goniec wolnosci nr 1 2007.pdf

Pismo Oddziału Lubelskiego Stowarzyszenia KoLiber, Lublin , nr 1 (12) / 2007, marzec 2007

Recenzje:

www.lublin.koliber.org lublin@koliber.org

W numerze

Od redakcji

W NUMERZE:

Drodzy Czytelnicy,

Przed Wami kolejny numer „Gońca

Wolności” – biuletynu lubelskiego

oddziału Stowarzyszenia „KoLiber”.

Pismo w chwili obecnej jest

dwumiesięcznikiem – następny numer

będzie dosytępny pod koniec kwietnia.

Naszym celem to by „Goniec wolności”

ukazywał się co miesiąc.

W marcowym numerze tematem

wiodącym jest elektryzująca nasz kraj w

ciągu ostatnich tygodni kwestia lustracji

w Kościele Katolickim. Wiodącym

tekstem jest referat Pawła Pomianka

(str.3) wygłoszony 15 stycznia na Klubie

Dyskusyjnym KoLibra. Znakomite

felietony zamieścili na poważnie (Rafał

Ziemkiewicz, Stanisław Michalkiewicz) i

nieco żartobliwie (Stefan Sękowski).

Poza tym felietony dotyczące

wolności osobistej, czyli tekst Mikołaja

Barczentewicza o paleniu w miejscach

publicznych oraz teksty ekonomiczne

Pawła Pomianka i Michała Wolskiego.

W numerze również recenzja książki

„Dobry „zły” liberalizm” S.

Michalkiewicza oraz wspomnienie o

zmarłym w roku 2006 Miltonie

Friedmanie.

Ostatnią stronę zajmuje opis

działalności Stowarzyszenia Koliber.

Kościół wobec lustracji

Paweł Pomianek.............................................................3

W zaparte

Rafał A. Ziemkiewicz…………………………………6

Lustracja Ojca Dyrektora

Stefan Sękowski……………………………………….7

Wielość cywilizacji

Stanisław Michalkiewicz……………………………...8

Prawo do palenia czy prawo do wolności?

Mikołaj Barczentewicz..................................................9

Ac, ten Robin Hood!

Paweł Pomianek...........................................................10

Czas coś zmienić

Michał Wolski..............................................................11

Milton Friedman – 1912-2006

……………………......................................................12

Zapraszamy serdecznie do lektury!

Recenzja „Dobry „zły” kapitalizm”

Paweł Pomianek...........................................................13

Wszelkie uwagi proszę kierować na

adres redaktora naczelnego

umieszczony poniżej w stopce

redakcyjnej.

Stowarzyszenie Koliber - informacje

…………………..........................................................14

Redakcja Gońca Wolności

Nasz adres w internecie: http://www.lublin.koliber.org

Redaktor naczelny : Redakcja:

Michał Wolski Paweł Pomianek

e-mail: michal.wolski@koliber.org Stefan Sękowski

Grafika i skład: Michał Wolski na podstawie wzorów

autorstwa Karoliny Przesmyckiej

Zdjęcie na okładce: Michał Anioł, Sąd Ostateczny, Kaplica Sykstyńska, Watykan, oraz zdjęcia na

str. 8 i 12 – en.wikipedia.org, zdjęcie str 14 – zbiory własne

Str. 2 Marzec 2007 GONIEC WOLNOŚĆI www.lublin.koliber.org

2 GONIEC WOLNOŚCI styczeń 2007

Goniec Wolności nr 1/2007 – Temat numeru „Lustracja w Kościele”

K OŚCI ÓŁ W O BE C L U ST R A CJ I

Paweł Pomianek

w Polsce w latach 1944-1989 z sierpnia

2006 r.

poważną krzywdę wielu uczciwym

duchownym”;

Referat Pawa Pomianka, który wygło-

sił 15 stycznia na Klubie Dyskusyjnym

KoLibra. Szczerze polecamy wszystkim

zainteresowanym tematyką, zawiera

sporo ważnych i konkretnych informa-

cji.

Nie będzie to jednak jedyny punkt

mojego wystąpienia, choć zajmie jego

większą część. Później chcę bowiem

powiedzieć o relacji teorii, czyli posta-

nowień owego memoriału, do praktyki,

a w zasadzie podać kilka konkretnych

przykładów działania episkopatu

wbrew swoim postanowieniom. Na-

stępnie chciałbym zaprezentować kilka

propozycji gotowych rozwiązań dla

nas; tzn. spróbować powiedzieć, co my

– świeccy ludzie Kościoła możemy w

tej sytuacji zrobić. I wreszcie na koniec

zaproponuję kilka kwestii do naszej

dyskusji.

• uważają, że dokumentacja przecho-

wywana w archiwach IPN nie jest to

„pełna i jedyna dokumentacja o minio-

nych czasach”;

• wspominają wzorcowych duchow-

nych, którzy nie dali się złamać, pod-

kreślają, że często ich postawa była

heroiczna; najczęściej tego rodzaju

postawy nie mają żadnej spisanej

dokumentacji;

1. Pozycja z jakiej pragnę mówić

Mam fantastyczną rodzoną Matkę,

która jest mi też bardzo bliską osobą.

Zapewne z tego wynika fakt, że słowo

„matka” ewokuje we mnie jak najbar-

dziej pozytywne konotacje. Nie będę

ukrywał, że jako student ostatniego już

roku teologii, ale też i człowiek, który

całą swoją istotą jest teologiem, bar-

dzo kocham Kościół, jestem jego

członkiem, czuję się jego dzieckiem, i

również Kościół traktuję jak swoją

Matkę. Kościół jest moją Matką, która

mnie zrodziła przez chrzest święty,

która mnie wykarmiła i karmi nadal

przez Eucharystię i która mnie wycho-

wała i nadal wychowuje, nade wszyst-

ko przez Słowo Boże.

• poskreślają, że potępia się ofiary

systemu komunistycznego, a ci, którzy

łamali ludzi otrzymują dziś wysokie

emerytury;

3. Prezentacja Memoriau Episko-

patu Polski w sprawie wspópracy

niektórych duchownych z orga-

nami bezpieczeństwa w Polsce w

atach 1944-1989, Jasna Góra, 25

sierpna 2006 r.

• konstatują, że „Kościół nie boi się

prawdy, ponieważ wierzy słowu Jezu-

sa, że prawda wyzwala”.

1. Ops sytuacji Biskupi przypomina-

ją, że podejmując się oceny współpra-

cy niektórych duchownych z organami

bezpieczeństwa, należy uwzględnić

następujące kwestie:

Na samym początku pragnę zaznaczyć,

że gdyby moje wystąpienie było dłuż-

sze, oddałbym się analizie jeszcze

przynajmniej kilku innych kościelnych

tekstów na temat lustracji. Warto by-

łoby prześledzić nade wszystko majo-

we słowa Benedykta XVI wypowiedzia-

ne w archikatedrze warszawskiej pod-

czas spotkania z polskim duchowień-

stwem, a także Słowo biskupów pol-

skich, które większość słyszała wczoraj

(tj. w niedzielę 14.01.2007 r.) w na-

szych świątyniach. Wiadomo jednak, że

podczas tego krótkiego wystąpienia nie

jest to możliwe, tak więc postanowiłem

skupić się na jednym, najważniejszym

dokumencie, za to przeanalizować go

bardzo dokładnie. Memoriał składa się

z Wprowadzenia oraz pięciu punktów,

z których najważniejszy jest punkt 2.

Ocena religijno-moralna oraz 3. Droga

naprawy.

I właśnie z tej pozycji chcę dzisiaj

mówić o lustracji w Kościele. Podkre-

ślam to bardzo mocno już na samym

początku dlatego, by nikt nie próbował

mi zarzucić, że moja prolustracyjna

postawa jest atakiem na Kościół.

Wręcz przeciwnie – jest przejawem

mojego głębokiego umiłowania Kościo-

ła.

• czasy, o których mowa były nazna-

czone prześladowaniem Kościoła, który

– ze względu na swą pozycję – stano-

wił główne pole zainteresowań komu-

nistycznych służb;

• każdy duchowny był wtedy obser-

wowany przez władzę, złamać dała się

bardzo niewielka część;

2. Plan wystąpienia

Moje wystąpienie ma być jedynie

wprowadzeniem do dalszej dyskusji.

Dlatego chciałbym nade wszystko

zaprezentować w nim oficjalne stano-

wisko Kościoła wobec lustracji. Później

ten materiał który przedstawię, będzie

podstawą do naszej dyskusji o tym,

jakie działania w kwestii lustracji powi-

nien podjąć Kościół w konkretnej dzi-

siejszej sytuacji. W tym celu zaprezen-

tuję najważniejsze wskazania zawarte

w Memoriale Episkopatu Polski w

sprawie współpracy niektórych du-

chownych z organami bezpieczeństwa

• zadaniem Kościoła jest przypomina-

nie o bohaterach tamtych czasów; jest

to „konieczne dla właściwej oceny

sytuacji, jaka wówczas zaistniała”;

• nie można zapomnieć również o tych,

„którzy nie sprostali wezwaniu do

wierności (…) Dokonując oceny ich

postaw, powinniśmy pamiętać, że tylko

Bóg zna do końca okoliczności i moty-

wy ich postępowania i tylko On może

je sprawiedliwie ocenić”.

Już we wprowadzeniu biskupi dość

jednoznacznie konstatują swoje podej-

ście do sprawy lustracji. Oto pięć naj-

ważniejszych stwierdzeń:

• biskupi są przeciwnikami „dzikiej

lustracji”, „gdyż może ona wyrządzić

Czytaj dalej str. 4 →

Marzec 2007 GONIEC WOLNOŚCI 3

Goniec Wolności nr 1/2007 – Temat numeru „Lustracja w Kościele”

K OŚCI ÓŁ W O BE C L U ST R A CJ I

Dokończenie ze strony nr 3

jakość czynu i ocenę stopnia odpowie-

dzialności za niego. Podkreślają nade

wszystko, że najważniejszy jest

„przedmiot działania, czyli to ku czemu

czyn zmierza. W donosicielstwie ten

przedmiot jest zawsze zły!” Przypomi-

nają także, że „kolejnymi czynnikami

są intencja i okoliczności, których

wpływ na ocenę moralną donosiciel-

stwa jest ważny, ale nie zasadniczy”.

• kolejne kryterium to doniosłość i

liczba przekazywanych informacji;

2. Ocena religijno-moralna Tutaj na

początek biskupi przypominają słowa

Benedykta XVI wypowiedziane dokład-

nie trzy miesiące wcześniej w katedrze

św. Jana w Warszawie. Ojciec święty

powiedział wówczas między innymi, że

„trzeba unikać aroganckiej postawy

sędziów minionych pokoleń, które żyły

w innych czasach i w innych okoliczno-

ściach. Potrzeba pokornej szczerości,

by nie negować grzechów przeszłości,

ale też nie rzucać lekkomyślnie oskar-

żeń bez rzeczywistych dowodów, nie

biorąc pod uwagę ówczesnych uwa-

runkowań”.

• istotna jest wielkość zła, jakie było

skutkiem współpracy;

• następna kwestia to motyw i cel,

który skłaniał do współpracy: inaczej

należy ocenić tych, którzy chcieli to

robić dla kariery czy dla pieniędzy, od

tych, którzy zostali niejako przymusze-

ni przy pomocy szantażu;

b) skala współpracy W tym podpunkcie

biskupi wymieniają czynniki, jakie

wpływają na ocenę stopnia zła wyrzą-

dzonego poprzez współpracę danego

duchownego z organami bezpieczeń-

stwa. Ta część wydaje się w całym

memoriale najistotniejsza.

• ważnym kryterium jest również czas

trwania współpracy: inaczej trzeba

ocenić współpracującego przez kilka

miesięcy, zwłaszcza, jeśli sam się wy-

cofał, inaczej wieloletniego donosiciela,

który do dziś broni się kłamstwem, że

nie współpracował;

Biskupi wspominają też, że szczególnie

ważna przy ocenie jest kwestia posłu-

szeństwa księży wobec własnego bi-

skupa, które ślubowali podczas świę-

ceń.

• przede wszystkim współpracownicy

zostają podzieleni na dwie grupy: tych,

którzy podpisali zobowiązanie do

współpracy oraz na tych, którzy nic nie

podpisywali, ale faktycznie współpra-

cowali; biskupi ponownie przypomina-

ją, że już samo podpisanie współpracy

bez względu na motywy i okoliczności,

zawsze jest złem; także „wypieranie się

podpisania aktu lojalności i współpracy

jest kłamstwem, a więc złem moral-

nym”;

• zwrócić należy też uwagę na często-

tliwość kontaktów z funkcjonariuszami

bezpieki;

a) zasady ogólne: Biskupi diecezjalni

przypominają, „że świadoma i dobro-

wolna współpraca z wrogami Kościoła i

religii jest grzechem (…) Istota zła

współpracy z wrogami Kościoła polega

na dobrowolnym podporządkowaniu

się totalitarnej władzy i oddaniu się do

jej dyspozycji. Takie podporządkowa-

nie uderza wprost w sumienie tego,

kto się podporządkowuje. Nie musi on

nic innego uczynić, ale samo przyrze-

czenie lojalności wobec władzy wrogo

nastawionej do Kościoła i religii jest

ciosem wymierzonym w jego własne

sumienie. Organom bezpieczeństwa

PRL wbrew pozorom nie zależało tylko

na przekazywanych wiadomościach,

ale na związaniu sumienia tego, kto

podpisał współpracę z nimi. On nie

musiał przekazać żadnej wiadomości;

wystarczyło, że szedł przez życie ze

świadomością zdrady, jakiej dokonał,

podpisując «umowę o współpracę» z

władzami niszczącymi wartości religijne

i moralne”. Te zdania są niezwykle

ważne zwłaszcza w kontekście sprawy

arcybiskupa Wielgusa. Jednak szcze-

gólną formę tej współpracy stanowiło

donosicielstwo, niejednokrotnie łączące

się z grzechem obmowy. Przy okazji

oceny grzechu donosicielstwa, człon-

kowie episkopatu przypominają ele-

menty, które wpływają na moralną

1. Droga naprawy Memoriał

podkreśla, że „proces nawrócenia z

grzechów publicznych obejmuje nastę-

pujące etapy:”

• zło staje się jeszcze większe, gdy

zobowiązujący się do współpracy w roli

tajnego informatora zdobywał wiado-

mości i przekazywał je tajnym służ-

bom;

• grzesznik winien dobrowolnie przy-

znać się do popełnionego zła wobec

Boga i własnego sumienia; „musi to

także uczynić wobec tych, których

skrzywdził”;

• odpowiedzialność dotyczy w pierw-

szej kolejności tych, którzy zataili swo-

je kontakty z SB przed przełożonymi,

„a zwłaszcza nie wykonywali obowiąz-

ku składania do kurii biskupiej szczegó-

łowego sprawozdania o wszelkich

rozmowach prowadzonych z pracowni-

kami organów bezpieczeństwa lub

milicji”; od 1968 r. duchowni mieli taki

obowiązek;

• musi przeprosić tych, którym wyrzą-

dził krzywdę; jeśli jest to krzywda

indywidualna, wystarczą przeprosimy

indywidualne, jeśli została ona doko-

nana wobec jakiegoś środowiska, nale-

ży przeprosić całe środowisko;

• następnie należy naprawić wyrządzo-

ną krzywdę zarówno w wymiarze ma-

terialnym, jak i duchowym;

• inaczej muszą być oceniani ci, którzy

otrzymywali od służb specjalnych na-

grody za współpracę czy to w postaci

stałej lub okazyjnej pensji, czy to w

formie prezentów rzeczowych, wyjaz-

dów za granicę etc.;

• po grzechu zawsze „obowiązuje po-

kuta na miarę grzechu”; tutaj biskupi

podają liczne propozycje, jak można ją

odbyć; przede wszystkim przypominają

o trzech drogach pokuty wskazanych

przez Pismo Święte:

Czytaj dalej str. 5 →

Marzec 2007 GONIEC WOLNOŚCI 4

Goniec Wolności nr 1/2007 – Temat numeru „Lustracja w Kościele”

K OŚCI ÓŁ W O BE C L U ST R A CJ I

Dokończenie ze strony nr 4

wydarzeń, które miały miejsce już po

wydaniu memoriału:

Pierwszym i podstawowym zadaniem

dla nas – katolików jest modlitwa za

Kościół oraz za kapłanów. Zarówno za

tych wiernych (w tym wypadku będzie

to przede wszystkim modlitwa dzięk-

czynna), jak i za tych, którzy dali się

złamać. Wydaje się, że w tej kwestii

dopuszczamy się pewnych zaniedbań.

o modlitwie, poście i jałmużnie; pokuta

może „dokonać się w różnych formach,

jak rekolekcje, pielgrzymka, akty umar-

twienia i abstynencji, ofiara materialna

na rzecz potrzebujących itp.”

• 17 października ks. Isakowicz-Zaleski

otrzymał od arcybiskupa Stanisława

Dziwisza nakaz powstrzymania się od

publicznych wypowiedzi o kontaktach i

współpracy niektórych duchownych z

SB (zob.: „Niezależna Gazeta Polska” 5

stycznia 2007 r., nr 1 (11), s. 7). Warto

przypomnieć też o problemach, jakie

pojawiały się przez długi czas w związ-

ku z wydaniem jego książki, na którą

wciąż czekamy.

Biskupi przypominają, że

„dziennikarze winni być świadomi swej

odpowiedzialności przed Bogiem i

sumieniem za przekazywane informa-

cje oraz pamiętać o niszczycielskiej sile

pomówienia”.

Druga rzecz to mówienie prawdy o roli

Kościoła i postawie duchownych w

poprzednim systemie. Prawda bowiem

jest dla Kościoła niezwykle korzystna.

Rola Kościoła była przecież niezwykła.

To głównie dzięki jego niezłomnej

postawie – nade wszystko w osobie

prymasa Wyszyńskiego, ale także licz-

nych świątobliwych kapłanów, którzy

niejednokrotnie zapłacili najwyższą

cenę za swą walkę z systemem komu-

nistycznym (że wspomnę tylko o księ-

dzu Popiełuszce) – system komuni-

styczny w Polsce został pokonany. To

wspaniałe, że mimo ogromnego naci-

sku ze strony władz na zdobywanie

tajnych współpracowników i agentów

spośród duchownych, na współpracę

zgodziło się tylko 10% księży. Wreszcie

ostatnie z podstawowych zadań to

domaganie się ogłoszenia wszystkiego,

co jest zawarte w dokumentach bez-

pieki o ludziach Kościoła, nade wszyst-

ko o tych, którzy stoją w nim wysoko.

Należy walczyć o to w imię prawdy, w

imię sprawiedliwości, w imię miłości do

Kościoła, który powinien zostać oczysz-

czony i powinien być w świecie świad-

kiem prawdy. Możemy to czynić mię-

dzy innymi przez takie spotkania, jak to

dzisiejsze, przez nasze publikacje,

wspieranie walki takich ludzi jak To-

masz Terlikowski czy Tomasz Sakiewicz

w naszych środowiskach lub choćby

podpis pod tzw. „Głosem świeckich w

sprawie pasterzy” na stronie Wiara.pl

5. Sprawa caego Kościoa w Pol-

sce Ostatni – niejako podsumowujący

fragment dokumentu – zawiera nie-

zwykle ważne konstatacje i ma dla nas

– katolików świeckich – doniosłe zna-

czenie. Biskupi diecezjalni stwierdzają

bowiem, że „sprawa współpracowni-

ków duchowieństwa z władzami wrogo

nastawionymi wobec Kościoła i religii

nie jest sprawą tylko jednostek ani

sprawą tylko niektórych duchownych,

którzy zgodzili się na współpracę, ale

dotyczy całego Kościoła katolickiego w

Polsce, tak duchownych, jak i świec-

kich. Ma wymiar publiczny i swoimi

skutkami w jakiejś mierze dotyka każ-

dego z nas. Odsłania jeden z grze-

chów, który głęboko zranił Kościół”.

ł ł

• Przewodniczący Konferencji Episko-

patu Polski abp Józef Michalik, stwier-

dził, że lustracja duchownych jest

wewnętrzną sprawą Kościoła. Co cie-

kawe, tyle razy podkreśla się w kaza-

niach, że Kościół to wszyscy wierni, a

gdy przychodzi co do czego, to Kościo-

łem nazywa się jedynie hierarchię.

Warto dodać, że po tej wypowiedzi,

badania komisji kościelnej nadal ce-

chowała całkowita apatia.

• Niewątpliwie najbardziej przykrym

wydarzeniem była bierność episkopatu

w czasie trwania sprawy arcybiskupa

Stanisława Wielgusa. Nikt z hierarchów

nie pokwapił się by sprawdzić doku-

menty IPN. Uczyniono to dopiero, gdy

sytuacja była już podbramkowa i nie-

wiele brakło by była to już jedynie

musztarda po obiedzie.

W ostatnim zdaniu episkopat jeszcze

raz podkreśla cel wydania memoriału,

który „jest wezwaniem do oczyszczenia

pamięci przez nawrócenie i pokutę, a

nie przez potępienie. Jest też wezwa-

niem do wspólnej troski i modlitwy o

to, by w życiu osobistym i społecznym,

kościelnym i publicznym, zło dobrem

zwyciężać”.

• Przełomem wydaje się piątkowe

spotkanie episkopatu i podjęte przezeń

działania. Przede wszystkim decyzja

biskupów diecezjalnych o samolustra-

cji. Cień na tę decyzję rzuca jednak

fakt, że łącznikiem pomiędzy episkopa-

tem, a Kościelną Komisją Historyczną

został, nastawiony antylustracyjnie,

Sławoj Leszek Głódź; Tomasz Terli-

kowski w informacjach Radia Zet z

13.01.2007. (godzina 0.00) porównał

to do sytuacji, jakby strażnikiem myszy

uczynić kota. • Wielkim przejawem

nadziei jest ostatnia decyzja w sprawie

arcybiskupa Wielgusa oraz postawa

wielu świeckich oraz młodych duchow-

nych.

4. Teoria a praktyka – realizacja

postanowień memoriału Ten do-

kument, w którym tak wyraziście uka-

zano wszelkie kryteria, które należy

odnosić do osób uwikłanych we współ-

pracę z SB, wydawał się wskazywać na

to, że Kościół podejmie pewne działa-

nia w celu odkrycia tej bolesnej prawdy

o współpracy niektórych duchownych.

Zwłaszcza, że powołano dla tej sprawy

Kościelną Komisję Historyczną. Stało

się jednak inaczej. Oto bowiem kilka

6. Zagajenie dyskusji

To, że lustracja w polskim Kościele jest

potrzebna, myślę że nie ulega dla nas

wszystkich tutaj zgromadzonych wąt-

pliwości. Jest jednak co najmniej kilka

kwestii, które budzą kontrowersje,

bądź rodzą pewne trudności.

5. Co my możemy zrobić?

Czytaj dalej str. 6

Marzec 2007 GONIEC WOLNOŚCI 5

4. Medi

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: