldemokratycznej. „Trzecia droga”, mówiąc dokładnie, to socjaldemokracja pod

hegemonią liberalnodemokratycznego kapitalizmu, czyli całkowicie wyzuta z elementu

wywrotowego, wykluczająca jakiekolwiek odniesienia do antykapitalizmu i walki klasowej.

Kluczowe znaczenie ma fakt, że nowa, populistyczna prawica to jedyna dziś „poważna” siła

polityczna, która używa retoryki antykapitalistycznej, acz przybranej w nacjonalistyczno

rasistowskoreligijne slogany (wielonarodowe korporacje „zdradzają” człowieka poczciwego,

pracujący lud naszego kraju). Kilka lat temu na kongresie Frontu Narodowego, le Pen zaprosił na

podium Algierczyka, Afrykańczyka i Żyda, uściskał ich po kolei i oznajmił zebranym: „Oni są

takimi samymi Francuzami, jak ja. To przedstawiciele wielkiego kapitału wielonarodowego, którzy

ignorują swoje powinności wobec Francji, stanowią prawdziwe niebezpieczeństwo dla naszej

tożsamości!” Wypowiedź pełna hipokryzji, ale dobrze ukazuje, w jaki sposób populistyczna

prawica zawłaszcza tereny opuszczone przez formacje lewicowe.

Liberalnodemokratyczna Neue Mitte gra w podwójną grę: wskazuje na prawicowych

populistów, jako na naszego prawdziwego, wspólnego wroga. Skutecznie manipulując owym

straszakiem, hegemonizuje obszar „demokratyczny”, określa jego obszar i tym samym przywołuje

do porządku swojego prawdziwego przeciwnika, radykalną lewicę. Gdy dochodzi do takich

przypadków, jak udział partii Haidera w rządzie, (a przypomnijmy, że miał on swój precedens,

kiedy neofaszystowska Alleanza Nazionale Fini'ego kilka lat temu weszła do rządu

Berlusconiego!), przesłanie die neue Mitte wraca do niej w odwróconej – prawdziwej formie.

Udział skrajnej prawicy w rządzie to cena, którą lewica płaci za odejście od politycznego

radykalizmu i zaakceptowanie kapitalizmu rynkowego jako „jedynego wyjścia”.

McKenzie Wark

Dlaczego wszyscy kochamy Žižka?

Od: McKenzie Wark <mw35@is6.nyu.edu>

Do: nettimel@bbs.thing.net <nettimel@bbs.thing.net>

Temat: <nettime> Dlaczego wszyscy kochamy Žižka?

Data: 11 lutego 2000 20:50

Co byśmy poczęli bez Slavoja Žižka? Jak też poradziliby sobie uprawiający lewicową

retorykę intelektualiści bez jego talentów? Cóż, musielibyśmy naprawdę zacząć studiować politykę,

zająć się nudnymi detalami administrowania oświatą, zasadami wprowadzania osłon socjalnych

albo systemem podatkowym, innymi szczegółowymi, kłopotliwymi kwestiami, które odróżniają

politykę demokratyczną od liberalnej czy konserwatywnej.

2 / 7

Žižek powiada: „skrajna prawica ma prawo do prymitywnego sprzeciwu wobec technik

uprawiania polityki, ma prawo upraszczać albo pomijać drobiazgi dotyczące sprawiedliwości.

Skrajna lewica i skrajna prawica przejawiają podobne zniecierpliwienie wobec kwestii alokowania

potrzebnych funduszy. Gdzie te stare dobre czasy, kiedy żyło się na kredyt! Kiedy problemy

braków w budżecie państwowym rozwiązywało się przez zaciąganie kolejnych pożyczek... Nikt się

nie przejmował negatywnymi skutkami, jakie może to wywrzeć na całej gospodarce i polityce

finsowej [oryginalna pisownia – przyp. tłumacza]. Po co się męczyć?”

Po co się dowiadywać, jak naprawdę funkcjonuje ekonomia polityczna, po co zaznajamiać z

praktyką rzemiosła państwowego?

Jedynym zjawiskiem „postpolitycznym” dzisiaj jest pseudolewicowość zaprezentowana

przez Žižka w tekście na temat polityki austriackiej. Jak zgrabnie autor mówi o populizmie: z jego

odrzuceniem polityki, z jego dążeniem do zastąpienia technik polityki fantazjami ideologii.

Fatalna pokusa „lewicy” – chwila, kiedy przestaje być w ogóle „lewicą” i staje się

retorycznym wariantem prawicy. To nie populistyczna prawica zachowuje się jak lewica w swojej

opozycyjności. Wręcz odwrotnie. Tak naprawdę „lewica” jest częścią prawicy. Lewicowy

konserwatyzm objawia się tęsknotą za dobrymi dawnymi czasami, kiedy zdawały się rządzić

retoryka i ideologia, a nie wiedza dotycząca problemów sprawiedliwości.

Na hasła populistyczne podatni są szczególnie robotnicy, farmerzy i właściciele małych

firm, żądający przywrócenia im specjalnego statusu oraz osłon państwowych. Chcieliby czerpać

korzyści z handlu międzynarodowego, pod warunkiem, że owe korzyści nie przypadną nikomu

innemu poza nimi. Niech inne rynki się otworzą, ale najlepiej jeśli ich własny pozostanie

zamknięty. W tym sensie odpowiedź Europy na sytuację w Austrii jest całkowicie zrozumiała:

polityka Haidera może oznaczać zagrożenie dla handlu międzynarodowego i zablokowanie

imigracji.

Populizm to zjawisko dla lewicowych intelektualistów newralgiczne. Lata 30. nauczyły nas,

jak niebezpiecznie z nim flirtować. Ale intelektualiści też chcą zachować swoje przywileje w

ramach państwa. Chcą (chcemy) czerpać korzyści z globalizacji, ale nie godzą (godzimy) się

ponosić związanych z nią kosztów.

Chcemy podróżować, pracować za granicą, chcemy żeby nasze dokonania były znane w

innych krajach, ale chcemy też mieć uprzywilejowaną pozycję w państwie, chcemy żeby

legitymowało ono nasz autorytet (nawet jeśli jest to sprzeczność wewnętrzna).

Coraz bardziej odsunięty od prawdziwych problemów państwa, ostrożny wobec populizmu,

ale podatny na jego opozycyjną retorykę, intelektualista starej daty, nie mając dla siebie nigdzie

miejsca, trafia do mediów.

Tutaj stara retoryka ciągle jeszcze zachowuje swoją funkcję – zapełnia kolumny gazety, daje

złudzenie debaty ideologicznej, stanowi o dramaturgii dziennikarstwa. Jaki smutny koniec dla

lewicowców: wyprzedawanie starej retoryki w mediach, zapełnianie miejsca w pismach. I jaki

komfort dla populistów: żadnych szczegółowych analiz politycznych, technik wprowadzania

sprawiedliwości, żadnych kompromisów. Nieprawda, że demokracja zdradziła swoich

zwolenników. Przeciwnie, to intelektualiści zawiedli, nie dorośli do demokracji, nie potrafią z niej

korzystać.

Jakie to żałosne, że to populistyczna prawica dokonuje krytyki demokracji, kiedy ta

zawodzi! Gdzie są intelektualiści odmawiający wspólnictwa we władzy, mający coś więcej do

zaoferowania ponad retoryczną krytykę niedostatków demokracji?

______________________________________

McKenzie Wark http://www.mcs.mq.edu.au/~mwark

3 / 7

Guest Scholar, American Studies, New York University

„We no longer have origins we have terminals”

Monique Roelofs

Retoryka a „prawdziwa” polityka...

Od: nettime's_disgestive_system <nettimel@bbs.thing.net>

Do: nettimel@bbs.thing.net <nettimel@bbs.thing.net>

Temat: <nettime> Wark i Žižek

Data: 12 lutego 2000 20:18

Od: Monique Roelofs <Monique_Roelofs@brown.edu>

Temat: retoryka a „prawdziwa” polityka; Žižek o ideologii

Nie rozumiem opozycji konstruowanej przez McKenzie'ego w jego krytyce tekstu Žižka:

retoryka kontra prawdziwa polityka? Retoryczna analiza nie wymaga prawdziwych kompetencji,

wiedzy na temat działania ekonomii politycznej? Nie trzeba aż Althusseriańskiego marksisty, by

mówić o politycznym wymiarze tego, co jest wymianą retoryczną i o retorycznym wymiarze tego,

co jest wymianą polityczną. Pisał już o tych sprawach Kwintylian, pisał Adam Smith, wyjaśniając

znaczenie bogactwa narodów. To ostatnie dlatego jest ważne, mówi Smith, bo stanowi

odzwierciedlenie chwalebnego porządku moralnego, dobrze zorganizowanego państwa. Ekonomia

polityczna i retoryka zawsze były powiązane ze sobą. Ekonomia polityczna „naprawdę działa”

poprzez retorykę. Niech wezmą to pod uwagę technicy polityki.

Nie jest wcale łatwo teoretyzować na temat wypowiedzi retorycznych, ponieważ wymaga to

uwzględnienia zwrotnego aspektu wymiany politycznej. Wypowiedź retoryczna zakłada wzajemnie

oddziaływanie między mówcą, odbiorcą, mową, medium, kontekstem. Trudno zaakceptować ten

rodzaj zwrotnego oddziaływania, jako że podważa on pozycję mówcy. Zizek apeluje byśmy się nad

tym zastanowili zanim pochopnie ocenimy Haidera.

pozdrawiam!

Monique

Doug Henwood

Dlaczego wszyscy kochamy Žižka?

Od: nettime's_disgestive_system <nettimel@bbs.thing.net>

Do: nettimel@bbs.thing.net <nettimel@bbs.thing.net>

Temat: <nettime> Wark i Žižek

Data: 12 lutego 2000 20:18

Od: Doug Henwood <dhenwood@panix.com>

Temat: Re: <nettime> Dlaczego wszyscy kochamy Žižka?

4 / 7

McKenzie Wark pisze:

„Co byśmy poczęli bez Slavoja Žižka? Jak też poradziliby sobie uprawiający lewicową retorykę

intelektualiści bez jego talentów? Cóż, musielibyśmy naprawdę zacząć studiować politykę.”

Dobijasz mnie swoimi zapatrywaniami na politykę i ekonomię polityczną. Co robisz na

uniwersytecie nowojorskim? Imprezujesz?

„Žižek powiada: skrajna prawica ma prawo do prymitywnego sprzeciwu wobec technik uprawiania

polityki, ma prawo upraszczać albo pomijać drobiazgi dotyczące sprawiedliwości. Skrajna lewica i

skrajna prawica przejawiają podobne zniecierpliwienie wobec kwestii alokowania potrzebnych

funduszy. Gdzie te stare dobre czasy, kiedy żyło się na kredyt! Kiedy problemy braków w budżecie

państwowym rozwiązywało się przez zaciąganie kolejnych pożyczek... Nikt się nie przejmował

negatywnymi skutkami, jakie może to wywrzeć na całej gospodarce i polityce finsowej.”

Muszę postudiować moją politykę finsową!

„Po co się męczyć.”

Co chcesz powiedzieć? Że to dobrze robić cięcia budżetowe, żeby spłacić długi? Czy to

rzeczywiście jedyny wybór? A nie można umoczyć tłustych chłopców, jak to powiedział ktoś we

„Wszystkich ludziach króla”?

„Po co się dowiadywać jak naprawdę funkcjonuje ekonomia polityczna, po co zaznajamiać z

praktyką rzemiosła państwowego?

Jedynym zjawiskiem «postpolitycznym» dzisiaj jest pseudolewicowość zaprezentowana przez

Zizka w tekście na temat polityki austriackiej. Jak zgrabnie autor mówi o populizmie: z jego

odrzuceniem polityki, z jego dążeniem do zastąpienia technik polityki fantazjami ideologii.

Fatalna pokusa «lewicy» – chwila, kiedy przestaje być w ogóle «lewicą» i staje się retorycznym

wariantem prawicy. To nie populistyczna prawica zachowuje się jak lewica w swojej

opozycyjności. Wręcz odwrotnie. Tak naprawdę «lewica» jest częścią prawicy. Lewicowy

konserwatyzm objawia się tęsknotą za dobrymi dawnymi czasami, kiedy zdawały się rządzić

retoryka i ideologia, a nie wiedza dotycząca problemów sprawiedliwości.”

To dla mnie coś nowego. Myślałem, że dawne czasy to te, kiedy przeważały kwestie klasowe i

ekonomiczne, zanim jacyś okropni sekciarze i listowicze nie sprowadzili wszystkiego do dyskursu.

„Na hasła populistyczne podatni są szczególnie robotnicy, farmerzy i właściciele małych firm,

żądający przywrócenia im specjalnego statusu.”

Kiedy to robotnicy mieli specjalny status? I gdzie? Teraz jest lepiej, kiedy twoi przyjaciele z ALP

wyznają neoliberalizm i wprowadzają ustawy antyimigracyjne?

„Chcieliby czerpać korzyści z handlu międzynarodowego, pod warunkiem, że owe korzyści nie

przypadną nikomu innemu poza nimi.”

5 / 7

Zizek Slavoj - Dlaczego tak uwielbiamy nienawidzić Haidera.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: