sokrates.pdf
(
2464 KB
)
Pobierz
Microsoft Word - SOKRATES SCHOLASTYK.doc
SOKRATES SCHOLASTYK
HISTORIA KOŚCIOŁA
Edycja komputerowa: www.zrodla.historyczne.prv.pl
Mail: historian@z.pl
MMIII ®
Wstęp do księgi
autor, pisząc o życiu Konstantyna
3
, fragmentarycznie wspo-
1
Euzebiusz (Eusebios) żył w latach ok. 260—339/340, od ok.
315 r. biskup Cezarei Palestyńskiej. Uczeń Pamfila, biskupa Ceza-
rei, zamęczonego w 309/310 r. (stąd przydomek
tou Pamphilou,
syn Pamfila). Wielki erudyta, autor licznych dzieł egzegetycznych,
apologetycznych
chrześcijan,
którego
sprawcą
był
Dioklecjan
2
.
Tenże
i
historycznych:
twórca
historii
kościelnej
jako
odrębnego
gatunku
historiografii.
Jako
teolog
umiarkowany
subor-
dynacjonista;
podpisał
nicejskie
wyznanie
wiary,
ale
potem
prze-
szedł
na
stronę
zwolenników
Ariusza.
Odegrał
wielką
rolę
w
pierwszym
okresie
kontrowersji
ariańskiej.
Główne
dzieło:
Historia kościelna,
tłum. por. A. Lisiecki. Poznań 1924 (POK, t. 3).
2
Dioklecjan (Caius Aurelius Valerius Diocletianus) żył w latach
ok. 243 — ok. 313, cesarz w latach 284—305. Rządził jako władca
absolutny
(dominus),
wprowadził przejęty z Persji ceremoniał
dworski, wymagał oddawania sobie czci boskiej. Zreformował
administrację, stworzył scentralizowaną biurokrację, zreorganizo-
wał i powiększył armię, gruntownie przebudował system podatko-
wy. Twórca systemu władzy kolegialnej: rządził na Wschodzie,
zaś ładzę nad Zachodem przekazał Maksymianowi (Marcus Au-
relius Valerius Maximianus) z identycznym tytułem augusta.
W roku 293 obaj augustowie desygnowali i adoptowali swych
następców z tytułami cezarów: Dioklecjan — Galeriusza (Galerius
Valerius Maximianus), Maksymian — Konstancjusza (Flavius Va-
lerius Constantius), ojca Konstantyna Wielkiego. Cesarstwem rzą-
dziło więc czterech władców (tetrarchia), dwóch augustów i dwóch
cezarów.
Prześladowania chrześcijan, o których wspomina Sokrates,
wszczęte przez Dioklecjana w roku 303, zakończone zostały edyk-
tem tolerancyjnym Galeriusza w 311 r. Były to ostatnie i naj-
większe krwawe prześladowania chrześcijan przez państwo.
3
W
panegiryku
Vita
Constantini
(Żywot
Konstantyna)
napisa-
nym ok. 338/339 r., tuż przed śmiercią Euzebiusza.
Konstantyn Wielki (Flavius Valerius Constantinus) żył w la-
tach ok. 282—337, cesarz w latach 306—337, od roku 324 jedyny
władca Imperium, kontynuator reform zapoczątkowanych przez
Dioklecjana. Pierwszy cesarz chrześcijański: nawrócony w 312 r.,
w tym samym roku przyznał chrześcijanom swobodę wyznania
Euzebiusz syn Pamfila
1
,
autor
Historii
kościelnej
obej-
mującej pełną liczbę dziesięciu ksiąg, skończył swe dzieło
na czasach cesarza Konstantyna, kiedy to ustało prześlado-
wanie
mina o wydarzeniach związanych z wystąpieniem Ariusza
4
,
troszcząc się bardziej o pochwałę cesarza i o panegiryczną
wzniosłość stylu, jaka cechuje zazwyczaj enkomion, aniżeli
o dokładne przedstawienie faktów. Ja natomiast, ponieważ
zamierzam opisać dzieje Kościoła od tamtej epoki aż do
wypadków współczesnych, rozpocznę swe dzieło od opisu tych
wydarzeń, na których mój poprzednik poprzestał. Nie będę przy
tym dbał o podniosłość wysłowienia, ale o szczegółowe rela-
cje, jakie tylko udało mi się bądź to odnaleźć na piśmie, bądź
to usłyszeć z ust ludzi, którzy je badali. A ponieważ z po-
żytkiem dla niego zadania będzie wspomnieć, w jaki sposób
cesarz Konstantyn przeszedł na wiarę chrześcijańską, niech
mi będzie wolno w miarę możności trochę na ten temat po-
wiedzieć i od tego mniej więcej momentu zacząć swe dzieło.
W jaki sposób
cesarz Konstantyn przeszedł na wiarę
chrześcijańską
Był to więc okres dziejów, kiedy Dioklecjan i Maksymian,
zwany Herkulesowym, zrzekli się na mocy układu cesarskiej
godności i odtąd wiedli już życie ludzi prywatnych, a Ma-
ksymian zwany Galeriuszem, który przedtem dzielił z nimi
władzę, wkroczywszy do Italii ustanowił rządy dwóch ceza-
rów, Maksymina na Wschodzie, a Sewera w Italii
5
. W Bry-
(religio licita),
chrzest przyjął na łożu śmierci. W roku 330 utwo-
rzył w Byzantion drugą stolicę Imperium, „Nowy Rzym", od jego
imienia nazwaną Konstantynopolem.
4
Ariusz (Areios) żył w latach 256—336, diakon, potem prezbiter
kościoła aleksandryjskiego, twórca herezji ariańskiej. Wykluczony
z Kościoła przez biskupa Aleksandra, potępiony na Soborze Ni-
cejskim w roku 325. Wygnany do Illyricum, w roku 328 uzyskał
cofnięcie anatemy, odwołany z wygnania w roku 334. Zmarł nagle
w roku 336 w Konstantynopolu, w przeddzień uroczystego powro-
tu do łączności z Kościołem. Szczegóły nauki Ariusza i przebieg
sporów ariańskicb w dalszych rozdziałach tekstu Sokratesa oraz
odpowiednich przypisach.
5
Maksymian przybrał przydomek „Herkulesowy"
(Herculius)
po
uzyskaniu godności augusta; Dioklecjan nosił przydomek „Jo-
wiszowy"
(Iovius).
Obaj władcy adbykowali w 305 r., a dotych-
czasowi cezarowie, Galeriusz i Konstancjusz, zostali augustami
tanii natomiast cesarzem obwołany został Konstantyn, jako
(36) następca swego ojca Konstancjusza, zmarłego w pierw-
szym roku dwieście siedemdziesiątej pierwszej olimpiady
6
,
w dniu 25 lipca. W Rzymie zaś pretorianie wynieśli na tron
Maksencjusza
7
, syna Maksymiana Herkulesowego, raczej ty-
rana aniżeli cesarza. W rezultacie tych wydarzeń Maksymian
na nowo zapłonął żądzą
władzy i usiłował zgładzić swego
syna, Maksencjusza
8
. Jednakże przeszkodzili mu w tym
żołnierze. Później Maksymian zakończył życie w Tarsie,
w Cylicji
9
. Cezar Sewer, wysłany przez Maksymiana Galeriu-
sza do Rzymu w celu ujęcia Maksencjusza, zginął zdradzony
przez własnych żołnierzy
10
. Właśnie Maksymian Galeriusz
sprawując najwyższą władzę w państwie umarł
11
, wyzna-
czywszy uprzednio cesarzem Licyniusza
12
, który od dawna był
mu przyjacielem i towarzyszem broni, a pochodził z Dacji.
Maksencjusz natomiast uciskał nieludzko Rzymian, postępu-
jąc wobec nich raczej jak tyran aniżeli jak władca: bezwsty-
i mianowali dwóch nowych cezarów: Sewera (Flavius Valerius
Severus) i Maksymina Daję (Caius Valerius Maximinus Daia).
Pominięcie Maksencjusza i Konstantyna, dorosłych synów Maksy-
miana i Konstancjusza, spowodowało serię uzurpacji, która znisz-
czyła system tetrarchii.
6
To jest w roku 306. Obwołanie Konstantyna augustem było
uzurpacją; Galeriusz wszakże pogodził się z faktem dokonanym
i uznał władzę Konstantyna jako cezara nad Galią i Brytanią.
7
Na wzór Konstantyna po władzę sięgnął i Maksencjusz.
Zamach z 28 października 306 r. dał mu władzę nad prowincjami
Sewera, to jest Italią, Afryką i Hiszpanią.
8
Maksymiana skłonił do odwołania własnej abdykacji jego syn
Maksencjusz, trafnie licząc, że żołnierze Sewera nie będą skłonni
do walki przeciw poprzedniemu augustowi. Po zwycięstwie nad
Sewerem Maksymian usiłował również wydrzeć władzę synowi,
ale bez powodzenia, wobec czego zbiegł do Galii, do swego zięcia
Konstantyna (męża jego córki Fausty).
9
Sokrates myli tu Maksymiana „Herkulesowego" z Maksymi-
nem Dają (por. przypis 12); Maksymian zginął w niejasnych
okolicznościach w roku 310, prawdopodobnie zabity z rozkazu
Konstantyna, przeciw któremu dwa lata wcześniej wywołał nie-
udane powstanie.
10
Armia Sewera przeszła na stronę Maksencjusza wydając swe-
go wodza, który w roku 307 został stracony w Rawennie.
11
W roku 311.
12
Galeriusz nie uznał uzurpacji Maksencjusza i następcą Sewera
mianował Licyniusza (Valerius Licinianus Licinius). Po śmierci
Galeriusza Licyniusz uzyskał prowincje naddunajskie, w 313 r.
zawarł w Mediolanie sojusz z Konstantynem (jednym z punktów
porozumienia było przyjęcie przez Licyniusza polityki tolerancji
wobec chrześcijan, czyli tzw. edykt mediolański) i pokonał wła-
dnie uwodził żony wolnych obywateli, wielu z nich skazywał
na śmierć i dopuszczał się innych podobnych zbrodni
13
. Kiedy
się o tym dowiedział cesarz Konstantyn, gorąco pragnął wy-
bawić Rzymian z więzów jego niewoli i natychmiast zaczął
nad tym myśleć, w jaki sposób obalić tyrana. Pochłonięty
tak niezmierną troską, zaczął jednocześnie rozważać, którego
boga ma wezwać na pomoc w walce. Przyszło mu tedy na
myśl, że stronnicy Dioklecjana, (37)
wyznający bogów hel-
leńskich, nie doznali żadnej od nich pomocy
14
. Doszedł także
do wniosku, że ojciec jego, Konstancjusz, porzuciwszy wie-
rzenia helleńskie, szczęśliwszy odtąd był w życiu
15
.
Otóż kiedy
tak przeciwne myśli zaprzątały jego uwagę, i właśnie odby-
wał razem z wojskiem jakiś przemarsz, miał widzenie, cu-
downe ponad wszelki wyraz. Kiedy słońce zeszło już z połud-
nia i dzień począł się chylić ku zachodowi, ujrzał na niebie
słup światła w kształcie krzyża, a na nim napis głoszący:
w tym zwyciężaj. Zaniepokoił cesarza ten znak z nieba, toteż
prawie nie wierząc własnym oczom zapytał obecnych, czy oni
także widzą to samo. Gdy zaś zgodnie odrzekli, że widzą,
pokrzepił się w duchu władca tą Boską i godną podziwu wi-
zją. A kiedy zapadła już noc głęboka, zobaczył we śnie
Chrystusa i otrzymał od Niego polecenie, aby sporządził znak
na wzór widzianego na niebie i posługiwał się nim jako
symbolem pewnego tryumfu nad wrogiem. Idąc za głosem
tej przepowiedni Konstantyn rozkazuje sporządzić bojowy znak
legionowy z wyobrażeniem krzyża
16
, który aż po dziś dzień
dającego w Azji Mniejszej, Syrii i Egipcie Maksymina Daję,
którego kazał stracić w Cylicji. Odtąd Imperium miało dwóch
władców: Konstantyna na Zachodzie i Licyniusza na Wschodzie.
W roku 314 doszło między nimi do pierwszego konfliktu zbrojnego;
Licyniusz uniknął całkowitej klęski, ale stracił na rzecz rywala
większość prowincji naddunajskich. Do ostatecznej rozprawy do-
szło w 324 r.: Licyniusz, pokonany na lądzie i morzu, poddał się
pod warunkiem zachowania życia, ale już wkrótce został stracony
pod zarzutem zdrady.
13
Charakterystykę rządów Maksencjusza ukształtowała propa-
ganda jego zwycięskiego rywala Konstantyna, dlatego też należy
przyjmować ją z dużą ostrożnością.
14
Dokładniej Sewer i Galeriusz, dwaj poprzedni przeciwnicy
Maksencjusza, nieszczęśliwi w walce z uzurpatorem, wyznający
religię pogańską i prześladujący chrześcijan.
15
Opis duchowych rozterek Konstantyna Sokrates przekazał za
Euzebiuszem,
Vita Constantini
II 28—32.
16
Było to
vexillum
(rzymski znak wojskowy) złożone z drzewca
z poprzeczką, z której zwieszała się tkanina, zwieńczone chryzmą,
Plik z chomika:
chudyfinalowiec
Inne pliki z tego folderu:
andokides_mowy.pdf
(654 KB)
apulejusz_apologia.pdf
(552 KB)
apulejusz_metamorfozy.pdf
(1105 KB)
diatryby.pdf
(169 KB)
epitalamia.pdf
(734 KB)
Inne foldery tego chomika:
3 - Chrzest Polski
dominiczak
filozofia
gąsowski
Jerzy Topolski - Wprowadzenie do historii
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin