O LEMBASACH 'Tylko Eldarowie wiedzieli, jak wyrabia� lembasy. Przygotowywano je dla wygody tych, kt�rzy wybierali si� w d�ug� podr� przez pustkowia oraz dla rannych, kt�rych �ycie by�o w niebezpiecze�swie. Tylko w takich wypadkach wolno by�o ich u�y�. Eldarowie nie dzielili si� lembasami z lud�mi, zachowywali je tylko na bliskich os�b b�d�cych w wielkiej potrzebie.* Eldarowie powiadaj�, �e najpierw otrzymali lembasy od Valar�w na pocz�tku swego istnienia, w czasie Wielkiej W�dr�wki. Wyrabiane by�y z pewnego zbo�a, kt�re Yavanna wydoby�a z p�l Amanu; cz�� z nich wys�a�a poprzez Oromego jako wsparcie dla Eldar�w na czas d�ugiego marszu. (* Nie czyniono tego z chciwo�ci czy zazdro�ci, chocia� nigdy w �r�dziemiu nie by�o wielkich zasob�w tego po�ywienia; ale poniewa� byli zobowi�zani do zachowania tego daru dla siebie i nie dzielenia si� nim z mieszka�cami �miertelnych krain. Jest powiedziane, �e je�li �miertelnicy zbyt cz�sto po�ywialiby si� tym chlebem, znu�yliby si� swoj� �miertelno�ci�, po��daj�c trwania po�r�d Eldar�w i t�skni�c za Amanem, do kt�rego nie mog� pod��y�). Poniewa� lembasy pochodzi�y od Yavanny, kr�lowa lub najdostojniejsza spo�r�d elfich kobiet jakiegokolwiek plemienia, wielkiego czy ma�ego, mia�a piecz� nad lembasami oraz prawo ich rozdzielania i z tego powodu nazywana by�a massanie lub besain: Pani - Dawczyni Chleba.(1) Zbo�e to mia�o w sobie silne �ycie Amanu, kt�re udziela�o si� temu, kto mia� potrzeb� lub prawo do u�ycia chleba. Zbo�e, posiane o dowolnej porze roku, by�o zdolne przetrwa� na mrozie, by potem szybko wykie�kowa� i wzrosn��, chocia� nie rozwija�o si� dobrze w cieniu innych ro�lin �r�dziemia i nie znosi�o wiatr�w z P�nocy, podczas gdy Morgoth tam przebywa�. �eby dojrze�, potrzebowa�o odrobiny �wiat�a s�onecznego; szybko pobiera�o i pomna�a�o energi� �wiat�a padaj�cego na nie. Eldarowie uprawiali je na strze�onych, nas�onecznionych polanach; potem zbierali jego wielkie, z�ote k�osy, ka�dy pojedynczo, r�cznie, bez u�ycia metalowych narz�dzi. Bia�� s�om� wyrywano w ten sam spos�b; wyplatano z niej koszyki(2) do przechowywania ziarna: �adne robaki ani gryzonie nie mog�y dotkn�� tej b�yszcz�cej s�omy, chroni�a ona tak�e przed gniciem, ple�ni� i innym z�em �r�dziemia. Od k�osu do gotowego lembasa nikt nie mia� prawa dotyka� ziaren, z wyj�tkiem tych elfich kobiet, kt�re zwane by�y Yavannildi (lub przez Sindar�w Ivonwin),(3) panien Yavanny; a sztuka wyrabiania lembas�w, kt�rej nauczy�y si� od Valar�w, by�a w�r�d nich sekretem i na zawsze nim pozosta�a.' Lembas jest nazw� sindari�sk�, pochodzi od starszej formy lenn-mbass 'chleb podr�ny' ('podr�-chleb'). W Quenyi najcz�ciej lembasy najcz�ciej nazywane by�y coimas, co znaczy 'chleb �ycia' ('�ycie-chleb').(4) Quente Quengoldo ____________ (1) W historii Turina powiedziane jest, �e dar Meliany dla Belega Mistrza �uku, lembasy (Silmarillion, s. 202) by�y 'zapakowane w srebrne li�cie, a nici, kt�rymi by�y obwi�zane, na sup�ach mia�y piecz�� Kr�lowej - p�atek bia�ego wosku ukszta�towany w kwiat Telperiona; zgodnie ze zwyczajem Eldalie, tylko Kr�lowa sprawowa�a piecz� nad lembasami i tylko ona mog�a je rozdawa�. Nie mog�a Meliana uczyni� wi�kszej �aski Turinowi nad ofiarowanie mu tego daru; nigdy wcze�niej Eldarowie nie pozwolili ludziom na spo�ycie tego chleba i rzadko czynili to p�niej.' Z 'messanie lub besain' por. has�o w Etymologiach, V.372, rdze� MBAS 'wyrabia�': Quenya masta, Noldorin bast, 'chleb'; tak�e s�owa lembas, coimas przet�umaczone na ko�cu tego tekstu jako 'chleb podr�ny' i 'chleb �ycia'. Powy�ej ain, z besain jest lekko zapisane oneth. sc. besoneth. W u�yciu s�owa Pani m�j ojciec bez w�tpienia mia� na my�li jego genez� w staroangielskim hlaef-dige, kt�rego pierwszy element to hlaf (wsp�cze�nie ang. loaf, 'bochenek') ze zmienion� samog�osk�, a drugi jest pochodn� rdzenia dig- 'wyrabia�'(kt�re jest powi�zane ze s�owem 'ciasto'); por. pan od hlaf-weard 'opiekun chleba' ('chleb-opiekun'). (2) haulm: �odygi ro�liny uprawnej, pozosta�e po zebraniu k�os�w i str�czk�w; corn-leeps: leep (leap) w dawnym j�zyku oznacza 'koszyk' (staroangielskie leap). (3) Ivonwin: noldori�ska (p�niejsza sindari�ska) forma Ivann (w 'Yavanna') pojawia si� w Etymologiach, V.399, rdze� YAB 'owoc'. (4) Fragment ten pochodzi z tego samego okresu co reszta r�kopisu, ale zapisany zosta� w formie przeznaczonej do druku oraz wy��czony spod cudzys�owia dodanego p�niej do tre�ci tekstu. S�owa Quente Quengoldo ('Tak rzek� Pengolod') tak�e pojawi�y si� w tym czasie.
kocowa