Lilith, kobieta-demon
Lilith jest najważniejszym z niewielkiego zbioru nazwanych żeńskich demonów w żydowskich legendach. Historycznie jest ona właściwie starsza niż judaizm (w każdym razie od judaizmu definiowanego jako zjawisko postrestauracyjne). Najwcześniej pojawiła się prawdopodobnie w starożytnym Sumerze. Chociaż jest to dalekie od pewności, mogła być drugorzędną postacią w prologu do Eposu o Gilgameszu. W starożytnym świecie pojawiała się także czasami w tekstach magicznych, na amuletach, itp., które służyły udaremnieniu jej działalności. Pojawia się w Biblii (Księga Izajasza) w kontekście wiążącym ją z demonami pustymi i ponownie w niektórych ustępach zwojów znad Morza Martwego, które wyraźnie odwołują się do Księgi Izajasza.
Częściej spotykamy ją w późno-rzymskim/ wczesnośredniowiecznym judaizmie. Pojawia się regularnie wewnątrz magicznych czar. W tym kontekście jest ona wyraźnie związana z narodzinami dziecka (np. jako zagrożenie), a także występuje jako sukkubus, przeciwko któremu mężczyźni potrzebują ochrony. W tych czarach jej działania są często udaremniane przez przywołanie aniołów-strażniczek: Snvi, Snsvi i Smnglvf (nie wiemy jakich samogłosek użyć w tych słowach, ale można założyć, że zamierzano je wymawiać). Pojawia się ona także w Talmudzie i jest bezpośrednio związana ze światem demonów. Tu jej rola jako sukkubusa nabiera wyraźnego kształtu.
Mniej więcej między VIII a X wiekiem, pojawia się ona w satyrycznym dziele zatytułowanym Alfabet Ben Sira. Jest tam powiedziane, że ona pierwsza została stworzona, co spowodowało że stała się najsławniejszą osobą: pierwszą żoną Adama (przed Ewą). W tej historii jest ona stworzona mniej więcej w tym samym czasie, co Adam i, podobnie jak Adam, stworzona osobno, nie z jego żebra. Z tego powodu, próbuje ona dowieść swojej równości - dowodzenie to jednak Adam odrzuca. Odmawiając dostosowania się do żądań Adama, Lilith ucieka z Raju i w następstwie zostaje zastąpiona przez bardziej służalczą Ewę (która mniej sobie rości praw, ponieważ została stworzona z Adama). Uciekłszy z Raju, Lilith przyjmuje swoją sławną rolę porywaczki dzieci i matki demonów. Obiecuje ponadto zostawić w spokoju dzieci, które są chronione amuletami z wypisanymi imionami trzech aniołów wspomnianych wyżej.
Prawdą jest, że istniała taka tradycja rabiniczna mówiąca, że Adam miał krótko inną żonę przed stworzeniem Ewy, istnieją jednak poważne wątpliwości, czy Lilith miała jakiekolwiek związki z tą historią o pierwszej żonie Adama, które to wątpliwości pojawiły się jeszcze przed wydaniem Alfabetu. Satyryczna natura Alfabetu wzbudza kolejne wątpliwości co do autentyczności tych związków z Lilith. Jakiekolwiek są tego źródła, związek pomiędzy Lilith a pierwszą Ewą zdaje się harmonizować z żydowską wyobraźnią ludową i jest nieodłączną częścią tej tradycji. Funkcjonuje w podwójnej roli: jako historia kobiety w której Lilith jest wzorem kobiety butnej oraz jako patriarchalna historia, w której widzimy straszne konsekwencje bycia kobietą butną. Przy okazji, historia ta pozwala rozwiązać problem, który wyrasta z faktu, że w Księdze Rodzaju, 1 stworzeni zostają mężczyzna i kobieta, ale kiedy docieramy do Księgi Rodzaju, 2, Adam wydaje się być samotny i potrzebować partnerki.
Literatura kabalistyczna sporadycznie zdaje sobie sprawę z istnienia historii Alfabetu, ale częściej o tym nie wspomina. Tutaj Lilith zazwyczaj pojawia się jako partnerka Samaela (Szatana) oraz jako najważniejsza kobieca ekspresja Emancji Lewej (zła). W niektórych ustępach bierze ona udział w kuszeniu Ewy/Adama, i, po wygnaniu, usługuje Adamowi jako Sukkubus, rodząc z jego nasienia hordy demonów. Jest ona także uosobieniem pokusy i jest w rzeczywistości identyfikowana z kobietą o imieniu Folly z pierwszych rozdziałów księgi Przysłów. W jednej z historii jest ona małżonką Najświętszego.
Pojawia się także w chrześcijańskiej ikonografii. Większość późnośredniowiecznych i renesansowych malowideł przedstawiających kuszenie Adam i Ewy, przedstawia węża z głową kobiety, a często także z kobiecym tułowiem. Zwyczajowo historycy sztuki wiążą to przedstawienie z Lilith, ale nie istnieje żadna żydowska opowieść, która odpowiadałaby takiemu malowanemu zobrazowaniu (jedynym wyjątkiem jest Bacharach, 'Emeg ha Melekh 23 c-d, ale i to jest mylące i problematyczne). Jestem skłonny przypuszczać, że istniała chrześcijańska wersja mitu o Lilith, w którym utożsamienie jej i węża była bardzo wyraźna. Niestety, nic z tej wersji nie przetrwało, ani w tekstach, ani w znanym folklorze.
Llilith przeżyła rodzaj ożywienia w literaturze, począwszy od połowy XIX wieku. Zazwyczaj reprezentuje ona ciemną stronę kobiecości, tę jej część, której mężczyźni podświadomie się boją. Carl Jung uczynił z niej główną ekspresję animy u mężczyzn (tłumiona wewnątrz kobiecość), a najlepsza monografia na jej temat jest dziełem ucznia Junga - Zygmunta Hurwitza.
Wiele nowoczesnych, szczególnie żydowskich feministek, stało się jej zwolenniczkami. Na bazie głównie, albo całkowicie, Alfabetu jest ona przedstawiana jako proto-feministka, gotowa poświęcić nawet Raj, jako niezbędny koszt wolności i równości. Oczywiście jej rola jako porywaczki dzieci jest zwykle pomijana (albo określana jako patriarchalna warstwa tradycji). Niektóre grupy neopogan stają także w jej obronie, akceptując jej mroczną naturę jako część większej, świętej rzeczywistości.
W końcu znajduje ona swoje miejsce w nauce o wampirach, albo jako pierwsza i najpotężniejsza z wampirów, albo przynajmniej jako ich królowa. Czasami jest przedstawiana jako córka lub małżonka Drakuli. W swojej roli jako sukkubus ma, oczywiście, kontrolę nad koszmarami i snami erotycznymi. Rządzi także zastępami innych sukkubów i inkubów.
Lilith Adamowi dana przez niebiosa żona pierwsza przed Ewą.- Radzę ci, zmruż oczy, by nie złowiła źrenic na sidła warkoczy. Na kogo rzuci urok włosów swoich cudem,ten spod władzy okrutnej wychynie się z trudem
Z "Fausta" Goethego
LILITA - DEMON NOCY
Pojawia się w najstarszych odnalezionych tekstach: w mezopotamskim eposie o Gilgameszu, wespół z Pierwszym Drzewem i boginią Inanna, utożsamianą z Wenus. W micie o Drzewie Huluppu Inanna odnajduje roślinę i sadzi ją w swym ogrodzie. Czeka aż wyrośnie aby zrobić w drewna stół i łoże. Drzewo jednak odwiedzają i zamieszkują demony - ptak, wąż i Lilitu. Mieczem z brązu wypędza Lilitu Gilgamesz, który ścina drzewo wezwany przez Inannę na pomoc. Żydzi wyprowadzają jej imię od słowa "lajla", oznaczającego noc. Wyobrażają ją sobie jako uskrzydloną kobietę o długich włosach. W Opowieściach Zoharu przedstawiana jest jako namiętna istota, pierwsza żona Adama. Po stworzeniu Ewy pełna żalu oddaliła się na pustynię. Według innych wersji stworzona jak Adam z ziemi Lilith nie zgodziła się na seksualne podporządkowanie, a podczas sprzeczki użyła nieodpowiedzialnie magicznej mocy boskiego imienia, uniosła się w powietrze i odleciała na pustynię aby wieść życie demona. W demonologii żydowskiej nocą wyłaniała się z ukrycia aby uwodzić samotnych mężczyzn i z ich nasienia poczynać zastępy demonów. Cecha ta pozwala włączyć Lilith do gatunku sukkubów - demonów przybierających żeńską postać aby zdobyć ludzkie nasienie. Po dokonaniu tego znikała, według części wierzeń uprzednio wypijając krew skrajnie wyczerpanego kochanka niczym modliszka lub wampir. Potomstwem jej być miały zastępy demonów o kobiecych kształtach i oślich zadkach, wśród nich najwyżej na drodze występku zaszedł duch zła Asmodeusz. Osioł, jako symbol rozpusty, był obok sowy przypisywanym Lilith zwierzęciem. Dniem Lilith był piątek, planetą Saturn. Przybranym ojcem jej potomstwa był strącony anioł Samael, którego w świecie zła jest partnerką.Jako zazdrosna poszukiwaczka mężczyzn była Lilith wrogiem kobiet, zwłaszcza ciężarnych, przypisywano jej także porwania noworodków.Kabaliści przedstawiali ją jako nagą kobietę o ciele zmieniającym się wężowe sploty, w przeciwieństwie do większości śmiertelnych demonów mającą umrzeć dopiero po ostatecznej bitwie światła i ciemności.Uderza podobieństwo sumerskiej Kiskil-lilla, babilońskiej Lilitu, żydowskiej Lilith. W części żydowskich podać Lilith jest siostrą babilońskiej Lilitu. Podobne oblicze ma Lilith w legendach arabskich - tam też jawi się jako oblubienica diabła i matka złych duchów. Z Palestyny jej wyobrażenie dotarło do Grecji, tam powiązano jej cechy z wyobrażeniami Hekate - strzegącej świata ciemności bogini o trzech głowach.W każdej z postaci utożsamiana jest z silnymi i niechętnymi podporządkowaniu kobietami, którym obca była sztuka wchodzenia w związki oparte na zdrowych emocjach.Stanowiąc wyzwanie tym bardziej fascynowały, im bardziej były odległe, a związane z nimi emocje przyjmowały w męskich duszach negatywną postać animy.W ten sposób u boku podporządkowanej mu Ewy śnił Adam o Lilith, której ewentualne przybycie wcale nie uczyniłoby go szczęśliwszym.Dziedziną, w której przetrwała żywa pamięć o Lilith jest astrologia.Ukazuje się w trzech postaciach: jako asteroida, Ciemny Księżyc i Czarny Księżyc.W praktyce prognostycznej asteroida nie jest brana pod uwagę, uwzględnia się natomiast tzw. księżyce pyłowe, którym przypisuje się cechy "antyziemi".Astrologia przypisuje Lilith cechy agresywnie kobiece, zgodnie z legendą uosabia demoniczną kochankę wiodącą omamionego kochanka na zatracenie.Z moich obserwacji wynika, że wbrew pozorom ważniejsza jest pozycja Lilith w horoskopach mężczyzn niż kobiet, a jej działanie szczególnie uwidacznia się w przypadku koniunkcji, opozycji i kwadratur do planet osobistych - szczególnie Księżyca i Wenus. Wydaje się, że wskazywać będzie na wyparte, a tym samym wyjątkowo silnie choć niezrozumiale pożądane cechy kobiece - najczęściej wiążemy się właśnie z osobami reprezentującymi cechy naszej własnej duszy.Warto zwrócić uwagę na pozycję Lilith w astrologii porównawczej - szczególnie w relacji ze Światłami, Wenus i Ascendentem partnerki.Ekspresja aspektowanej Lilith podobna jest relacjom Wenus i Plutona, wydaje się być silnie powiązana ze znakami Byka i Wagi, wyniesiona w Skorpionie i Rybach.Trudno utożsamiać ją z Wenus - tej manifestacją jest właśnie wspominana wyżej bogini Inana.We współczesnej zachodniej astrologii pozycja Lilith praktycznie nie jest uwzględniana.Inaczej rzecz ma się w kręgach astrologów związanych ze szkołami kultywowanymi na terenie byłego ZSRR, gdzie interpretacji pozycji Lilith towarzyszą skomplikowane teorie ezoteryczne.W Polsce uznawana jest za ciekawostkę i nie należy do "żelaznego zestawu pojęć astrologicznych". Jeśli inne cechy horoskopu nie wskazują na istnienie silnych psychicznych konfliktów, to nie należy opierać interpretacji jedynie na wnioskach wyciąganych z jej aspektowanej pozycji Lilith.Być może nie znamy wszystkich prawideł dotyczących jej znaczenia i interpretacji - podobnie jak wszystkich przestrzeni wspólnych nam z Lilith krain, do których nie dane jest dotrzeć korzystając z map świadomego umysłu. Miłosława Krogulska
werka3005