tytuł: "Masaż w wybranych jednostkach chorobowych - tom II."
autor: Adam Zborowski
Od autora
Umiejętność wykonywania masażu nie gwarantuje jeszcze skuteczności leczenia. Dopiero odpowiednie połączenie technik i ustalenie schematu leczenia masażem daje duże szanse powodzenia.
Książka, którą oddaję Czytelnikowi do ręki, jest w zamierzeniach próbą podania schematów postępowania w najczęściej spotykanych jednostkach chorobowych. Oczywiście są to tylko schematy, które należy modyfikować w zależności od sposobu przebiegu choroby oraz cech psychofizycznych pacjenta.
Do korzystania z niniejszego opracowania konieczna jest znajomość poprzednich książek:
"Masaż klasyczny",
"Masaż segmentarny",
"Drenaż limfatyczny".
Ze względu na obszerność materiału książka została podzielona na dwie części. Część pierwsza obejmuje: choroby reumatyczne, urazy (zranienia, stłuczenia, zmiażdżenia, oparzenia, odmrożenia, skręcenia, zwichnięcia, złamania, amputacje), zniekształcenia kończyn, kręgosłupa, klatki piersiowej i szyi.
Część druga obejmuje choroby układów: oddechowego, krążenia, nerwowego, pokarmowego, moczowo-płciowego.
Mam nadzieję, że to dwutomowe opracowanie okaże się przydatne zarówno przy nauczaniu masażu, jak i w pracy zawodowej wykwalifikowanych masażystów.
Adam Zborowski
Wprowadzenie
Przed omówieniem stanów chorobowych, z którymi będziemy mieli kontakt przy wykonywaniu masażu, należy zdać sobie sprawę, jakie jest jego znaczenie w procesie leczenia. Zadaniem masażu, jak i całej fizjoterapii, jest dążenie do zaleczenia stanu chorobowego, a tam gdzie jest to możliwe do wyleczenia pacjenta.
Dla utrzymania stanu zdrowia wszystkich tkanek w organizmie potrzebna jest stała wymiana płynów: wewnątrzkomórkowego i zewnątrzkomórkowego. Zasadnicze znaczenie dla utrzymania stanu prawidłowego ma zatem układ krążenia, ponieważ tą drogą odbywa się wymiana płynów tkankowych, dowóz potrzebnych organizmowi substancji odżywczych i gazowych oraz wydalanie zużytych produktów przemiany materii.
Ponieważ wymiana gazowa polega zasadniczo na oddychaniu zewnętrzny, układ oddechowy musi być również sprawny.
Aby wykonywać ruchy bez wysiłku, stawy muszą być ruchome, a mięśnie silne.
Wykonywanie dokładnych ruchów uwarunkowane jest przyjmowaniem i interpretacją bodźców przez ośrodkowy układ nerwowy, który kontroluje i koordynuje wszystkie procesy w ustroju.
Tak więc dla utrzymania stanu zdrowia organizmu i prawidłowych jego czynności potrzebne są:
- sprawny układ krążenia,
- sprawny układ oddechowy,
- zdrowe kości i stawy,
- silne i elastyczne tkanki miękkie,
- sprawny ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy.
Należy zdawać sobie sprawę, że każdy uraz tkanek, infekcja czy choroba wywołuje odczyn zapalny i zasadniczym celem działalności fizjoterapeuty jest leczenie następstw tego odczynu zapalnego.
Procesy metaboliczne zachodzące przez całe życie w organizmie mają na celu utrzymanie go w stanie integralności, jednakże w następstwie urazu lub toczącego się procesu patologicznego tkanki mają ograniczoną zdolność regeneracji. Odnowa przez powstanie tkanki pierwotnej odbywa się w kościach, tkance włóknistej i tkankach pochodzenia nabłonkowego. Bardziej zróżnicowane tkanki, takie jak mięśnie i tkanka nerwowa, ulegają zwyrodnieniu, ponieważ odnowa odbywa się tu tylko za pomocą tkanki bliznowatej.
Każdy odczyn zapalny w obrębie układu krążenia prowadzi do powstania zmian zwyrodnieniowych. Zasadniczym skutkiem tych zmian jest upośledzenie krążenia. Tkanki pozbawione krwi ulegają martwicy.
Skóra staje się sucha i "papierowa", łatwo ulega pęknięciom, które mogą być wrotami zakażenia.
Tkanka włóknista ulega zgrubieniu i obkurczeniu, utrudniając wykonywanie ruchów.
Niemożność dostarczenia mięśniom dodatkowej ilości tlenu sprawia, że ich siła jest zmniejszona, a zdolność do wysiłku niewielka. Przy dłużej trwającym okresie niedokrwienia włókna mięśniowe ulegają zanikowi i tracą swoje właściwości.
W układzie nerwowym już po stosunkowo krótkim czasie dochodzi do zwłóknień, obumierania i martwicy.
Odczyn zapalny, występujący w którejkolwiek części układu oddechowego, prowadzi do znacznej hipowentylacji. Nawet jeżeli nie ma zaburzeń w układzie krążenia, procesy metaboliczne nie mogą przebiegać prawidłowo, ponieważ nasycenie tlenem jest niewystarczające i dochodzi do gromadzenia się dwutlenku węgla. Wydolność układu krążenia nie ma zatem znaczenia, gdy doszło do zaburzenia wentylacji i na odwrót.
Tkanka łączna, będąca podstawową w organizmie ludzkim, jest również zasadniczą tkanką biorącą udział w procesie odnowy. Jej odpowiedzią na odczyn zapalny jest regeneracja. Do procesu regeneracji wykorzystywany jest włóknik, a nadmiar włóknika prowadzi do powstawania zrostów, które ograniczają zakres ruchów i powodują, że są one bolesne.
Odczyn zapalny w mięśniach może również doprowadzić do powstania zrostów. Po pierwsze dlatego, że uszkodzenie włókien prowadzi do powstania blizny i po drugie - ponieważ mięśnie są otoczone tkanką łączną. Obydwa te elementy prowadzą do ograniczenia siły i czynności mięśnia.
Odczyn zapalny w którejkolwiek części układu nerwowego prowadzi do powstania nieodwracalnych zmian zwyrodnieniowych (mimo zdolności do ograniczonej regeneracji). Dochodzić może między innymi do porażenia wiotkiego lub spastycznego, zaburzenia koordynacji ruchów, zaburzenia czucia.
Z powyższych rozważań wynikają pewne zasady mające zasadnicze znaczenie w rehabilitacji chorego.
1. Utrzymanie lub zwiększenie wydolności układu krążenia i wymiany pomiędzy płynem otaczającym i tkanką. Ma to zasadnicze znaczenie dla prawidłowego gojenia się i zmniejszenia objawów miejscowych. Pobudzając miejscowo krążenie i przemianę materii, można ułatwić gojenie, a jednocześnie zmniejszyć ryzyko powstania zrostów (przez wchłonięcie nadmiaru wysięku zapalnego), usunąć produkty przemiany materii lub obrzęk. Dzięki temu uzyskuje się zmniejszenie bólu i ograniczenia ruchu wywołane uciskiem i obecnością toksyn.
2. Utrzymanie lub zwiększenie ruchomości stawów. Aby móc wykonać nawet prosty ruch, staw musi posiadać możliwie największą ruchomość. Należy pamiętać, że każdy uraz uszkadzający jeden staw upośledza funkcjonowanie innych stawów. Stwarza to bardzo często konieczność leczenia i usprawniania tak chorych, jak i zdrowych stawów.
3. Utrzymanie lub zwiększenie siły mięśniowej. Ruchomość stawów jest ściśle związana z siłą mięśniową. Osłabienie siły mięśni uniemożliwia wykonanie pełnego ruchu w stawie. Utrzymanie odpowiedniej siły mięśniowej i zakresu ruchu w stawach stwarza możliwość sprawnego poruszania się pacjenta oraz pozwala na wykonywanie niektórych ćwiczeń, np. czynnych i czynnych z oporem.
4. Zapewnienie wystarczającego oddychania. Nasycenie tkanek tlenem ma kolosalne znaczenie dla uzyskania poprawy ogólnego stanu zdrowia. Ćwiczenia oddechowe powinno się zatem wykonywać we wszystkich stanach chorobowych, nie tylko w chorobach układu oddechowego i klatki piersiowej. 5. Łagodzenie objawów chorobowych. Należy starać się złagodzić takie objawy, jak: ból, obrzęk, przykurcz, ponieważ czynią one pacjenta niewydolnym, jak również zaburzają metabolizm i ograniczają aktywność mięśni i stawów.
6. Zapobieganie powikłaniom. Rodzaj powikłań uzależniony jest od choroby, jednak zawsze należy pamiętać o możliwości powstania zmian troficznych, zrostów, przykurczów, posocznicy, zakrzepów, powikłań płucnych itp. 7. Poprawa ogólnego stanu zdrowia. Dotyczy to szczególnie przewlekle chorych oraz pacjentów w starszym wieku.
Obserwacje kliniczne pokazują, że rzadko choroby przebiegają w sposób typowy, tak więc i postępowanie rehabilitacyjne będzie wymagało bardzo indywidualnego podejścia, uzależnionego od wielu parametrów charakterystycznych dla danego pacjenta. Aby dobrać optymalny sposób postępowania rehabilitacyjnego, częstotliwość i czas trwania zabiegów, niezbędne jest (poza rozpoznaniem lekarskim) zebranie wnikliwego wywiadu od pacjenta.
Wywiad
Wywiad możemy podzielić na trzy zasadnicze części.
1. Informacje stałe ustalone przed masażem, wynikające z obserwacji, zadanych pytań i zapisów w karcie chorobowej:
- nazwisko i imię,
- wiek i płeć,
- rodzaj wykonywanej pracy w okresie ostatnich pięciu lat, - rozpoznanie oraz choroby towarzyszące,
- od kiedy choruje,
- czy było wcześniej prowadzone leczenie i z jakim skutkiem, - od kiedy pobiera zabiegi w obecnym cyklu leczenia,
- ilość wykonanych wcześniej masaży,
- aktualne zlecenie na masaż,
- stosowane zabiegi współtowarzyszące,
- jak pacjent reaguje na masaż i inne zabiegi,
- jakie są wyniki badań.
Cały czas obserwujemy pacjenta w celu uzyskania informacji na temat jego sprawności ogólnej, a szczególnie sposobu poruszania się, stania lub siedzenia.
2. Informacje zmienne określające stan zdrowia pacjenta bezpośrednio przed masażem:
- temperatura ciała,
- ciśnienie krwi (należy mierzyć przed i po zabiegu),
- czy nie odczuwa dolegliwości sercowych,
- czy nie ma kłopotów z oddychaniem,
- co się zmieniło, czy pojawiły się bądź ustąpiły jakieś dolegliwości, - jak się pacjent czuł po poprzednim masażu,
- czy nie było kłopotów ze stolcem i moczem (przy masażu powłok i narządów jamy brzusznej),
- ogólne samopoczucie,
- jeżeli pacjentem jest kobieta, należy upewnić się, że nie jest w okresie menstruacji,
- jak dawno spożywał posiłek (przy masażu powłok i narządów jamy brzusznej),
- jaki zabieg był wykonywany bezpośrednio przed przyjściem na masaż, - czy były podawane jakieś zastrzyki, jeśli tak jakie (istotne w przypadku podania np. blokady).
3. Informacje dodatkowe.
Wszelkie informacje mogące mieć związek z chorobą, uzyskane od pacjenta w rozmowie prowadzonej podczas masażu, np.:
- jakie poważniejsze choroby przechodził,
- czy prowadził aktywny tryb życia,
- czy w trakcie życia miał dużo urazów.
- czy były wykonywane zabiegi chirurgiczne i dlaczego itp.
Czas trwania masażu
Czas trwania masażu uzależniony jest od rodzaju schorzenia, wielkości masowanej powierzchni, aktualnego stanu zdrowia oraz od tego, który to jest zabieg z kolei. Przy uwzględnieniu tych elementów należy przyjąć, że czas trwania masażu częściowego wynosi od 10 do 30 minut, a masażu ogólnego 45 do 60 minut.
Siła masażu
Siła masażu wzrasta ze wzrostem liczby wykonywanych zabiegów przy uwzględnieniu reakcji pacjenta. Reakcja ta uzależniona jest od wieku, płci, zawodu, budowy ciała i stanu zdrowia chorego.
Częstotliwość zabiegów
U większości pacjentów masaż można wykonywać codziennie. W schorzeniach, w których celem masażu jest korekcja zniekształcenia, masaż może być wykonywany nawet trzy razy w ciągu dnia.
Jeżeli ze względu na jednostkę chorobową istnieje taka potrzeba, można, jako drugi, wykonać masaż po kinezyterapii. Ten dodatkowy masaż po ćwiczeniach nie może jednak obciążać układu krążenia i oddechowego. Dopuszczalnymi metodami są tu: masaż segmentarny, akupresura lub drenaż limfatyczny, niezależnie od metody zastosowanej w pierwszym masażu. Jeżeli chorobie towarzyszą zmiany organiczne lub niewydolność krążeniowo-oddechowa, częstotliwość masaży należy ograniczyć do trzech, a nawet dwóch zabiegów na tydzień.
Więcej informacji na temat zasad wykonywania masażu Czytelnik uzyska w książkach:
- Zborowski A., Drenaż limfatyczny, Kraków 1995,
- Zborowski A., Masaż klasyczny, Kraków 1996,
- Zborowski A., Masaż segmentarny, Kraków 1996.
I. Choroby układu oddechowego
Każdy odcinek dróg oddechowych może ulec zakażeniu lub chorobie. Odpowiedzią jest odczyn zapalny. Natychmiast dochodzi do przekrwienia i obrzmienia, które utrudnia wentylację płuc i powoduje niedotlenienie. Jeżeli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, choroba przechodzi w okres przewlekły, w którym może dojść do zwłóknienia tkanki płucnej. W układzie oddechowym, a zwłaszcza w samych płucach oznacza to utratę sprężystości z możliwością trwałego ograniczenia wentylacji. Pogarsza się wymiana gazowa, a to prowadzi do niedotlenienia wszystkich tkanek w organizmie. W następstwie tego stanu obserwuje się dużą męczliwość, osłabienie mięśni, wady postawy. W skutek uszkodzenia naczyń włosowatych w płucach dochodzi do przeciążenia serca.
Oprócz odczynu zapalnego w zajętej okolicy zwiększa się wydzielanie śluzu. Wraz z obrzmieniem powoduje to niedrożność dróg oddechowych. W pewnych warunkach istnieje niebezpieczeństwo formowania się czopów śluzowych w świetle drobnych oskrzeli. Część tkanki płucnej poniżej miejsca zablokowania zapada się, tworząc tzw. niedodmę. Jeżeli nie zastosuje się szybko środków prowadzących do ponownego rozprężenia, zapadnięta część płuca ulega zwłóknieniu i obumarciu. W niektórych przypadkach dochodzi do zropienia i, co za tym idzie, zniszczenia dużych obszarów tkanki płucnej. W leczeniu chorób płuc poza środkami farmakologicznymi i zabiegami chirurgicznymi bardzo ważne jest świeże powietrze, spokój i dobre odżywianie.
W leczeniu fizykalnym we wszystkich przypadkach chorób narządu oddechowego na plan pierwszy wysuwają się dwa główne zadania: - utrzymanie drożności dróg oddechowych,
- zwiększenie wentylacji.
Utrzymanie drożności dróg oddechowych. W warunkach prawidłowych ruchy oddechowe uwalniają nadmiar śluzu, który zostaje przesunięty do głównego oskrzela. W oskrzelu głównym śluz wyzwala odruch kaszlu, wskutek czego zostaje on wyrzucony do jamy ustnej i wydalony na zewnątrz. W większości zakażeń oskrzelowych i płucnych, gdy śluz jest gęsty i lepki, potrzebne są bardziej energiczne środki niż ruchy oddechowe. Dlatego w leczeniu tych chorób doskonałe efekty dają oklepywania i wibracje. Aby te rękoczyny były skuteczne, należy przy ich wykonywaniu zastosować odpowiednią pozycję ciała pacjenta - tzw. ułożenie drenażowe.
Zwiększenie wentylacji. Dla uzyskania maksymalnej wentylacji muszą być wykorzystane wszystkie części płuc. Należy pamiętać, że klatka piersiowa może się poruszać we wszystkich kierunkach (przednio-tylnym, bocznym, w górę i w dół). Tkanka płucna, podobnie jak mięśniowa, jest zdolna do przerostu, jeżeli obciąża się ją dodatkową pracą. Tak więc nawet w przypadku zwłóknienia pewnej części płuc po zastosowaniu ćwiczeń oddechowych, można uzyskać zwiększenie wentylacji.
Dla celów dydaktycznych choroby układu oddechowego można podzielić na: - choroby nosa i gardła,
- choroby drzewa oskrzelowego,
- choroby płuc i opłucnej.
Z chorobami górnych dróg oddechowych jako masażyści mamy niewiele do czynienia, natomiast w chorobach oskrzeli, płuc i opłucnej fizjoterapia odgrywa bardzo ważną rolę.
Z punktu widzenia patogenezy wyodrębnia się:
- niewydolność wentylacyjną typu restrykcyjnego,
- niewydolność wentylacyjną typu obturacyjnego.
Niewydolność oddechowa wentylacyjna typu restrykcyjnego charakteryzuje się zmniejszoną rozszerzalnością oddechową płuc w wyniku: - uszkodzenia ściany klatki piersiowej (mięśni i elementów kostnych), - zmian w opłucnej (zapalenie wysiękowe, zrosty),
- zmian w miąższu płucnym (zmiany gruźlicze, marskość, rozstrzenie oskrzeli, rozedma).
Niewydolność oddechowa wentylacyjna typu obturacyjnego charakteryzuje się czynnościowym lub organicznym zwężeniem oskrzeli występującym m.in. w stanach zapalnych oskrzeli, dychawicy oskrzelowej, rozedmie.
Wyróżniamy jeszcze niewydolność oddechową wentylacyjną mieszaną (restrykcyjną i obturacyjną jednocześnie) występującą w rozstrzeni oskrzeli czy rozedmie płuc.
1. Przewlekły nieżyt oskrzeli
(Bronchitis chronica)
Przewlekłe zapalenie oskrzeli należy do najpospolitszych chorób układu oddechowego. Najczęściej atakuje osoby po 40 roku życia i ma tendencje do nawrotów w zimie. Zapadają na nie również dzieci, u których zapaleniu towarzyszy przerost migdałka gardłowego i powiększenie migdałków podniebiennych. U osób dorosłych może występować po grypie. Częściej zapadają na nie mężczyźni niż kobiety.
Przyczyną zapalenia oskrzeli bywa dwoinka zapalenia płuc, pałeczka Pfeiffera.
Czynnikami usposabiającymi są:
- Nawracające napady ostrego nieżytu, które mają tendencję do przechodzenia w stan przewlekły.
- Występowanie chorób płuc, serca, nerek i innych, w których utrudniony jest powrót krwi żylnej do serca.
- Infekcje zatok obocznych nosa, gardła lub migdałków.
- Chłodny i wilgotny klimat.
- Pyły, gazy, dymy, które mogą się przyczyniać do wywołania zapalenia lub zaostrzać proces chorobowy.
Błona śluzowa wyścielająca oskrzela może ulegać zgrubieniu lub zanikowi. W obu przypadkach komórki i gruczoły zanikają i ostatecznie ulegają zniszczeniu. W większych oskrzelach wytwarza się gęsty, lepki śluz. Początkowo jest go dużo, jednak w miarę postępującego zwyrodnienia komórek jego ilość się zmniejsza. Włókna błony mięśniowej ulegają zanikowi i zwyrodnieniu. W ten sposób dochodzi do osłabienia ścian oskrzeli i ich rozciągnięcia. Może to doprowadzić do tzw. rozstrzeni oskrzeli. W każdym przypadku utrudniony jest wydech. Wskutek utrudnionego oddychania i ustawicznego kaszlu tkanka płucna z czasem ulega rozciągnięciu. Stan taki nazywamy rozedmą. Zmiany te nie pozostają bez wpływu na serce i układ krążenia. Ustawiczny kaszel obciąża serce. W ciężkich przypadkach przy współistnieniu rozedmy wiele naczyń włosowatych w płucach ulega zamknięciu. W związku z tym prawa komora musi wykonywać większą pracę, by przepompować krew przez zmniejszoną ilość naczyń. Prowadzi to do przerostu i rozszerzenia ścian tej komory. W wyniku tych zmian zwiększa się ciśnienie w układzie żylnym z następowym zastojem w układzie żyły wrotnej.
Wyraźnymi objawami i dolegliwościami są:
- Kaszel, który pojawia się szczególnie w zimie, jest coraz bardziej uporczywy i z każdym rokiem trwa dłużej, aż wreszcie utrzymuje się przez cały rok. Zwykle najsilniejszy jest w nocy i wczesnym rankiem. - Świszczący oddech i zwężenie światła oskrzeli (szczególnie rano). - Plwocina skąpa lub obfita.
- Duszność objawiająca się szczególnie przy wysiłku, np. wchodzeniu po schodach.
Stosowane zabiegi
W leczeniu istotnym czynnikiem jest ciepło, jednak nie należy przegrzewać chorego zbyt ciepło ubierając lub pozostawiając w przegrzanym, nie wietrzonym pomieszczeniu. Chory powinien uprawiać regularnie ćwiczenia i mieć dostateczną ilość snu.
Stosuje się leki ułatwiające odkrztuszanie plwociny w ciągu dnia i uśmierzające kaszel w nocy. W razie potrzeby podaje się antybiotyki i środki rozkurczające oskrzela.
Okres ostry
Fizykoterapia
W ramach fizykoterapii stosuje się inhalacje:
- z antybiotyków (jedynie w zakładach zamkniętych służby zdrowia), - z leków działających rozkurczowo,
- z leków działających rozrzedzająco na wydzielinę oskrzeli oraz ułatwiających jej odkrztuszanie,
- z leków działających wykrztuśnie,
- z leków działających przeciwzapalnie i przeciwuczuleniowo. Dodatkowo stosuje się naturalne wody mineralne (kuracja pitna), promieniowanie podczerwone i diatermię krótkofalową.
Masaż
W tym okresie choroby masażu nie wykonuje się.
Kinezyterapia
W tym okresie choroby nie wykonuje się ćwiczeń.
Okres przewlekły
Stosuje się inhalacje jak w stanie ostrym oraz elektroaerozole, promieniowanie podczerwone, promieniowanie nadfioletowe, prądy interferencyjne, diatermię krótkofalową, diatermię mikrofalową, ultradźwięki, magnetoterapię, zabiegi wodne, kąpiele
solankowo-jodowo-bromowe, kurację pitną.
Celem stosowanego masażu jest:
- uelastycznienie mięśni oddechowych,
- pobudzenie i ułatwienie usuwania zalegającego śluzu,
- pobudzenie ośrodków czuciowo-ruchowych systemu regulacji aparatu wykonawczego w układzie oddechowym,
- pogłębianie fazy wydechu.
Możemy wyróżnić dwa sposoby postępowania.
Pierwszy sposób - masaż segmentarny.
W przewlekłym zapaleniu oskrzeli pod wpływem masażu segmentarnego obserwuje się zwiększenie odkrztuszania, rozrzedzenie gęstej plwociny i poprawę swobody oddychania. Rozluźnienie napiętych mięśni oraz stwardnień tkanki łącznej usuwa podrażnienia kaszlowe. Stosujemy postępowanie omówione w książce pt. "Masaż segmentarny", wyd. Ii, w rozdziale "Masaż w chorobach dróg oddechowych".
W lżejszych przypadkach można zastosować drugi sposób - masaż klasyczny. Zabieg najlepiej wykonywać w ułożeniu drenażowym (nogi wyżej jak głowa, lub na leżance łamanej, gdzie głowa i nogi są niżej ułożone niż biodra). Stosujemy opracowanie rozluźniające napięcia mięśniowe w obrębie grzbietu i klatki piersiowej.
W masażu stosujemy: głaskania, rozcierania, ugniatanie podłużne, dużo oklepywań łyżeczkowych i miotełkowych, a nawet półpiąstkowych (w celu odflegmienia), oraz wibrację w przestrzeniach międzyżebrowych. Na zakończenie zabiegu dołączamy "chwyt sprężynowania klatki piersiowej" z masażu segmentarnego.
Zadaniem kinezyterapii jest:
- dążenie do odkrztuszenia i wydalenia śluzu,
- poprawa wentylacji płuc (pogłębienie fazy wydechu),
- poprawa ruchomości klatki piersiowej,
- odciążenie pracy serca.
Zadania te realizuje się przez stosowanie drenażu ułożeniowego w odpowiedniej pozycji, zależnej od umiejscowienia zmian (Tab. 1). Chory powinien przebywać w tym ułożeniu 3 razy dziennie po 1 godzinie lub 4-6 razy dziennie po pół godziny.
Ponadto stosuje się naukę oddychania dolnożebrowego i przeponowego oraz ćwiczenia zmierzające do rozluźnienia mięśni międzyżebrowych zewnętrznych, a także ćwiczenia ogólnousprawniające.
Tab. 1. Płaty górne - segmenty szczytowe: ułożenie chorego - pozycja siedząca lub półsiedząca z rotacją na bok lub do przodu, w zależności od umiejscowienia zmian
Płaty górne - segmenty przednie: ułożenie płasko na plecach lub z lekką rotacją na bok przeciwny przy jednostronnym umiejscowieniu zmian Płaty górne - segmenty tylne: ułożenie przy zmianach jednostronnych na boku przeciwnym z rotacją do przodu pod kątem 45 stopni
Płat środkowy - (płuco prawe): ułożenie poziome na plecach z rotacją tułowia w lewo o 45 stopni, z podłożoną poduszką pod bok prawy od łopatki do biodra, kończyny dolne uniesione pod kątem około 12 stopni nad łóżkiem Języczek - (płuco lewe): ułożenie na plecach z rotacją tułowia w prawo o 45 stopni i z podłożoną poduszką pod lewy bok od łopatki do biodra, kończyny dolne uniesione pod kątem około 12 stopni nad łóżkiem Płaty dolne - (segmenty szczytowe - Nelsona): ułożenie na brzuchu, poduszka znajduje się pod podbrzuszem (ewentualnie z lekką rotacją na bok przeciwny przy jednostronnym umiejscowieniu zmian)
Płaty dolne - segmenty podstawne przednie: ułożenie na wznak (ewentualnie z lekką rotacją na bok przeciwny przy jednostronnym umiejscowieniu zmian), kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych i uniesione pod kątem około 18 stopni nad łóżkiem
Płaty dolne - segmenty podstawne boczne: ułożenie na boku przeciwnym, kończyny dolne uniesione pod kątem około 18 stopni nad łóżkiem, poduszka położona pod pacjentem pomiędzy biodro i dolne żebra
Płaty dolne - segmenty podstawne tylne: ułożenie płaskie na brzuchu (z ewentualną rotacją na bok przeciwny przy jednostronnym umiejscowieniu zmian), kończyny dolne uniesione o około 18 stopni nad łóżkiem
2. Rozstrzenie oskrzeli
(Bronchiectasis)
Choroba polega na stałym rozszerzeniu ścian mniejszych oskrzeli i oskrzelików z powstawaniem workowatych rozszerzeń, w których zatrzymuje się wydzielina śluzowa. Wydzielina ta ulega zakażeniu. Choroba charakteryzuje się odpluwaniem obfitej śluzowo-ropnej plwociny. Najczęściej chorują na tę chorobę mężczyźni w wieku 20-40 lat.
Choroba jest następstwem innych chorób oskrzeli lub płuc, a w szczególności:
- Przewlekłego nieżytu oskrzeli i rozedmy. Kaszel i nieustannie utrudniony wydech (przez zwężenie przewodu) przyczyniają się do dalszego rozciągnięcia już i tak osłabionej ściany mięśniowej.
- Niedodmy i zwłóknienia płuc. Tkanka włóknista kurczy się i tworzy lity obszar w płucach, pociągając osłabione z powodu zwyrodnienia błony mięśniowe ściany oskrzeli i utrzymując je w stanie rozciągniętym. W ten sposób powstają siły skierowane w przeciwne strony, działające pomiędzy zwłókniałą i zdrową tkanką płucną, co prowadzi do dalszego rozszerzania się oskrzeli.
- Guzów lub tętniaka, który uciska i zamyka światło oskrzeli. - Odoskrzelowego zapalenia płuc.
- Gruźlicy.
- Infekcji wirusowej przebytej w dzieciństwie.
Proces chorobowy osłabia ścianę mięśniową oskrzeli, które wskutek jednej z wyżej wymienionych przyczyn ulegają rozszerzeniu.
Powstający stan zapalny ściany oskrzelowej prowadzi do dalszego osłabienia, rozszerzania, a niekiedy owrzodzeń oskrzeli. Na miejscu nabłonka migawkowego rozwija się nabłonek płaski, co jeszcze bardziej utrudnia usuwanie śluzu z płuc. Ściany rozszerzeń ulegają przekrwieniu i mogą wystąpić krwawienia.
Rozstrzenie oskrzeli może obejmować każdą część płuc, najczęściej jednak zajęte bywają płaty dolne. Ruchomość klatki piersiowej jest upośledzona, a jeżeli proces chorobowy jest jednostronny, może dojść do skrzywienia bocznego kręgosłupa, wklęsłością zwróconego ku stronie chorej. Podstawowe objawy i dolegliwości:
- płytki oddech, duszność i sinica,
- męczący kaszel i krwioplucie,
- wykrztuszanie dużej ilości śluzowo-ropnej plwociny,
- cuchnący oddech,
- ogólne znużenie i osłabienie,
- zmiany radiologiczne i szmery oddechowe,
- palce u rąk i nóg przybierają kształt pałeczkowaty.
Choroba postępuje powoli, dobrze reaguje na leczenie farmakologiczne i fizykalne, jednak może się skończyć powstaniem serca płucnego i niewydolnością prawokomorową.
Celem stosowanego leczenia fizykalnego jest zwalczanie zakażenia, osłabienie kaszlu oraz zmniejszenie ilości wykrztuszanej wydzieliny. Leczenie fizykalne jest przeciwwskazane przy występowaniu krwioplucia, w stanach po przebytym krwotoku płucnym i u pacjentów z rozstrzeniem na tle zmian nowotworowych.
Stosuje się inhalacje:
- z antybiotyków,
- z leków rozszerzających oskrzela,
- z leków rozrzedzających wydzielinę oskrzeli.
Poza tym można wykonywać diatermię krótkofalową, diatermię mikrofalową i magnetoterapię.
W masażu możemy wyróżnić dwa sposoby postępowania.
Pierwszy sposób polega na wykonaniu masażu segmentarnego jak w chorobach dróg oddechowych wraz ze sprężynowaniem klatki piersiowej ("Masaż segmentarny", wyd Ii).
Drugi sposób postępowania polega na wykonaniu masażu klasycznego w ułożeniu drenażowym.
Opracowujemy grzbiet i klatkę piersiową stosując: głaskania, rozcierania, ugniatania poprzeczne i podłużne, oklepywania (łyżeczkowe), wibrację w okolicy segmentów zajętych procesem chorobowym i delikatne roztrząsania. Na zakończenie masażu można wykonać "chwyt sprężynowania klatki piersiowej" z masażu segmentarnego.
Najważniejszą częścią postępowania usprawniającego jest drenaż ułożeniowy. Ćwiczenia wykonujemy jak w przewlekłym zapaleniu oskrzeli, dołączając ćwiczenia oddechu celowanego. Polega on na tym, że prowadzący ćwiczenia kładzie rękę na klatce piersiowej w okolicy chorego segmentu i stawia opór w fazie wdechu, zmuszając pacjenta do intensywniejszego oddychania tym segmentem.
W przypadku leczenia chirurgicznego zarówno postępowanie w masażu, jak i kinezyterapii jest takie jak po zabiegach torakochirurgicznych.
...
ksiazki_medyczne