Leczenie manualne zaburzen czynnosci narzadu ruchu.pdf

Leczenie manualne

zaburzeń czynności

narządu ruchu

Redaktor naukowy tłumaczenia

prof. dr hab. med. Antoni Musioł

PAŃSTWOWY ZAKŁAD WYDAWNICTW LEKARSKICH

WARSZAWA 1984

Karel Lewit

PRZEDMOWA DO WYDANIA POLSKIEGO

Najnowsze polskie wydanie książki, tak samo jak

wszystkie jej inne wydania w językach czeskim,

niemieckim i holenderskim, jest spowodowane po-

trzebami nauczania. Jeżeli bowiem w danym kra-

ju szkolenie ma być skuteczne, to jest niezbędny

podręcznik. W tym względzie w manualnej medy-

cynie jest swoista sytuacja. Pomimo że sposoby ma-

nualnej medycyny ponad sto lat były w rękach

laików (osteopatów i chiropraktyków), a od drugiej

wojny światowej stopniowo rozwijały się także

wśród lekarzy, to jednak poza przewodnikami tech-

niki leczenia nie było przedtem zwartego podręcz-

nika w tej dziedzinie wiedzy. Ponadto doświadcze-

nie kliniczne wykazało, że nie wystarcza samo

przedstawienie techniki manualnych sposobów. Ma-

nualna medycyna bowiem zwróciła uwagę na dzie-

dzinę zaburzeń czynnościowych układu ruchowe-

go. Po zrozumieniu tego stało się oczywiste, że bez

poznania kliniki, diagnozy i terapii wszystkich is-

totnych zaburzeń czynnościowych układu ruchowe-

go sama tylko manualna medycyna przedstawiała-

by tylko „kadłubowatą" część. Obszerny podręcznik

musi więc przedstawić możliwie wszystkie zabu-

rzenia czynnościowe narządu ruchu. Stąd było na-

szym życzeniem szczególnym oddać słuszność ta-

kiej nowej koncepcji.

Polskie wydanie książki w ciągu 1979 roku zo-

stało uzupełnione zgodnie z nowymi osiągnięciami

w tej dziedzinie medycyny i w obecnym czasie jest

najnowszą wersją podręcznika.

Przy tej okazji pozwalam sobie wyrazić moje po-

dziękowanie i uznanie dla Profesora dra hab. An-

toniego Musioła, którego staraniom zawdzięcza się,

że także w Polsce manualna medycyna znalazła

podstawy oraz że niniejsza książka mogła ukazać

się w takiej wersji.

KAREL LEWIT

WPROWADZENIE

Manualna terapia, niestety jeszcze mało rozpow-

szechniona wśród lekarzy, często jest mylnie po-

równywana z tzw. kręgarstwem znachorskim lub

laickim. W książce Doc. dra Karela Lewita uwa-

żny czytelnik zobaczy, że manualna terapia należy

jeszcze bardziej do medycyny aniżeli pozostałe spo-

soby leczenia znane w oficjalnej medycynie. Zabie-

gi manualne bywają określane „bezkrwawą chirur-

gią" narządu ruchu. Jednak mimo że manualna me-

dycyna zajmuje się istotnie rozpoznawaniem i le-

czeniem zaburzeń czynnościowych układu ruchowe-

go stawów i mięśni oraz badaniami naukowymi

i szkoleniem w tym zakresie wiedzy lekarskiej —

to łączy się ona ściśle z innymi specjalnościami le-

karskimi, przede wszystkim zaś z neurologią, gdyż

oddziaływanie lecznicze manualne ma charakter te-

rapii odruchowej mniej lub bardziej złożonej, o-

partej na gruntownej wiedzy neurofizjologicznej.

Ponadto manualna terapia jest związana z prawie

wszystkimi znanymi dotąd specjalnościami lekar-

skimi, przede wszystkim może służyć lekarzom o-

gólnym rejonowym, którzy leczeniem ambulatoryj-

nym manualnym i udzieleniem pierwszej pomocy

w dolegliwościach bólowych pochodzenia kręgosłu-

powego mogą najszybciej oraz najlepiej uwolnić

chorych od tych uciążliwych dolegliwości. Również

umiejętności manualnego rozpoznawania i leczenia

zaburzeń czynności narządu ruchu są potrzebne or-

topedom, reumatologom, internistom, rentgenolo-

gom, a więc manualna medycyna jest klasyczną

specjalnością interdyscyplinarną i takie ujęcie pro-

blemu tej nowej dziedziny lekarskiej pozwoli na

właściwy, dla dobra chorych, rozwój manualnej te-

rapii w naszym kraju. Zrozumienie zasad manual-

nej terapii przez lekarzy umożliwi dobrą współpra-

cę w tej dziedzinie z personelem rehabilitacyjnym,

od którego w znacznej mierze zależy gimnastyka

lecznicza zapobiegająca dolegliwościom kręgosłupa.

Medycyna dotąd mało zajmowała się zaburzenia-

mi czynnościowymi mięśni, które wraz z połącze-

niami stawowymi kości stanowią największy na-

rząd organizmu ludzkiego. Ponadto właśnie spraw-

ność ruchowa mięśni, nerwów i stawów decyduje

o pełni możliwości życiowych człowieka. Również

warto przypomnieć, że układ ruchowy, szczególnie

część osiowa ciała, czyli kręgosłup, jest powiązany

wzajemnie w swych czynnościach z każdym innym

organem ciuła, a więc odzwierciedla sprawność

zdrowotną całego organizmu. Zatem choroby we-

wnątrzustrojowe, jak i szkodliwości środowiska ze-

wnętrznego wraz z przeciążeniami ruchowo-statycz-

nymi objawiają się bólem i zaburzeniami czynności

ruchowych. Obiektywnymi dowodami tych zabu-

rzeń bólowych są: napięcie odpowiednich pęczków

mięśniowych, zablokowania gry stawowej oraz inne

objawy reflektoryczne w tkankach właściwych seg-

mentów, które dzięki opisanym w książce sposobom

manualnej medycyny można rozpoznawać i le-

czyć, a także stosować racjonalną profilaktykę. Do-

tąd używane w medycynie sposoby są albo nieo-

biektywne, oparte na wywiadzie od chorego, albo

też zbyt skomplikowane i nieprzydatne dla prze-

ciętnego lekarza. Wymienione trudności w dokład-

nym rozpoznaniu i zobiektywizowaniu dolegliwości

chorobowych charakteru czynnościowego są przy-

czyną niepowodzeń terapeutycznych i niezrozumie-

nia się wzajemnego lekarzy w pojęciach diagno-

stycznych. Tym bardziej że zaburzenia czynnościo-

we są na pograniczu zdrowia i zaburzeń organicz-

nych chorobowych. Manualna medycyna daje no-

we możliwości rozpoznawania i ukierunkowanego

świadomego leczenia oraz orzekania w różnorod-

nych postaciach zaburzeń czynnościowych układu

ruchowego, potocznie określanych bólowymi zespo-

łami chorobowymi pochodzenia kręgosłupowego.

Współczesna cywilizacja, która jednostronnie

przeciąża układ ruchowy i gwałci jego możliwości

podołania obciążeniom w pracy oraz w życiu co-

dziennym, powoduje, że medycyna musi szukać no-

wych sposobów leczenia kompleksowego, takich ja-

kie są rozwijane dzięki manualnej medycynie. Nie

jest dlatego przypadkowe, że w ostatnich 30 latach

obserwuje się dynamiczny rozwój manualnej me-

dycyny, która powinna być rozpowszechniona tak-

że w naszym kraju, w sposób planowy, tak jak

rozpoczęto jej rozwój przez szkolenie lekarzy i ma-

gistrów wf oraz fizjoterapeutów na regularnych

kursach w Katowicach przed 6 latami, dzięki ak-

tywnej pomocy doc. dra K. Lewita. Obecnie do

dyspozycji polskich lekarzy i personelu lekarskie-

go pomocniczego będzie oddana książka doc. dra

K. Lewita, która jest unowocześnionym wydaniem.

Książka ta nieco różni się od innych podręczników

lekarskich. Nie tylko dlatego, że dotyczy nowej,

nie znanej dziedziny medycyny, co może stwarzać

znaczne trudności dla czytelników nie przeszkolo-

nych uprzednio na wspomnianych kursach w Ka-

towicach. Jest to, jak dotąd, jedyny podręcznik ma-

nualnej medycyny, w którym w sposób całościowy

Autor przedstawił założenia naukowe i historię ma-

nualnej terapii, technikę badania manualnego i le-

czenia, technikę diagnostyki rentgenowskiej, gim-

nastykę leczniczą z najnowszymi metodami oddzia-

ływania leczniczego na poszczególne mięśnie i na

stereotypy złożonych ruchów, klinikę zaburzeń po-

chodzenia kręgosłupowego, orzecznictwo lekarskie

oraz profilaktykę. Przede wszystkim podręcznik ce-

chuje fakt, że napisany został przez Autora na pod-

stawie własnych, lub też Jego współpracowników

i uczniów wieloletnich doświadczeń lekarskich, po-

partych szeroką wiedzą praktyczną oraz teoretycz-

ną. W sprzyjającym klimacie praskiej szkoły neu-

rologicznej akademika Kamila Hennera Doc. K. Le-

wit zdołał zainteresować do współpracy wielu wy-

bitnych lekarzy czeskich, jak akademika J. Wolfa,

prof. J. Jirouta, prof. O. Stary'ego, doc. VI. Jandę,

dra Fr. Velego oraz wielu lekarzy i nielekarzy z za-

granicy, jak J. Mitchella, dra F. Gaymansa, dra

G. Gutmanna, dra E. Kubisa, dra J. Sachsego, dra

H. Tilschera i innych współpracowników oraz ucz-

niów.

Książka Doc. dra Karela Lewita wypełnia lukę

w potrzebach naukowo-szkoleniowych polskich le-

karzy i pozwoli na lepszy rozwój manualnej tera-

pii, właściwe zrozumienie manualnej medycyny dla

dobra ludzi żyjących w zagrożeniu współczesnej

cywilizacji.

ANTONI MUSIOŁ

SPIS TREŚCI

1. ZASADY OGÓLNE

3.6. Połączenia głowowo-szyjne 76

3.6.1. Technika zdjęć w projekcji przednio-tylnej we-

dług Sandberga 77

3.6.2. Technika zdjęć w projekcji bocznej według Sand-

berga 78

3.6.3. Ocena zdjęć w projekcji przednio-tylnej

1.1. Podstawy i znaczenie leczenia reflektorycznego

1.2. Zasady leczenia manipulacyjnego

1.2.1. Co jest celem manipulacji 20

1.2.2. Co dzieje się w trakcie manipulacji

1.3. Historia leczenia manipulacyjnego

3.6.4. Ocena zdjęć w projekcji bocznej 79

3.6.5. Anatomia czynnościowa stawów głowowo-szyj-

nych 80

3.6.6. Ocena zdjęć rentgenowskich — diagnoza relacyj-

na 85

3.6.7. Anomalie budowy 87

3.6.8. Badania czynnościowe ruchomości

2. ETIOLOGIA I PATOGENEZA

2.1. Morfologiczny i czynnościowy punkt widzenia

2.2. Czynność kręgosłupa 30

2.3. Znaczenie regulacji nerwowej 31

2.4. Swoiste czynnościowe zaburzenia kręgosłupa

2.4.1. Zablokowanie jako objaw odruchowy 33

2.4.2. Zablokowanie jako zaburzenie gry ślizgu stawo-

wego 34

2.4.3. Substrat morfologiczny zablokowania

4. BADANIE I ROZPOZNANIE ZABURZEŃ CZYN-

NOŚCI RUCHOWYCH KRĘGOSŁUPA

4.1. Wywiad chorobowy 89

4.1.1. Przewlekły, przerywany przebieg

2.5. Patogeneza zablokowań czynnościowa

4.1.2. Charakter układowy 89

4.1.3. Uraz w wywiadzie 89

4.1.4. Zależności od postawy, ułożenia i przeciążenia

4.1.5. Zależność od czynników oddziałujących na wege-

tatywny układ nerwowy

2.5.1. Przeciążenie i wadliwe obciążenie

2.5.2. Urazy 36

2.5.3. Zmiany odruchowe 37

2.6. Kręgosłup jako jedność czynnościowa 37

2.7. Zaburzenia czynnościowe kręgosłupa w wieku

dziecięcym 39

2.8. Następstwa zablokowań 43

2.9. Zmiany odruchowe w patogenezie zaburzeń kręgo-

słupa 44

2.10. Kręgosłup a narządy wewnętrzne — pojęcie „krę-

gopochodny"

4.1.6. Czynniki psychiczne 90

4.1.7. Napadowość dolegliwości 91

4.1.8. Asymetryczne umiejscowienie dolegliwości

4.1.9. Znaczenie wieku 91

4.2. Badania kręgosłupa 92

4.2.1. Badanie ogólnej postawy chorego 92

4.2.2. Badanie miednicy i kończyn dolnych 93

4.2.3. Badanie lędźwiowego odcinka kręgosłupa 104

4.2.4. Badanie piersiowego odcinka kręgosłupa i klatki

piersiowej 109

4.2.5. Badanie szyjnego odcinka kręgosłupa

3. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA I

RADIOLOGICZNA KRĘGOSŁUPA

DIAGNOSTYKA

3.1. Kręgosłup jako całość 53

3.1.1. Kręgosłup w płaszczyźnie strzałkowej

4.3. Badanie stawów kończyn

120

113

3.1.2. Kręgosłup w płaszczyźnie czołowej

4.3.1. Bark 120

4.3.2. Staw łokciowy 122

4.3.3. Stawy nadgarstkowe

3.2. Miednica 59

3.2.1. Typy miednicy 59

3.2.2. Stawy krzyżowo-biodrowe 62

3.3. Kręgosłup w odcinku lędźwiowym 65

3.3.1. Anatomia czynnościowa i radiologiczna

122

4.3.4. Stawy palcowe

123

4.3.5. Staw biodrowy

123

4.3.6. Staw kolanowy

124

3.3.2. Ocena zdjęć rentgenowskich czynnościowa

3.3.3. Badania czynnościowe 68

3.4. Kręgosłup w odcinku piersiowym

4.3.7. Stawy stępu 125

4.3.8. Pozostałe połączenia stawowe stopy

125

4.3.9. Staw skroniowo-żuchwowy 125

4.4. Badanie zmian odruchowych 125

4.4.1. Objawy w strefach przeczulic skórnych Heada

(HAZ) 125

4.4.2. Odruchowe zmiany mięśniowe i bólowe punkty

„maksymalne" 126

4.4.3. Rozpoznawanie zespołów korzeniowych

3.4.2. Ocena zdjęć rentgenowskich

3.5.1. Anatomia czynnościowa

3.5.2. Ocena zdjęć rentgenowskich

3.5.3. Badania czynnościowe

130

3.4.1. Anatomia czynnościowa

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: