94. TRZYMANIE ŁYŻKI
Cel: Doskonalenie umiejętności chwytania i samodzielnego jedzenia.
Zadanie: Chwycenie łyżki jedną dłonią i trzymanie jej bez pomocy.
Pomoce: Łyżka.
Procedura: Trzymając łyżkę w polu widzenia dziecka, staraj się zająć nią jego uwagę. Gdy na nią popatrzy, powiedz „Łyżka". Weź rękę dziecka i otocz jego palce wokół trzonka łyżki tak, aby trzymało ją pełnym uchwytem dłoni. Użyj swojej ręki dla wzmocnienia uchwytu, aby dziecko nie mogło upuścić lub odrzucić łyżki. Pomóż mu utrzymać łyżkę przez kilka sekund i w tym czasie mów do niego spokojnie i zachęcaj je. Stopniowo wydłużaj czas trzymania przed zakończeniem ćwiczenia. Gdy poczujesz, że ręka dziecka pewniej trzyma łyżkę, zmniejszaj nacisk swojej ręki na jego dłoń. Na końcu całkowicie odsuń swoją rękę i sprawdź, czy dziecko utrzyma samodzielnie łyżkę przez kilka sekund.
95. WYJMOWANIE PRZEDMIOTÓW Z PUDEŁKA BEZ PATRZENIA
Cel: Doskonalenie umiejętności chwytania przedmiotów bez patrzenia.
Zadanie: Wyjęcie trzech przedmiotów z zamkniętego pudełka.
Pomoce: Kartonowe pudełko, trzy średniej wielkości, pospolite przedmioty (np. klocek, papierowy kubek i łyżka).
Procedura: W kartonowym pudełku wytnij otwór takiej wielkości, aby dziecko łatwo wkładało do niego rękę. Zamknij pudełko lub, jeśli nie ma pokrywy, połóż przedmioty na stole i przykryj je pudełkiem tak, by dziecko nie widziało ich. Upewnij się, że dziecko cię obserwuje, sięgnij przez otwór. Wyjmij jeden z przedmiotów, udając zdziwienie. Następnie poprowadź rękę dziecka przez otwór, pomóż mu zlokalizować jeden z przedmiotów i wyciągnąć go. Powtórz ćwiczenie. Nagradzaj je za każdym razem, gdy wyjmie przedmiot. Po przeprowadzeniu ćwiczenia kilka razy, poprowadź rękę dziecka do otworu, ale tym razem pozwól mu samodzielnie poszukać przedmiotu. Gdy dziecko opanuje zadanie, ilość przedmiotów powinna być zwiększana lub zmniejszana, a pudełko należy zamienić na większe, aby znalezienie przedmiotu wymagało poszukiwań na większej przestrzeni.
96. CHWYTANIE PRZEDMIOTÓW
Cel: Doskonalenie chwytania palcami.
Zadanie: Podnoszenie 10 przedmiotów o różnych rozmiarach i wkładanie ich do miski.
Pomoce: Mała miska, 10 małych przedmiotów (np. rodzynek, orzech, guzik, klocek, koralik, śrubka, pióro, klucz, piłeczka i moneta).
Procedura: Posadź dziecko przy stole i daj mu znać, że nadszedł czas pracy. Połóż przed dzieckiem przedmioty, upewniając się, że są w jego zasięgu. Podnieś jeden z przedmiotów precyzyjnym uchwytem kciuka i dwóch pierwszych palców. Powiedz „Włóż" i sam umieść przedmiot w misce. Weź rękę dziecka i naprowadź jego kciuk i pierwsze dwa palce na przedmiot. Powiedz „Włóż" i przesuń jego rękę do miski. Pomóż dziecku rozluźnić rękę.
Powtarzaj ćwiczenie wiele razy, aż dziecko zacznie samodzielnie wykonywać odpowiednie ruchy. Odnotuj, które przedmioty chwyta z największą trudnością i pomagaj mu przy nich. Każdorazowo przypominaj mu o konieczności włożenia przedmiotu do miski.
97. CHWYTANIE PALCAMI
Cel: Nauka prawidłowego chwytania palcami i poprawa panowania nad motoryką
małą.
Zadanie: Odrywanie małych kawałków plasteliny i wkładanie ich do puszki. Pomoce: Plastelina, puszka.
Procedura: Posadź dziecko przy stole i połóż przed nim plastelinę. Wyjmij ją z puszki, ale pozostaw puszkę w jego zasięgu. Pomóż dziecku utoczyć wałeczek centymetrowej grubości. Upewnij się, że dziecko cię obserwuje i zademonstruj mu precyzyjnymi ruchami kciuka i palca wskazującego, jak oderwać mały kawałek plasteliny z końca wałeczka. Potrzymaj ten kawałek przed oczami dziecka. Następnie powiedz „Włóż" i umieść go w puszce. Weź kciuk i wskazujący palec dziecka i pomóż mu oderwać mały kawałek. Powiedz „Włóż" i pomóż mu rozluźnić palce i umieścić plastelinę w puszce. Powtarzaj ćwiczenie wiele razy, zmniejszając swoją kontrolę w miarę, jak dziecko będzie coraz poprawniej operowało palcami. Daj mu znać, ile razy ma powtarzać czynność przez położenie przed nim odpowiedniej ilości małych nagród. Po każdym włożeniu kawałka plasteliny do puszki, nagradzaj dziecko.
98. NABIERANIE CUKRU ŁYŻKĄ
Cel: Doskonalenie chwytania i manipulowania przyrządami oraz rozwój umiejętności samodzielnego jedzenia.
Używanie łyżki do przenoszenia cukru z jednego pojemnika do drugiego. Łyżka, cukier (albo inny sypki materiał), dwie miseczki albo inne pojemniki.
Gdy dziecko opanowało już trzymanie łyżki przez krótki czas (ćwiczenie 94), zacznij uczyć je używania łyżki. Postaw przed nim dwie miseczki, jedną z cukrem, drugą pustą. Włóż dziecku łyżkę do ręki i wzmocnij jego uchwyt swoją ręką. Prowadź jego rękę do miseczki z cukrem, tak żeby zagłębiło łyżkę w cukrze. Powtarzaj te ruchy wielokrotnie, bez podejmowania prób przenoszenia cukru do pustego naczynia. Gdy dziecko zacznie kontynuować ruchy, pomóż mu zaczerpnąć małą ilość cukru i przenieść do drugiego naczynia. Na początku, naczynia powinny znajdować się tuż obok siebie, ale w miarę utrwalania umiejętności dziecka, mogą być od siebie odsuwane. Stopniowo zwiększaj ilość przenoszonych łyżek, rozpoczynając od jednej. Zmniejszaj kontrolę nad ręką dziecka, przez stopniowe przenoszenie jej z dłoni na nadgarstek, później na przedramię i na końcu w ogóle przestań mu pomagać.
99. PODNOSZENIE MONET
Cel: Doskonalenie motoryki małej i umiejętności chwytania.
Zadanie: Podniesienie 10 monet i włożenie ich do puszki.
Pomoce: Monety, puszka po kawie, lub plastikowy pojemnik po margarynie.
Procedura: Wytnij w plastikowym wieczku pojemnika dostatecznie dużą szczelinę, by monety swobodnie przez nią przechodziły. Zacznij od położenia przed dzieckiem dwóch monet. Powiedz „Popatrz" i powoli, starannymi ruchami kciuka i palca wskazującego podnieś jedną z monet. Poruszaj nią przed oczami dziecka, przyciągając jego uwagę, a następnie włóż do szczeliny. Weź jego rękę i naprowadź palce na powtórzenie czynności z drugą monetą. Nagrodź je natychmiast i pozwól mu odejść od stołu na kilka chwil. Powtarzaj ćwiczenie regularnie i w miarę rozwoju umiejętności dziecka zwiększaj ilość monet. Zawsze kładź od razu wszystkie monety, aby dziecko wiedziało, ile razy będzie musiało powtórzyć czynność w celu wykonania ćwiczenia. Przypominaj mu co ma robić przez wskazywanie monety, powiedzenie „Włóż ją tu" i wskazanie szczeliny pojemnika.
100. OTWIERANIE POJEMNIKÓW
Cel: Doskonalenie motoryki małej, siły i współdziałania rąk.
Zadanie: Otwieranie czterech różnych pojemników w celu zdobycia nagrody.
Pomoce: Pudełko od butów, duże pudełko po zapałkach (otwierane przez wysuwanie), puszka po kawie z plastikowym wieczkiem, szkatułka, jadalne nagrody.
Procedura: Usiądź przy stole, na podłodze lub gdziekolwiek, gdzie dobrze się z dzieckiem czujecie. Weź jedno pudełko, powiedz „Patrz" i przesuń jadalną nagrodę w jego polu widzenia. Powoli umieść nagrodę w pudełku, które następnie zamknij. Upewnij się, że dziecko obserwuje twoje ręce i powoli otwórz pudełko. Sprawiaj wrażenie zaskoczonego i pokaż mu znalezioną nagrodę. Ponownie zamknij pudełko i podaj je dziecku. Gestem wskaż mu, by otworzyło pojemnik. Jeśli próbuje, ale okazuje frustrację, pomóż mu. Jeśli nie wie, co ma zrobić, naprowadź jego ręce na wykonanie zadania. Gdy dziecko otworzy pojemnik, otrzymuje nagrodę a pojemnik odkładany jest na bok. Powtarzaj ćwiczenie z kolejnymi pojemnikami. Notuj, które pojemniki dziecko otwiera łatwo, a z którymi ma trudności. Jeśli któryś okaże się dla niego za trudny, zamień go na inny, łatwiejszy. Celem ćwiczenia jest nauka otwierania pojemników różnymi sposobami.
101. ZABAWA W „DAJ - WEŹ"
Cel: Doskonalenie chwytania i puszczania przedmiotów oraz rozwijanie umiejętności współdziałania.
Zadanie: Wyjęcie z pudełka czterech przedmiotów i oddanie ich innej osobie, odebranie od partnera tych przedmiotów i włożenie ich do pudełka.
Pomoce: Dwa średniej wielkości pudełka, cztery przedmioty różnej wielkości i kształtu (np. klocek, koralik, klucz i grzebień).
Procedura: Usiądź przy stole naprzeciw dziecka i umieść pomiędzy wami dwa pudełka obok siebie. Włóż cztery przedmioty do jednego z nich. Sięgnij do pudełka, wyjmij jeden z przedmiotów i podaj go dziecku. Powiedz „Weź" i wskaż mu gestem, że ma wziąć przedmiot. Jeśli będzie to konieczne, weź jego rękę, włóż przedmiot w dłoń i pomóż mu go podnieść. Następnie powiedz „Połóż" i wskaż puste pudełko. Naprowadź rękę dziecka na pudełko, pomóż mu zwolnić uchwyt i natychmiast je nagrodź. Powtarzaj ćwiczenie, aż wszystkie przedmioty zostaną przełożone z jednego pudełka do drugiego. Kontynuuj redukując swoją pomoc, aż dziecko nauczy się odbierania od ciebie przedmiotów i umieszczania ich we właściwym pudełku.
Następnie zachęcaj je, by samodzielnie sięgało do pudełka po przedmiot i podawało go tobie. Wskaż na pudełko i powiedz „Weź". Utrzymuj swoją rękę gdy to mówisz. Jeśli dziecko nie reaguje, trzymaj rękę wyciągniętą w kierunku pudełka, a drugą pomóż dziecku wydobyć przedmiot i umieścić go na twojej wyciągniętej ręce. Gdy da ci przedmiot, włóż go do pudełka i nagrodź dziecko. Powtarzaj ćwiczenie, dopóki dziecko nie wydobędzie wszystkich czterech przedmiotów i nie da ci ich. Gdy opanuje oba ćwiczenia, zmień postępowanie i w kolejnych dniach ćwicz na zmianę „daj" i „weź". W ten sposób dziecko będzie musiało słuchać twoich poleceń, aby zrozumieć, co ma robić.
102. PRZYCISKANIE GUZIKÓW
Cel: Doskonalenie motoryki małej i rozwój umiejętności wskazywania palcem określonego celu.
Zadanie: Samodzielne naciskanie guzika w celu wywołania pożądanego efektu.
Pomoce: Zabawka, która pod wpływem przyciskania guzika zachowuje się w interesujący sposób (np. wydaje dźwięki, lub porusza się).
Procedura: Usiądź z dzieckiem przy stole i daj mu zabawkę. Pokaż mu, jak nacisnąć guzik, by zabawka zaczęła działać. Pokaż dziecku swój palec wskazujący i powoli przesuń go w stronę guzika, aby dziecko widziało związek ruchu palca z efektem tej czynności. Gdy przyciśniesz guzik, uśmiechaj się, klaszcz i okazuj radość, aby pokazać dziecku, że działanie zabawki jest przyjemne. Ustaw ponownie zabawkę i weź rękę dziecka. Naprowadź jego palec na guzik i pomóż mu przycisnąć go. Powtarzaj to wielokrotnie, stopniowo ograniczając swoją pomoc, najpierw przez przesunięcie ręki na nadgarstek dziecka, później na łokieć, by w końcu zupełnie zrezygnować z pomocy. Gdy dziecko nauczy się przyciskać guzik zabawki bez żadnej pomocy, pokaż mu inną, podobną i obserwuj, czy dziecko potrafi samodzielnie nacisnąć guzik.
103. ZDEJMOWANIE SKARPETEK
Cel: Odkrywanie przedmiotów przez chwytanie i ściąganie zasłony i rozwój umiejętności samodzielnego ubierania i rozbierania się.
Zadanie: Odkrycie nagrody przez ściągnięcie skarpetki, luźno naciągniętej na pojemnik.
Pomoce: Duża skarpetka, niełamliwa plastikowa butelka lub dzbanek, jadalne nagrody.
Procedura: Zwróć uwagę dziecka poruszając ulubioną jadalną nagrodą w jego polu widzenia. Włóż nagrodę do butelki lub dzbanka. Potem naciągnij na to skarpetkę w taki sposób, aby bardzo łatwo dawała się ściągnąć. Weź rękę dziecka i pomóż mu chwycić koniec skarpetki i ściągnąć ją. Następnie pomóż mu wydobyć nagrodę. Powtarzaj ćwiczenie wiele razy, upewniając się, czy dziecko zawsze widzi, gdy umieszczasz nagrodę w pojemniku. Ograniczaj swoją pomoc, aż dziecko będzie samodzielnie chwytać i ściągać skarpetkę. Stopniowo ściągaj skarpetkę w dół pojemnika tak, aby dziecko musiało za każdym razem ciągnąć silniej.
104. SKŁADANIE PAPIERU
Cel: Doskonalenie motoryki małej przez naukę składania papieru.
Zadanie: Dwukrotne złożenie arkusza bez pomocy
Pomoce: Papier (20 na 30 cm)
Procedura: Stań za dzieckiem siedzącym przy stole i pokaż mu, jak złożyć duży arkusz papieru. Upewnij się, czy dziecko obserwuje twoje czynności. Wykonuj ruchy powoli i dokładnie. Po prezentacji, weź drugą kartkę papieru i delikatnie poprowadź ręce dziecka, by złożyło kartkę na pół. Powtarzaj ćwiczenie, aż dziecko nauczy się to robić samodzielnie. Nie przejmuj się, gdy zgięcia nie będą równe i dokładne. Każdą zgiętą kartkę odkładaj na bok, na „końcowy" stos. Stopniowo zmniejszaj swoją kontrolę nad rękami dziecka, aż będzie umiało samodzielnie zginać papier. Wtedy poleć mu, by zgięto kartkę po raz drugi. Usiądź obok dziecka, daj mu kartkę, a drugą pozostaw dla siebie. Zegnij kartkę jeden raz i każ zrobić mu to samo, ale zamiast potem odłożyć ją na końcowy stos, powiedz „Popatrz" i złóż kartkę powtórnie. Pomóż dziecku tylko wtedy, gdy wykazuje niezdecydowanie
Kolorowanie – ćwiczenia wstępne
Cel: Doskonalenie umiejętności kolorowania
Pomoce: Dwie duże kredki, papier, małe pudełko
Procedura: Usiądź obok dziecka przy stole, mając przed sobą kredki, papier oraz pudełko. Weź kartkę i kredkę. Kilkoma przypadkowymi ruchami narysuj dwie lub trzy kreski. Przy użyciu tej samej kartki i kredki próbuj skłonić dziecko do wykonania kilku pociągnięć. Włóż kredkę w dłoń dziecka i zamknij ją w swojej. Pomagaj mu bazgrać przez kilka sekund, następnie pochwal je, odłóż kartkę na końcowy stos, a kredkę do pudełka. Powtórz ćwiczenie z drugą kredką. Stopniowo ograniczaj swoją pomoc, w miarę jak dziecko będzie zdolne do samodzielnego trzymania kredki i bazgrania. Zachęcaj dziecko do dłuższego rysowania, ale dawaj mu tylko kilka kredek, by wiedziało, z ilu części składa się zadanie
106. BANKI MYDLANE
Zadanie: Otwieranie pojemnika z bańkami mydlanymi i właściwe używanie słomki.
Pomoce: Pojemnik z bańkami mydlanymi (z pokrywą i słomką).
Procedura: Upewnij się, że pokrywkę pojemnika z bańkami łatwo otworzyć. Postaw dzbanek na stole przed dzieckiem i zademonstruj, jak otwierasz pojemnik. Wyjmij z pojemnika słomkę i zrób kilka baniek. Włóż słomkę z powrotem do pojemnika i przykryj go. Weź ręce dziecka, pomóż mu odkryć pojemnik, wziąć słomkę i dmuchnąć w nią. Po kilku sekundach ponownie schowaj słomkę i zamknij pojemnik. Przesuń go przed dziecko i gestem pokaż, że ma go otworzyć. Naśladuj odpowiednie ruchy i w razie potrzeby, umieść prawidłowo ręce dziecka na pojemniku. Kontynuuj naśladowanie właściwych ruchów, jeśli dziecko patrzy na twoje ręce. Powtarzaj ćwiczenie, aż dziecko nauczy się samodzielnie otwierać pojemnik. Bądź przygotowany, że będzie rozlewać mydliny, dopóki nie nauczy się kontrolowania swoich ruchów.
107. OTWIERANIE DZBANKA
Cel: Doskonalenie motoryki małej, koordynacji i siły rąk, sprawności obrotu nadgarstków.
Zadanie: Samodzielne zdejmowanie pokrywki małego dzbanka.
Pomoce: Trzy małe dzbanki z przykrywkami, jadalne nagrody.
Procedura: Ustaw na stole przed dzieckiem trzy małe dzbanki. Poruszaj w jego polu widzenia jadalną nagrodą. Gdy zwrócisz już jego uwagę, podnieś pokrywkę z jednego z dzbanków i umieść w nim nagrodę. Przykryj dzbanek i wręcz go dziecku. Wykonując swymi rękami właściwe ruchy, skłoń je do podniesienia pokrywki. Następnie umieść ręce dziecka na dzbanku, pomóż mu podnieść pokrywkę i wydostać nagrodę. Powtórz ćwiczenie z innymi dzbankami. Ograniczaj swoją pomoc, aż dziecko będzie w stanie samodzielnie otworzyć trzy dzbanki. Pamiętaj, aby za każdym razem sprawdzać, czy pokrywki nie są zbyt mocno wciśnięte.
108. ĆWICZENIA PALCÓW
Cel: Doskonalenie sprawności palców.
Zadanie: Samodzielne wykonanie palcami kilku prostych ruchów.
Procedura: Pokaż dziecku kilka prostych ruchów palcami i spraw, by cię naśladowało (np. dotykaj kciukiem lewej ręki kolejnych palców prawej). Pokaż, że ma naśladować twoje ruchy. Jeśli zaczyna naśladować, pomóż mu wykonywać ruchy we właściwy sposób i pochwal je.
Inne proponowane ruchy palcami:
a. kręcenie kciukiem przy zgiętych pozostałych palcach;
b. ruszanie wszystkimi palcami, przy dłoni skierowanej do góry;
c. ruszanie kolejno każdym palcem, przy dłoni skierowanej do dołu.
Powtarzaj ćwiczenie z użyciem innych prostych ruchów palcami, aby dziecko uczyło się ruszać nimi razem i pojedynczo.
109. POCIĄGANIE ZA SZNURKI
Cel: Doskonalenie motoryki małej, w tym chwytania.
Zadanie: Pociąganie za sznurek zabawki wydającej dźwięk.
Pomoce: Lalka lub pluszowe zwierzątko, które mówi, lub wydaje dźwięki przy pociąganiu za sznurek.
Procedura: Pokaż dziecku zabawkę, powiedz „Popatrz" i pokaż, jak pociągnąć za sznurek, aby zabawka wydała dźwięk. Następnie podaj ją dziecku i połóż jego rękę na sznurku. Nagradzaj je natychmiast po prawidłowym wykonaniu czynności. Daj mu następną zabawkę i zacznij od samodzielnego pociągnięcia za sznurek. Pokaż, gdzie znajduje się sznurek i naśladuj ruch ciągnięcia. Pomagaj tylko wtedy, gdy dziecko wygląda na zakłopotane. Na końcu, naucz je trzymać zabawkę i pociągać za sznurek bez pomocy, żeby musiało w skoordynowany sposób używać obu rąk.
110. ĆWICZENIA RĄK
Cel: Rozwijanie siły rąk.
Zadanie: naciskanie gąbki i miękkiej gumowej piłeczki pięć razy każdą ręką,
Pomoce: Gąbka, miękka gumowa piłeczka.
Procedura: Stań z prawej strony dziecka z prawą ręką wysuniętą przed siebie i dłonią odwróconą do góry. Lewą ręką ujmij prawą rękę dziecka i ustaw ją w tej samej pozycji. Powiedz „Zamknij" i powoli zaciskaj swoją dłoń w pięść. Potem powiedz „Otwórz" i powróć do początkowej pozycji. Powtórz to samo, ale tym razem pomagaj dziecku lewą ręką wykonać ruch zaciskania palców. Pamiętaj o każdorazowym wydawaniu polecenia „Zamknij", lub „Otwórz". Powtarzaj ćwiczenie, aż dziecko nauczy się samodzielnie pięć razy pod rząd zamykać i otwierać prawą dłoń na twoje polecenie. Kiedy będzie już to umiało, przejdź na jego drugą stronę i powtórz całą procedurę z jego lewą ręką. Kiedy będzie już zaciskać i otwierać dłonie pięć razy bez twojej pomocy, włóż mu do ręki gąbkę i powtórz całe ćwiczenie. Każ dziecku ściskać ją po pięć razy każdą ręką. Na koniec, zastąp gąbkę miękką gumową piłeczką i kontynuuj ćwiczenie. Pamiętaj o poleceniach „Zamknij" i „Otwórz" i cały czas poruszaj swoją ręką, aby miało ono wzór do naśladowania.
111. KLAMERKI
Cel: Rozwijanie siły ręki i kontroli nad motoryką małą.
Zadanie: Przypięcie sześciu klamerek do bielizny na ściankach pudełka.
Pomoce: Sześć lekkich plastikowych klamerek, pudełko od butów.
Procedura: Przed przystąpieniem do ćwiczenia sprawdź, czy klamerki otwierają się wy...
monikaroma