Anabolizm – grupa reakcji chemicznych, w wyniku których z prostych substratów powstają związki złożone, gromadzące energię. Jest to ta część metabolizmu, która związana jest ze wzrostem tkanek organizmu. Często procesy metaboliczne dzieli się na anaboliczne (wzrostowe) i kataboliczne (związane z rozkładem i zanikaniem materii organicznej).
Anabolizm to reakcje syntez związków bardziej złożonych z prostszych, wymagające dostarczenia energii. Energia ta umożliwia podniesienie poziomu energetycznego związków w czasie procesu chemicznego. Powstający w ten sposób produkt rekcji zawiera większą ilość energii, niż substraty. Dostarczona energia zostaje zmagazynowana w postaci wiązań chemicznych.
Procesy anaboliczne prowadzą do tworzenia i wzrostu organów i tkanek, są więc związane z ogólnym wzrostem masy i rozmiarów ciała. Typowymi przykładami tego rodzaju procesów jest wzrost siły i masy mięśni, rozrost szkieletu, rośnięcie włosów i paznokci. Jest to przeciwieństwo katabolizmu.
Zazwyczaj oba procesy pozostają z sobą w dynamicznej równowadze. W okresie wzrostu młodych organizmów stałą przewagę mają procesy anaboliczne, natomiast w sytuacji niedożywienia, ostrego stresu czy nadmiernego wysiłku fizycznego górę mogą okresowo wziąć procesy kataboliczne.
Ze względu na to, że pojedyncze komórki tworzące tkanki nie mogą jednocześnie realizować procesów anabolicznych i katabolicznych, w organizmach zwierząt i ludzi występują specjalne hormony, które sterują tymi procesami, poprzez "przełączanie" komórek w tryb anaboliczny lub kataboliczny, za pomocą interakcji ze specjalnymi receptorami rozsianymi na powierzchni ich błon komórkowych. Endokrynologia, nauka zajmująca się hormonami tradycyjnie dzieli hormony na anaboliczne i kataboliczne.
Do hormonów anabolicznych zaliczają się m.in.:
· estrogeny
· hormon wzrostu
· insulina
· testosteron
Do hormonów katabolicznych zaliczają się natomiast:
· kortyzol
· glukagon
· adrenalina
· cytokina
Estriol
Estradiol
Estron
Estrogeny - grupa hormonów płciowych do których zalicza się estradiol, estron i estriol. Estrogeny są nazywane hormonami żeńskimi i najważniejszą rolę odgrywają w organizmie kobiet, ale są też niezbędne dla mężczyzn - ich niedobór w jądrach może powodować bezpłodność.
Estrogeny są hormonami o budowie sterydowej. Są zaliczane do steroidów pochodnych estranu. Różnią się między sobą ilością i ustawieniem grup grup hydroksylowych.
Ich produkcja jest regulowana przez hormon folikulotropowy wydzielany przez przysadkę mózgową. Estrogeny są wytwarzane przede wszystkim przez jajniki z cholesterolu oraz w niewielkim stopniu z androstendionu i testosteronu, przy użyciu aromatazy. Estron jest również wytwarzany przez adipocyty (komórki tkanki tłuszczowej). W osoczu występują w formie związanej z albuminą lub globuliną wiążącą steroidy płciowe (SSBG).
Po menopauzie czynność wydzielnicza jajników ustaje, co prowadzi do niedoborów estrogenów.
U mężczyzn estrogeny są w niewielkich ilościach produkowane przez jądra i korę nadnerczy.
Estrogeny są hydroksylowane w wątrobie i sprzęgane z kwasem glukuronowym, a następnie wydalane z żółcią i moczem. Część estrogenów wydalanych z żółcią jest następnie eliminowana z kałem, a część powtórnie wchłaniana w jelicie (krążenie wątrobowo-jelitowe).
Estrogeny wpływają na wiele cech i funkcji organizmu, szczególnie kobiecego.
· W zakresie budowy ciała są odpowiedzialne za:
o kształtowanie się żeńskich narządów płciowych w czasie rozwoju płodowego i po urodzeniu (I-rzędowe cechy płciowe),
o rozwój drugorzędnych cech płciowych kobiecych,
o kształtowanie się psychiki i popędu płciowego (III-rzędowe cechy płciowe).
· W zakresie procesów biochemicznych są odpowiedzialne za:
o gospodarkę lipidową - zwiększają poziom "dobrego" cholesterolu HDL, a obniżają poziom "złego" cholesterolu LDL; zwiększają też wydalanie cholesterolu z żółcią;
o gospodarkę wapniową - zwiększają odkładanie wapnia w kościach, zapobiegając osteoporozie;
o zwiększanie przyswajania białek;
o zwiększanie syntezy białek endogennych, np. białek wiążących hormony tarczycy i nadnerczy;
o zwiększanie krzepliwości krwi;
o przyrost i zwiększenie pobudliwości mięśni gładkich (macicy i jajowodów).
Wahania poziomów hormonów i temperatury ciała podczas cyklu menstruacyjnego
W trakcie cyklu miesiączkowego stężenie estradiolu zmienia się, co wywołuje określone efekty fizjologiczne:
· w fazie folikularnej cyklu miesiączkowego stymulują rozrost błony śluzowej macicy i odbudowę w niej naczyń krwionośnych;
· przygotowują błonę śluzową macicy na przyjęcie zapłodnionego jaja;
· pobudzają gruczoły śluzowe szyjki macicy do wydzielania śluzu;
· w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego powodują rozrost endometrium i ułatwiają zagnieżdżenie jaja;
· kończą krwawienie miesiączkowe.
W trakcie krwawienia ich stężenie wzrasta, co prowadzi do wzrostu krzepliwości krwi i zakończenia krwawienia.
Nie mają wpływu na syntezę składników mleka.
Estradiol, na zasadzie sprzężenia zwrotnego hamuje wydzielanie FSH.
Estrogeny wywierają swój wpływ na organizm poprzez łączenie się z odpowiednimi receptorami zlokalizowanymi wewnątrz komórek, w jądrze komórkowym. Pobudzenie tych receptorów przez estrogeny powoduje szereg zmian w funkcjonowaniu komórki, głównie pobudza ekspresję niektórych genów. Komórki zaopatrzone w receptor dla estrogenów znajdują się głównie w macicy, jajnikach, gruczołach sutkowych i pochwie.
Niedobór estrogenów jest powszechny u kobiet po menopauzie, ponieważ ich jajniki przestają syntetyzować te hormony. Niedobory występują też u młodych kobiet i są przyczyną licznych chorób metabolicznych.
· zaburzenia miesiączkowania
· niepłodność
· zanik (lub ograniczone występowanie) II-rzędowych cech płciowych
o męska sylwetka
o hirsutyzm
o obniżenie barwy głosu
· zanik III-rzędowych cech płciowych
· osteoporoza
Nadmiar estrogenów występuje w schorzeniach związanych z nadmierną ich produkcją (np. nowotwory jajników) oraz podczas przyjmowania zbyt dużych dawek leków zawierających te hormony.
· zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia zakrzepów i zatorów
· nadmierny przerost błony śluzowej macicy
· obrzęki, nadmierny zastój wody i jonów Na+
· przyrost masy ciała
· powiększenie piersi
· zaburzenia funkcji wątroby, kamica dróg żółciowych, żółtaczka
· napady migreny
· nudności, wymioty
Estrogeny naturalne i syntetyczne stosuje się w celu uzupełnienia niedoborów tych hormonów oraz w antykoncepcji hormonalnej.
· niedorozwój gonad
· niedoczynność jajników
· zapalenia atroficzne pochwy
· po operacyjnym usunięciu jajników
· hormonalna terapia zastępcza w łagodzeniu dolegliwości związanych z menopauzą
· jako składnik tabletek antykoncepcyjnych
· u mężczyzn w raku prostaty
Występują przy źle dobranych dawkach leku i odpowiadają objawom nadmiaru estrogenów. Egzogenne estrogeny mogą też przyczyniać się do rozwoju nowotworów hormonozależnych.
Leków zawierających estrogeny nigdy nie wolno stosować w czasie ciąży gdyż mają udowodnione działanie teratogenne i embriotoksycznie. Nie należy ich również zażywać jeśli występują krwawienia z dróg rodnych, choroby wątroby, nadmierna krzepliwość krwi, nowotwory zależne od estrogenów.
Insulina
Insulina produkowana jest przez komórki β (komórki B) wysp trzustki. Najważniejszym bodźcem do produkcji insuliny jest poposiłkowe zwiększenie stężenia glukozy we krwi. Dzięki zwiększeniu wytwarzania insuliny i jej wpływowi na komórki efektorowe (miocyty, adipocyty, hepatocyty) zwiększa się transport glukozy do wnętrza komórek, co obniża poziom glukozy we krwi.
Działanie insuliny podlega homeostatycznej kontroli licznych mechanizmów, głównie hormonalnych. Wpływa między innymi na czynność jajników.
Niedobór (względny lub bezwzględny) leży u podłoża wystąpienia zaburzeń gospodarki węglowodanowej, przede wszystkim cukrzycy. Jest podawana w celach leczniczych dla uzupełnienia tych niedoborów.
Insulina jest także środkiem dopingującym najczęściej stosowanym w kulturystyce.
...
bbzielinska