Etapy rozwoju słuchu fonematycznego.pdf
(
109 KB
)
Pobierz
58681389 UNPDF
Etapy rozwoju słuchu fonematycznego
Strona główna
>
Wychowanie słuchowe
Omawiając rozwój słuchu fonematycznego należy zwrócić uwagę na zagadnienia rozwoju umiejętności różnicowania słuchowego oraz analizy i syntezy
słuchowej, bowiem te procesy decydują o właściwej percepcji dźwięków. Jednym z warunków opanowania przez dziecko umiejętności czytania i pisania
jest sprawne funkcjonowanie analizatora słuchowego (ucho, nerwy słuchowe, część korowa). Umiejętność rozróżniania fonemów (dźwięków mowy
ludzkiej), występujących w danym języku, określa się mianem
słuchu fonematycznego
. Nie jest to zdolność wrodzona, lecz wykształca się
w dzieciństwie, pod wpływem bodźców słuchowych.
Kania J. T. definiuje
słuch fonematyczny
jako umiejętność oceny bodźców akustycznych z punktu widzenia potrzeb komunikacji językowej, tj. jako
złożoną umiejętność percypowania (wyodrębniania oraz identyfikowania) elementów fonologicznie relewantnych (istotnych), pomijania zaś cech dla
procesu porozumiewania się redundantnych (nieistotnych).
R. J. Lewina, obserwując dzieci wyszczególniła pięć etapów kształtowania się słuchu fonematycznego, które są jednocześnie etapami rozwoju mowy
u dzieci:
I etap
‐ to przedfonetyczne stadium rozwoju mowy; w ogóle nie występuje u dziecka różnicowanie dźwięków, brak też rozumienia mowy czynnej;
II etap
‐ występują już początki różnicowania fonemów najmniej podobnych. Wymowa dziecka jest niepoprawna, zniekształcona. Dziecko nie rozróżnia
wymowy poprawnej od niepoprawnej u osób z otoczenia;
III etap
‐ słuch fonematyczny dalej rozwija się. Dziecko zaczyna różnicować już prawie wszystkie głoski. Umie też odróżnić wymowę poprawną od
niepoprawnej;
IV etap
‐ dzieci już z nielicznymi pomyłkami potrafią różnicować wszystkie głoski; wymowa jest dość prawidłowa. Rozwój słuchu fonematycznego zbliża
się ku końcowi (wiek przedszkolny);
V etap
‐ słuch fonematyczny jest już całkowicie ukształtowany. Dziecko różnicuje i wymawia poprawnie głoski (wiek szkolny).
Badania nad stanem słuchu fonologicznego w grupie trzylatków prowadzone przez Rocławskiego B. wykazały, że drugi rok życia dziecka jest okresem
intensywnego opanowywania systemu fonologicznego języka. Z badań tych wynika, iż zaczątki słuchu fonologicznego pojawiają się w trzecim kwartale
pierwszego roku życia, natomiast w pierwszych miesiącach drugiego roku życia dzieci odróżniają już znaczną liczbę fonemów.
Zdaniem Przetacznikowej M., w czwartym kwartale życia zaczyna rozwijać się słuch fonematyczny, czyli specjalna wrażliwość słuchowa, co stwarza
podstawy do naśladowniczego odtwarzania zarówno dźwięków mowy jak i całych wyrazów. Analiza i synteza dźwiękowa stanowi dalszy etap w rozwoju
słuchu fonematycznego, rozwijający się pod wpływem nauki czytania i pisania.
Zdaniem większości badaczy, słuch mowny (fonematyczny) rozwija się wraz z kształtowaniem się mowy dziecka. Według opinii niektórych autorów
rozwija się on (gdy jest wszystko w normie) do czwartego, a zdaniem innych do piątego roku życia, a jeśli występują opóźnienia w rozwoju słuchu,
to zazwyczaj mamy do czynienia z opóźnieniem rozwoju mowy lub z zaburzeniami mowy.
Dzieci uczą się rozpoznawać dźwięki w sposób naturalny, tym bardziej, że już niemowlę reaguje na głosy najbliższych członków rodziny,
oraz rozpoznaje ton głosu i wyrażane w ten sposób emocje. Rozpoznaje także inne dźwięki usłyszane wokół siebie takie jak kroki, zamknięcie drzwi,
odgłosy sprzętów domowych. Dziecku w drugim roku życia wiele przyjemności sprawiają zabawy w naśladownictwo. Zachęcajmy je, więc często do
zabaw w naśladowanie głosów wydawanych przez zwierzęta, czy pojazdy (samochód, pociąg, karetka). Ta prosta zabawa pomaga w kształtowaniu
słuchu fonematycznego.
Do przeprowadzenia z dzieckiem ćwiczeń słuchu fonematycznego nie trzeba stwarzać specjalnych sytuacji, można do tego wykorzystać wiele
popularnych zabaw, jak zabawy paluszkowe czy dźwiękonaśladowcze. Na początek może to być prosta zabawa w słuchanie dźwięków, szukanie
i wskazywanie źródła dźwięków, naśladowanie odgłosów. Dziecko z zamkniętymi oczami słucha otaczających je dźwięków, najpierw są to dźwięki
naturalne, dochodzące z otoczenia (tykanie zegara, warkot samochodu, granie radia), a następnie wprowadzamy dźwięki specjalnie wytwarzane do
zabawy (dźwiękowe ilustrowanie opowiadanych historyjek lub bajek). Do wytwarzania tych dźwięków możemy użyć np. naczyń kuchennych, szklanek,
drewna, szeleszczących papierów, materiałów sypkich (kasza, ryż, makaron, kasztany, orzechy). Dziecko zapoznaje się z nimi mając otwarte oczy, po
czym odwraca się lub zamyka oczy i próbuje zidentyfikować demonstrowane dźwięki. Dziecko musi wielokrotnie usłyszeć dźwięk, którego nie umie
zidentyfikować. Małe dzieci uczymy rozróżniać dźwięki wydawane przez pojazdy, zwierzęta, stukot butów, skrzypnięcie drzwi, posługujemy się
obrazkami. Następnie dzieci próbują naśladować słyszane głosy oraz rozpoznawać i różnicować dźwięki z otoczenia np. instrumentu. Ćwiczenia
słuchowe w odróżnianiu dwóch głosek należy powtarzać aż do momentu, gdy dziecko nie będzie miało żadnych trudności w ich rozpoznawaniu. Kiedy już
pojawi się zdolność różnicowania głosek (w drugim roku życia), wówczas potrafi ono różnicować nawet te głoski, których nie potrafi jeszcze wymówić,
stąd te śmieszące nas sytuacje, gdy małe dziecko poprawia inne dziecko: „mówi się kosyk, a nie kosyk”, „mówi się lowelek, a nie lowelek”. Stopniowo
wprowadzamy sylaby, a potem wyrazy. W przypadku braku lub niedostatecznych wzorców słuchowych głosek, ćwiczenia rozpoczyna się od
najłatwiejszych do rozróżnienia fonemów (kontrastowych) jak a ‐ p., u ‐ m. Po upewnieniu się, że potrafi już rozróżnić oba dźwięki w sylabach
i wyrazach powtarzamy je. Ćwiczenia te mogą odbywać się poprzez różnicowanie dźwięków mowy, przez powtarzanie głosek, określanie ich położenia
w wyrazie, wymyślanie wyrazów na określoną głoskę, szukanie do nich rymu. Starszemu dziecku, odpowiednio wykształcony słuch fonematyczny
umożliwia prawidłową wymowę, wychwytywanie różnic między słowami podobnie brzmiącymi, ale mającymi inne znaczenie, a w końcu dokonywanie
analizy i syntezy słuchowej wyrazów, co stanowi podstawową czynność w nauce czytania i pisania. Za pomocą słuchu fonemowego, dziecko może
wyodrębnić z potoku mowy wyrazy, w wyrazach ‐ sylaby, w sylabach ‐ głoski, a zwłaszcza głoski dźwięczne, od ich bezdźwięcznych odpowiedników, np.:
pąk ‐ bąk, dam ‐tam, bas ‐ pas, bije ‐ pije, sieci ‐ siedzi, pasek ‐ piasek.
Zaburzenia słuchu fonematycznego
utrudniają rozumienie mowy i są przyczyną wadliwej realizacji głosek, powodującą trudności w czytaniu i pisaniu
ze słuchu (dysleksja i dysgrafia), w nauce szkolnej. Dziecko takie dobrze słyszy słowa, lecz w ciągu mownym nie potrafi rozróżnić pojedynczych
dźwięków, lub złożyć je w całość dźwiękową. W efekcie, w czytaniu, uporczywie literuje, ma kłopoty z przejściem do czytania sylabami i wyrazami. Tak
mozolne czytanie utrudnia zrozumienie treści. Zdarza się, że dziecko w starszym wieku opuszcza, przestawia lub dodaje różne głoski, sylaby,
a w piśmie ma problemy z dwuznakami, spółgłoskami miękkimi, dźwięcznymi i bezdźwięcznymi. Zaburzenia słuchu fonematycznego powodują
rozwijanie się wad i zaburzeń mowy, a te nie poddane terapii, pogłębiają się z wiekiem powodując np. ubożenie słownictwa i uporczywe błędy
w pisaniu.
w pisaniu.
Ćwiczenia słuchu fonematycznego
mają duże znaczenie przy opóźnionym rozwoju mowy. Twierdzi się, że jeśli rozwój motoryki narządów mowy
i słuchu fizycznego jest prawidłowy, to przyczyny złej wymowy leżą w niedostatecznej kontroli słuchowej (mowa o słuchu fonematycznym). Ćwiczenie
słuchu mownego znacznie przyspiesza usuwanie zaburzeń dyslalicznych i jest pomocne, a niekiedy konieczne w niektórych typach afazji.
Na pomoc nigdy nie jest za późno.
Opracowanie: Marzena Mieszkowicz ‐ neurologopeda
Strona główna
>
Wychowanie słuchowe
Plik z chomika:
sniegu83
Inne pliki z tego folderu:
Wybrane próby do badania analizy i syntezy słuchowej wyrazów.pdf
(95 KB)
Test do badania poziomu analizy i syntezy głoskowej_wg J Nowak.pdf
(92 KB)
Słuch fonematyczny jako zdolność rozróżniania dźwięków mowy.pdf
(126 KB)
Etapy rozwoju słuchu fonematycznego.pdf
(109 KB)
Ćw słuchu fonematycznego oraz analizy i syntezy sylabowej i głoskowej.pdf
(146 KB)
Inne foldery tego chomika:
tablice do badania słuch fonematycznego
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin