Akunin Boris - Historie cmentarne.pdf - Akunin Boris - TAKIJA1

Borys Akunin

Grigorij Czchartiszwili

Historie cmentarne

Кладбические ucmopuu

Przełożył Wiktor Dłuski

Książka Historie cmentarne to owoc twórczości zespołowej,

równoprawnego współautorstwa dwóch pisarzy: rzeczywistego i

wymyślonego. Dokumentalne eseje, za których autora należy uważać

Grigorija Czchartiszwilego, poświecone są sześciu najsłynniejszym

nekropoliom świata. Te szkice są przeplatane pisanymi „ręką” Borysa

Akunina beletrystycznymi nowelami kryminalnymi, których akcja toczy

się na tych samych cmentarzach. Czytelnik zostaje zaproszony do udziału

w podniecającej grze, zainicjowanej przez „Dra Jekylla i pana Hyde’a”

współczesnej literatury rosyjskiej.

W YJAŚNIENIE

Pisałem tę książkę długo, jeden — dwa kawałki rocznie. Nie taki to

temat, żeby się z nim spieszyć, a w dodatku miałem wrażenie, że to nie

jest zwykła książka, lecz pewna droga, którą muszę przebyć, nie godzi się

więc robić tego w podskokach, bo można z rozpędu przegapić zakręt i

zabłądzić. Czasem czułem, że pora się zatrzymać, poczekać na następny

sygnał, który wezwie mnie dalej.

Ta droga zajęła mi całe pięć lat. Zaczęła się przy murze starego

moskiewskiego cmentarza i zaprowadziła mnie bardzo, bardzo daleko.

Wiele się zmieniło przez ten czas „i sam, podległy ogólnemu prawu,

zmieniłem się” * , rozdwoiłem na rezonera Grigorija Czchartiszwilego i

zabawiacza szerokiej publiczności, wodzireja Borysa Akunina. W

rezultacie książkę kończyliśmy już we dwójkę: pierwszy zajmował się

fragmentami eseistycznymi, drugi beletrystycznymi. Dowiedziałem się w

dodatku, że jestem taphofilem, „miłośnikiem cmentarzy” — okazało się

bowiem, że istnieje na świecie takie egzotyczne hobby (u niektórych

przechodzące w manię). Ale nazwać mnie taphofilem można tylko

umownie — nie kolekcjonowałem cmentarzy ani grobów, ciekawiła mnie

Tajemnica Minionego Czasu: gdzie on się podziewa, co się dzieje z

ludźmi, którzy go zaludniali?

Wiecie, co mnie najbardziej intryguje w mieszkańcach Moskwy,

Londynu, Paryża, Amsterdamu, a tym bardziej Rzymu czy Jerozolimy?

To, że większość z nich nie żyje. O nowojorczykach czy tokijczykach tego

powiedzieć nie można, bo miasta, w których mieszkają, są zbyt młode.

Jeśli wszystkich ludzi, którzy zamieszkiwali prawdziwie stare miasto

przez całą historię jego istnienia, wyobrazimy sobie jako jeden ogromny

tłum i wpatrzymy się w to morze głów, to okaże się, że pustych oczodołów

i wybielonych przez czas czerepów jest więcej niż żywych twarzy.

Mieszkańcy miast z przeszłością żyją otoczeni zewsząd zmarłymi.

Nie, wcale nie uważam starych megalopoli za miasta widma. Są całkiem

żywe, ruchliwe, iskrzą się energią. Mówię o czym innym.

Od pewnego czasu czuję, że ludzie, którzy żyli przed nami, nigdzie nie

znikli. Zostali tam, gdzie byli, tyle że my i oni istniejemy w różnych

wymiarach czasowych. Chodzimy po tych samych ulicach, niewidoczni

jedni dla drugich. Przeciskamy się pomiędzy nimi, a za szklanymi

fasadami nowomodnych budowli widzimy zarysy niegdyś stojących tu

domów: klasyczne frontony i naiwne facjatki, butne ażurowe bramy i

malowane w pasy szlabany.

Wszystko, co kiedyś było, pozostaje na zawsze, tak samo jak wszyscy,

którzy kiedyś żyli.

Czy nie zdarzyło się wam nigdy zobaczyć gdzieś w gęstym tłumie na

Kuznieckim Moście czy na Nikolskiej jakiejś nie wiadomo skąd przybyłej

i natychmiast rozwiewającej się sylwetki w kapeluszu wellington i

płaszczu almawiwa? Albo przezroczystego dziewczęcego profilu w

czepeczku ze wstążkami? Nie? To znaczy, że nie nauczyliście się jeszcze

naprawdę widzieć Moskwy.

Stare miasta są zupełnie inne niż miasta nowe, liczące jakieś sto czy

dwieście lat. W wielkim i starym mieście rodziło się, kochało,

nienawidziło, cierpiało, radowało się, a potem umarło tylu ludzi, że cały

ten ocean nerwowej i duchowej energii nie mógł nagle zniknąć bez śladu.

Parafrazując to, co Brodski pisał o antyku, możemy powiedzieć, że

przodkowie dla nas istnieją, ale my dla nich nie, bo my o nich cokolwiek

wiemy, a oni o nas nic a nic.

Oni nic od nas nie chcą. I miast, w których oni żyli, my, współcześni,

także nie obchodziliśmy. Toteż im miasto starsze, tym mniej zwraca uwagi

na swoich dzisiejszych mieszkańców — właśnie dlatego, że są w

mniejszości. Nam, żywym, trudno takie miasto zadziwić, bo widziało ono

innych, nie mniej śmiałych, przedsiębiorczych, utalentowanych, i może

nawet tamci, zmarli, byli lepszej od nas jakości.

Nowy Jork żyje w tym samym rytmie co obecni nowojorczycy, jest ich

współczesnym, towarzyszem, wspólnikiem. Rzym albo Paryż natomiast

obojętnie i pobłażliwie spoglądają na tych, którzy na starych murach

wywiesili reklamy „Nescafé” i proszku do prania „Ariel”. Stare Miasto

wie swoje: fala czasu przetoczy się i zmyje z ulic całą tę błyszczącą

tandetę. Zamiast obrotnych ludzików w dżinsach i pstrokatych T–shirtach

będą tu spacerować inni, inaczej ubrani, a ci współcześni też nigdzie nie

znikną, przeniosą się tylko z jednych dzielnic do innych, podziemnych.

Poleżą tam przez kilka dziesięcioleci, a potem zespolą się z glebą i staną

się już na zawsze niezbywalną własnością Miasta.

Cmentarze w megalopolach żyją zazwyczaj niedługo: dokładnie tyle, ile

trzeba, żeby zapełnić grobami wydzielony dla pochówków teren, a potem

jeszcze z pół setki lat, dopóki nie wymrą ci, co przychodzili tutaj

opiekować się nagrobkami. Za jakieś sto — sto pięćdziesiąt lat nad kośćmi

narośnie nowa warstwa ziemi, rozłożą się na niej place lub staną domy, a

na krańcach rozrośniętego tymczasem Miasta pojawią się nowe nekropole.

Zmarli to nasi sąsiedzi i współmieszkańcy. Chodzimy po ich kościach,

korzystamy ze zbudowanych dla nich domów, spacerujemy pod koronami

drzew, które oni posadzili. My i nasi zmarli nie przeszkadzamy sobie

wzajemnie.

Pod Paryżem jakiś czas temu znaleziono całe królestwo trupów —

katakumby, gdzie leżą miliony i miliony dawnych paryżan, których

szczątki przeniesiono tu kiedyś z miejskich cmentarzy. Każdy może

dojechać do stacji Denfert–Rochereau, zejść do podziemia i zobaczyć

niekończące się szeregi czaszek, wyobrazić sobie własną, leżącą gdzieś w

kąciku, w siedemnastym rzędzie, jako sto sześćdziesiąta ósma od lewej, i

może nieco inaczej oszacować wymiar własnej osoby.

Ale możliwość zajrzenia w czeluście ziemi, tam gdzie osiedlili się ci, co

żyli przed nami, trafia się rzadko. Paryżanom, można powiedzieć,

poszczęściło się. Częściej miejscem spotkania z przodkami stają się dla

nas cudem zachowane stare cmentarze, wysepki zgęszczonego i zastałego

czasu, gdzie dawno już nikogo się nie chowa. Ostatni warunek jest

konieczny, bo rozkopana ziemia i świeży smutek nie pachną wiecznością,

lecz śmiercią. To zapach zbyt ostry, nie pozwalający uchwycić kruchego

aromatu innego czasu. Jeśli chcesz, czytelniku, zrozumieć i poczuć

Moskwę, przejdź się po Starym Dońskim cmentarzu. W Paryżu spędź pół

dnia na Père–Lachaise. W Londynie pojedź na cmentarz Highgate. Nawet

w Nowym Jorku jest miejsce, gdzie czas się zatrzymał: brookliński

Greenwood.

Jeśli dzień, pogoda i twój stan ducha znajdą się w harmonii z

otoczeniem, poczujesz się częścią tego, co było przedtem, i tego, co będzie

potem. I może usłyszysz głos, który szepnie: „Narodziny i śmierć to nie

ściany, to drzwi”.

Akunin Boris - Historie cmentarne.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: