DOJRZEWANIE – PRAWIDŁOWOŚĆ CZY PROBLEM
REFERAT DLA RODZICÓW
opracowała mgr Grażyna Brzeżańska
Gimnazjum nr 5 w Rudzie Śląskiej
Nikt nie staje się dorosłym od razu, musi przejść przez okres dojrzewania, a trudno przejść przez ten okres bezboleśnie.
Obserwując relacje między ludźmi dorastającymi a dorosłymi dochodzi się do przekonania o istnieniu konfliktu, zwanego „konfliktem pokoleń”. Problem ten szczególnie jaskrawo ujawnia się w środowisku rodzinnym. Młody człowiek przebywa w rodzinie, która najczęściej nie respektuje jego samodzielności, wyznacza mu odpowiednie role, oczekuje określonego zachowania, sprawuje nad nim kontrolę i egzekwuje wymagania.
Nic więc dziwnego, że właśnie wobec rodziców pojawia się bunt i protest najsilniejszy, jak również najbardziej jawny.
Tymczasem rodzina jest tą pierwotną grupą, w której kształtują się podstawowe wzorce zachowań i która stanowi źródło pojęć moralnych, źródło wiedzy o życiu, a jednocześnie azyl w razie ciężkich doświadczeń.
Zainteresowania, upodobania, przyzwyczajenia, przekonania, światopogląd rodziców, stanowią wzorce i są całym systemem wartości, który głęboko zakorzenia się w psychice młodego człowieka.
Dlaczego jednak bardzo często obserwuje się sprzeczności i konflikty między dorastającymi a ich rodzicami? Dlaczego rodzice i wychowawcy, patrząc na rozwój nastolatków, są pełni obaw i lęków? Dlaczego okres adolescencji obfituje w kłopoty i nieporozumienia?
Aby odpowiednio ocenić i zrozumieć proces dorastania, należy wziąć pod uwagę wiele czynników.
Skutecznym sposobem realizacji tych zadań, a jednocześnie zwrócenia na siebie uwagi, jest „bycie innym”. Dzieje się to poprzez wybór stroju, muzyki, języka, przyjmowanie postaw i zachowań, odbiegających od ogólnie przyjętych norm.
Należy przy tym pamiętać, że to poszukiwanie nowych sposobów demonstrowania własnego „ja”, może łatwo stać się destrukcyjne, jeżeli nie zostaną wyznaczone konkretne granice, a te muszą nakreślić rodzice oraz wspomagający proces wychowania, nauczyciele.
Istotną więc sprawą jest właściwe i konsekwentne postępowanie wychowawcze rodziców.
4. Swoistym rodzajem przekory jest zespół zachowań, określany jako „powolność działań”. Ileż to razy usłyszeliśmy te znamienne słowa: „zaraz”, „za chwilę”, „później”. Powolność jako sposób zwracania na siebie uwagi, jako dążenie do uzyskania przewagi nad rodzicami, jest zarazem niezwykle skuteczna, ze względu na wywoływanie silnej i gwałtownej reakcji dorosłych opiekunów.
5. Charakterystyczną cechą analizowanego okresu jest tzw. „chwiejność emocjonalna”. Dorastający łatwo przechodzą od radości do smutku, od entuzjazmu do zniechęcenia, od szczęścia do rozpaczy. Raz poszukują towarzystwa, innym razem pragną samotności. Są przesadnie pewni siebie, innym znów razem nie wierzą we własne siły.
Zadajmy więc sobie trochę trudu, aby tę młodzież zrozumieć i zaakceptować taką, jaką stworzyła ją natura.
6. W okresie dojrzewania pojawiają się pierwsze związki z osobami płci przeciwnej. Są one na ogół powierzchowne i opierają się na atrakcyjności zewnętrznej, często też są nietrwałe. Jednak mimo to, mogą być bardzo intensywne i wywoływać ogromne emocje. Zdarza się, że taki rodzaj relacji jest przyczyną problemów emocjonalnych, a ich drastyczną konsekwencją może być nawet ucieczka z domu czy próba samobójcza. Dlatego niezmiernie istotne jest, aby dziecko dorastało w atmosferze bezpieczeństwa i wzajemnego zaufania, aby miało świadomość, że jest kochane.
Omawiając „problemowe” zachowania dorastającej młodzieży należy zwrócić szczególną uwagę na te, które z powodu wysoce szkodliwego wpływu na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka, wkraczają w zakres zachowań patologicznych. Zaliczamy do nich: palenie papierosów, picie alkoholu i zażywanie narkotyków.
Do zewnętrznych okoliczności sięgania po środki odurzające (w tym papierosy i alkohol) zalicza się przede wszystkim wpływ kolegów: przez namowę lub emocjonalne odrzucenie (wyśmianie, izolowanie). Młody człowiek nie zawsze potrafi się takim wpływom przeciwstawić.
Motywy sięgania po którykolwiek z wymienionych środków są bardzo różnorodne. W okresie dorastania dużą rolę odgrywają motywy związane z osobistymi trudnościami, do których można zaliczyć niepowodzenia szkolne oraz konflikty rodzinne.
Ważne znaczenie mają również motywy wyzwalane przez nudę i monotonię, kiedy to młody człowiek pragnie wyrwać się z szarzyzny dni, przeżyć coś nowego, nadzwyczajnego.
Najbardziej jednak rozpowszechnione wydają się aktywne metody poszukiwania. Należą do nich:
a) motyw ciekawości, podążania za nowością i osiągania stanów zadowolenia,
b) motywy hedonistyczne, czyli dążenia do radości i zabawy,
c) motywy prestiżowe, czyli dążenie do dorosłości.
Niestety, jeżeli zostanie przekroczona pewna granica, jeżeli mamy do czynienia z uzależnieniem, wówczas pojawiają się problemy, których rozwiązanie wymaga pomocy specjalistów.
Uogólniając powyższe rozważania można stwierdzić, że etap „przechodzenia” od świata dziecka do świata dorosłych, łączy się często z okresowym manifestowaniem zachowań, które w opinii „dorosłych autorytetów” są nie tylko zachowaniami nietypowymi, ale wręcz dewiacyjnymi, wywołującymi niepokój i przeciwdziałanie otoczenia.
Tymczasem wielu psychologów uważa, że owe zachowania są nieodzownym elementem rozwoju nastolatka i odgrywają bardzo ważną rolę w drodze do dorosłości, drodze pełnej trudów, stresów i obciążeń psychicznych.
Dlatego właśnie, sprawą niezmiernie istotną jest świadomy udział rodziców w procesie wychowawczym.
Rodzicielstwo jest zatem wielką odpowiedzialnością.
Jeżeli rodzice pragną utrzymać dobry kontakt z dorastającym dzieckiem, muszą je traktować naturalnie, szanować jego sądy, nawet wtedy, gdy ich nie podzielają, wykazać maksimum cierpliwości.
Pamiętajmy, że kłopoty i trudności tego okresu skończą się nieuchronnie, jak nieuchronnie musiały nadejść.
I jeszcze jedna ważna sprawa. Dziecko od momentu przyjścia na świat pragnie i wymaga fizycznych objawów miłości. Dojrzewające dzieci sprawiają wrażenie nie potrzebujących czułości, ale wewnątrz tęsknią za nią tak, jak my wszyscy.
LITERATURA
1. Chłopkiewicz M. : Osobowość dzieci i młodzieży.
2. Hurlock E. B. : Rozwój młodzieży.
3. Korsak A. : Trudności wieku dojrzewania.
4. Łapińska R. : Psychologia wieku dorastania.
5. Maxwell R. : Dzieci, alkohol, narkotyki.
6. Zazzo B. : Oblicza młodości. Psychologia różnicowa wieku dorastania.
7. Żebrowska M. : Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży.
roxanchan