Ekonomia jest nauką gromadzącą i porządkującą wiedzę o gospodarowaniu

Economics is what economists do (ekonomia jest tym czym zajmują się ekonomiści)

Jacob Viner

Ekonomia – nauka o społecznych prawach gospodarczych w warunkach ograniczonych zasobów i wielkości celów. (Encyklopedia Popularna PWN)

Gospodarowanie to produkcja dóbr i ich podział miedzy ludzi

Ekonomia zajmuje się przede wszystkim badaniem, co, ile, jak i dla kogo wytwarza społeczeństwo.

Dobro to wszystko to co zaspokaja potrzeby: rzecz, usługa, prawo.

Gospodarując, ludzie i całe społeczeństwa zużywają zasoby (inaczej: czynniki produkcji), czyli dobra niezbędne do wytwarzania innych dóbr.

Problem ekonomiczny polega na tym, że rzadkim środkom (zasobom) towarzyszą nieograniczone pragnienia i potrzeby.

Zasoby są rzadkie – ich podaż jest ograniczona (jest ich mniej niż potrzeba).

Zasoby czyli czynniki produkcji to praca, ziemia
i kapitał.

1.    ZIEMIA to inaczej zasoby naturalne. To nie tylko grunty, ale i woda, zasoby mineralne, roślinność.

2.    KAPITAŁ jest zasobem przetworzonym. Obejmuje wszelkiego typu maszyny i narzędzia oraz inne środki, których kombinacja z ziemią i pracą pozwala na wytworzenie określonych dóbr ekonomicznych.

3.   PRACA jest zasobem ludzkim, niezbędnym do wytworzenia dóbr. Im większa specjalizacja pracy i im wyższe wymagane umiejętności, tym wkład pracy w wytworzenie dobra jest większy.
 

Podstawowe zagadnienia ekonomii to:

a) alokacja zasobów: rozdział czynników wytwórczych (praca, kapitał, ziemia) do różnych dziedzin i różnych zastosowań;

b)              produkcja: wielkość i struktura, metody wytwarzania (technika), wzrost produkcji;

c) podział: dóbr i usług oraz dochodów;

d)              spożycie: problemy wyboru ekonomicznego w sferze konsumpcji - od zagadnień rozstrzyganych przez pojedynczego konsumenta (gospodarstwo domowe) aż do spraw dotyczących ogólnej konsumpcji społecznej.

„Osobliwym zadaniem ekonomii jest pokazanie ludziom, jak mało w istocie wiedzą o tym, co w ich mniemaniu da się zaprojektować”

                                                                      Friedrich von Hayek

Podział na mikroekonomię i makroekonomię:

Mikroekonomia zajmuje się pojedynczymi podmiotami (np. przedsiębiorstwami).

Przedmiotem zainteresowania makroekonomii jest gospodarka jako całość.

Krzywa możliwości produkcyjnych

Krzywa możliwości produkcyjnych pokazuje największą możliwą produkcję jednego dobra przy danej produkcji drugiego dobra (przy stałych zasobach oraz technologii).

Przykład

Produkujemy dobro A i B, do dyspozycji mamy 5 osób.

Kosztem alternatywnym (kosztem utraconych możliwości) są utracone możliwości robienia czegoś innego.

Koszt alternatywny pozyskania dodatkowej ilości dobra B to utrata pewnej ilości dobra A.

Na poniższym rysunku kosztem alternatywnym zwiększenia ilości dobra B o DQB jest zmniejszenie ilości dobra A o DQA.

Koszt alternatywny kolejnych jednostek dobra B zwiększa się. Przechodząc z punktu C do E, dużemu zwiększeniu produkcji dobra B towarzyszy mały spadek produkcji dobra A (mały koszt alternatywny zwiększenia produkcji dobra B o jednostkę). Między punktami F i D jest na odwrót - koszt alternatywny zwiększenia produkcji dobra B jest duży.

Jest to tzw. prawo malejących przychodów.

Postęp techniczny sprawia, że krzywa możliwości produkcyjnych przesuwa się do góry.

Cztery fazy analizy ekonomicznej:

-        obserwacja gospodarowania

-        uogólnianie (indukcja)

-        wnioskowanie (dedukcja)

-        krytyka

(na podstawie Czarny 2002)

indukcja (łc. inductio ‘wprowadzenie’) 1. nauk. metoda uzasadniania, polegająca na wyprowadzaniu wniosków ogólnych z faktów dowiedzionych badawczo.

1) w filozofii jedna z metod poznania i ustalania prawdy, wnioskowanie, polegające na wyprowadzeniu ogólnych wniosków z przesłanek, które są poszczególnymi przypadkami tych wniosków.

2) w naukach empirycznych metoda polegająca na wprowadzeniu uogólnień na podstawie eksperymentów i obserwacji faktów, formułowaniu i weryfikacji hipotez. Zaczątki indukcji w sensie nowożytnym stworzył F. Bacon, który uznał, że indukcja i eksperyment to dwie skuteczne metody ustalania prawdy.

dedukcja (łc. deductio ‘wywód, wyprowadzenie’)
1. usystematyzowany proces myślowy, w trakcie którego analiza poszczególnych faktów doprowadza do uzyskania poprawnego logicznie wniosku.

2. filoz. rozumowanie polegające na wyprowadzaniu z przesłanek (zdań) uznanych za prawdziwe następstwa będącego logicznym i prawdziwym wnioskiem.

Założenie ceteris paribus

Ceteris paribus - „przy innych czynnikach nie zmienionych”.

Pozwala ono wyeksponować i przeanalizować wpływ jednego lub kilku najważniejszych czynników określających daną zmienną (lub dane zjawisko) przy pominięciu innych, mniej istotnych.

Takie uproszczenie jest często konieczne, aby można było w niezwykle skomplikowanym modelu zobaczyć zależności poszczególnych zmiennych.

Przykład

Funkcja popytu względem ceny przedstawia zależność między wielkością zapotrzebowania a ceną dobra przy założeniu, że inne czynniki określające wielkość popytu nie ulegają zmianie.

Ekonomia pozytywna to część wiedzy ekonomicznej nie zawierająca sądów wartościujących.

Ø objaśnia, jak jest, dlaczego i co z tego wynika 

Ø bada rzeczywiste działanie gospodarki

Przykład:

Cena równowagi leży na przecięciu krzywej popytu i podaży.

Ekonomia normatywna zawiera sądy wartościujące.

Ø ocenia rzeczywistość i postuluje, jak powinno być oraz co należy zrobić, aby było lepiej

Ø zaleca, co powinno się czynić

Ø jest często używana przez polityków

Przykład:

„Odejście od dotychczasowej polityki skrajnego liberalizmu pozwoliłoby na odwrócenie niekorzystnych tendencji panujących w gospodarce i przyniosłoby, odczuwalną przez wszystkich obywateli, poprawę poziomu życia.”

_____________________________________________

Sztuka ekonomii polega na tym, by spoglądać nie tylko na bezpośrednie, ale i na odległe skutki danego działania czy programu; by śledzić nie tylko konsekwencje, jakie dany program ma dla jednej grupy, ale jakie przynosi wszystkim.

Henry Hazlitt

Kłopoty ekonomistów:

-        trudności z zastosowaniem eksperymentu

-        statystyczny charakter praw ekonomicznych oznacza, że działają one jedynie w przypadku masowego powtarzania zdarzeń, których dotyczą (natomiast można także zaobserwować pojedyncze przypadki, które temu prawu zaprzeczają)

-        zmienność warunków gospodarowania: czynniki egzogeniczne (demograficzne, kulturowe, psychologiczne, socjologiczne) mają ogromny wpływ na procesy gospodarcze

-        czynnik ludzki

-        konflikty jednostek oraz grup

-        prognozy, które same się obalają

Przykład

Ekonomiczne analizy stanu gospodarki amerykańskiej doprowadziły swego czasu do sformułowania opinii, że w 1947 r. w USA nastąpi ogólny spadek produkcji i wzrost bezrobocia. Wiedząc to przemysłowcy zawczasu obniżyli ceny wielu produktów. Popyt na te produkty wzrósł, co stworzyło dobre perspektywy zbytu dla wszystkich producentów. W efekcie przepowiedziana przez ekonomistów recesja nie nastąpiła.

Krytyczne uwagi na temat ekonomii i ekonomistów:

-        Ekonomia jest nauką kontrowersyjną. Powszechnie wiadomo, że trudno znaleźć dwóch ekonomistów, którzy zgadzaliby się ze sobą.

-          Modele ekonomiczne są daleko posuniętym uproszczeniem rzeczywistości i nie mają z nią w...