Linux-EduCD 0.4.1 Minipodręcznik
Rajmund Radziewicz
SIMP – Studium Techniki http://www.simp-st.pl/
Linux-EduCD – wprowadzenie 2 Uruchamianie płyty 6 Instalacja na twardym dysku 9 Linux-EduCD HomePack 17 Baza danych 18 NFS- udostępnianie zasobów w sieci 28 NIS – scentralizowane zarządzanie użytkownikami 32 SAMBA, czyli współdzielenie plików i drukarek 38 Apt-get, Dpkg i Kpackage – kilka sposobów na zarządzanie oprogramowaniem 54 Linux-EduCD jako system ratunkowy 59 Serwer WWW w szkolnej pracowni 70 System e-learningowy MOODLE 74 LTSP – konfiguracja serwera bezdyskowych terminali 83 FreeNX 89 Przegląd wybranych programów edukacyjnych 91
Prawa autorskie
Copyright © by Rajmund Radziewicz <rajmund@simpst.pl> Dokument może być używany zgodnie z warunkami GNU General Public License w wersji 2 lub wyższej (http://www.gnu.org/copyleft/gpl.html). Zezwolenie na dystrybucję kopii jest przyznane pod warunkiem, że zapis o prawie autorskim oraz to zezwolenie zostaną przechowane na wszystkich kopiach
Linux-EduCD 0.4.1 – wprowadzenie
(rozdział ten, w zmienionej formie ukazał się jako artykuł w kwartalniku “Linux w szkole”)
Linux-EduCD jest edukacyjną dystrybucją bazującą na Knoppiksie i wykorzystującą część pakietów z zasobów Debiana SID. Domyślnym środowiskiem graficznym jest KDE. Podobnie jak sam Knoppix, czy inne jego pochodne, system ten może być uruchamiany bezpośrednio z płyty. Oznacza to w praktyce możliwość pracy wyłącznie z napędu CD-ROM, nie wymagającej żadnej ingerencji w dane znajdujące się już na naszym komputerze. Oczywiście istnieje także możliwość zainstalowania dystrybucji w sposób tradycyjny, na oddzielnej partycji lub twardym dysku. Zaletą pracy z systemem typu “Live CD” jest właśnie to – że instalacja jest tylko jedną z możliwych opcji. Jak sama nazwa wskazuje, Linux-EduCD to dystrybucja o profilu edukacyjnym. Jako że produkt jest rodzimej produkcji – uruchamia się w języku polskim, zawiera także spolszczony instalator, menu, skrypty konfiguracyjne i większość oprogramowania. Edukacyjny nie oznacza jednak, że składające się na dystrybucję programy dotyczą wyłącznie edukacji. Wiadomo, że w szkole często przydaje się edytor graficzny,
pakiet biurowy, czy też baza danych. Na płycie znajdziemy więc ok. 2 GB oprogramowania edukacyjnego, narzędzia sieciowe i systemowe, pakiet biurowy OpenOffice 1.1.2, przeglądarki internetowe, programy do odtwarzania audio i video, edytory graficzne (w tym najnowszy Gimp), programy do obsługi aparatów cyfrowych, komunikatory głosowe i tekstowe (Kadu, Skype, Kphone)
Rysunek 1. Pulpit Linux-EduCD 0.4.1
Poza wymienionym oprogramowaniem, Linux-EduCD ma praktycznie wszystko to, co niejedna całkiem spora dystrybucja. Cecha ta jest zresztą charakterystyczna dla samego Knoppiksa, którego nowe wydania ukazują się niezwykle często i w którym wbrew pozorom można znaleźć bardzo dużo pakietów w najnowszych wersjach. Takie połączenie pozwala na wygodną i w miarę kompleksową pracę zarówno w szkole – jak i w domu. Umieszczenie dużej ilości oprogramowania na jednej płycie
możliwe jest dzięki wykorzystaniu specjalnego modułu cloop, opracowywanego m.in. przez Klausa Knoppera, autora Knoppiksa. Jest to moduł jądra Linuksa umożliwiający dostęp do skompresowanych obrazów dysku. To właśnie ten moduł pozwala na kompresję oprogramowania na płycie i pomieszczenie na niej więcej niż byłoby to możliwe w tradycyjny sposób. Również dzięki możliwości czytania ze skompresowanego systemu plików, dostęp do danych w systemach wykorzystujących cloop jest znacznie szybszy. To wszystko jest jednak “redukowane” koniecznością pracy w pamięci operacyjnej. W związku z powyższym, nie można powiedzieć, że praca z tego typu dystrybucją będzie szybsza niż z tradycyjnie zainstalowanym Linuksem.
Wracając do programów edukacyjnych, z działu astronomii i geografii z pewnością na uwagę zasługują: Celestia, SolarSystem, atlas nieba KStars, czy Xephem – pakiet potrafiący wizualizować obiekty Układu Słonecznego. Poza planetami, pozwala na wyświetlanie położenia ok 30 tys. planetoid, kilkuset komet. Można odtwarzać trajektorie przelotów ciał niebieskich, oglądać za pomocą 'lupy' mapę Księżyca itp. Z chemii pakiety PyMOL, RasMOL, Kalzium, z działu Matematyka – Yacas, DrGenius i Kseg. Jest również ciekawe oprogramowanie do opracowywania testów – Keduca, QCAD, jeden z bardziej znanych linuksowych systemów CAD 2D. Z oprogramowania uzupełniającego szkolny warsztat, mamy do dyspozycji arkusz kalkulacyjny OpenOffice Calc, przeglądarki internetowe: Mozilla, Konqueror (ewentualnie Elinks), oprogramowanie do dzielenia i modyfikacji twardych dysków, o funkcjonalności zbliżonej do komercyjnego Partition Magic – QTParted. Jest również serwer baz danych MySQL, serwer WWW Apache, serwer plików i drukarek Samba, serwer proxy Squid itp.
Z nowych aplikacji edukacyjnych warto zwrócić uwagę na Gnu Terminarz Ucznia. Jest to polski program przeznaczony dla uczniów szkoły podstawowej, średniej i gimnazjum. Pozwala na zarządzanie takimi informacjami jak oceny, klasówki, terminy. Można również za jego pomocą obliczać statystyki, średnią ocen, prowadzić elektroniczny dzienik. Aplikacja jest kontynuacją windowsowego programu o zbliżonej nazwie - Terminarz Ucznia.
Dla wsparcia zajeć prowadzonych poprzez sieć, na płycie umieszczony jest skonfigurowany już system e-learningowy Moodle. Jest to bardzo dobrze spolonizowany i rozbudowany LMS (ang. Learning Management System Systemem Zarządzania Nauczaniem), udostępniany na licencji GPL. Służy do prowadzenia zdalnych kursów oraz projektowania, tworzenia, składowania udostępniania materiałów szkoleniowych. Oczywiście jego funkcjonalność jest bardzo zróżnicowana. Może służyć przykładowo jako platforma do łatwiej i szybkiej budowy szkolnego portalu internetowego. Bardziej szczegółowo postaram się opisać Moodle'a w rozdziale “System e-learningowy MOODLE”.
Przydatny w nowej wersji Linux-EduCD, w szczególności jeśli chodzi o konfigurację szkolnych pracowni komputerowych – jest LTSP. Nazwa ta jest skrótem od Linux Terminal Server Project. Jest to wydajny serwer terminali graficznych, za które mogą posłużyć nawet leciwe, szkolne pecety. Zasada działania graficznego terminala polega na tym – że wszystkie aplikacje uruchamiane są faktycznie na jednej maszynie – serwerze. Poprzez seciowy system plików NFS, udostępniana jest terminalom przestrzeń dyskowa, na której przechowywane są wszystkie dane użytkowników. Sam terminal może natomiast pracować praktycznie bez twardego dysku i napędów. Pozwala to na zorganizowanie sprawnej sieci stanowisk pracy, przy zupełnie minimalnym nakładzie kosztów i pracy.
Z nowych aplikacji użytkowych, jakie znalazły się w najnowsze wersji Linux-EduCD
( 0.4.1) mamy do dyspozycji działający bezpośrednio z płyty konfigurator firewalla z funkcją proxy i maskarady. Po uruchomieniu Linux-EduCD wybieramy z k-menu pozycję 'Konfiguracja'->'Usługi'->'Konfiguracja FIREWALL-a'. Uruchomi się prosty program okienkowy, w którym mamy do dyspozycji trzy tryby pracy: "easy", "medium" i "ekspert". Najwygodniejszy jest zdecydowanie poziom "medium", na którym możemy wybrać sobie z listy urządzenia sieciowe, wyklikać które porty mają być otwarte, jakie usługi mają być widoczne na zewnątrz, włączyć proxy i maskaradę, czy nawet jednym klikiem uruchomić IPSEC (dodatkowy system zabezpieczeń działający na poziomie protokołu TCP/IP).
Konfigurator jest o tyle wygodny, że praktycznie kilkoma kliknięciami myszy komputer z uruchomioną płytką możemy zmienić w ruter z działającą maskaradą i dodatkowo ustawionym proxy i firewallem.
Rysunek 2. Konfigurator firewalla
Uruchamianie płyty
Żeby poznać coś tak naprawdę – najlepiej tego spróbować. Żaden opis nie zastąpi praktyki. Jeśli posiadasz więc napęd CDROM lub DVD-ROM -włóż do niego nośnik z Linux-EduCD. Powinieneś teraz ponownie uruchomić komputer. Ponieważ system ma pracować z płyty zupełnie tak – jakby pracował z twardego dysku, należy „poinformować” o tym maszynę, na której go uruchamiamy. Zwykle kolejnością bootowania poszczególnych napędów steruje BIOS. Jeśli więc po restarcie komputera Linux uruchamia się, oznacza to, że mieliśmy ustawioną opcję bootowania w pierwszej kolejności z napędu CDROM. Jeśli jednak nie startuje, podczas uruchamiania należy wcisnąć klawisz Del, Esc lub F1. Zazwyczaj któryś z
nich spowoduje wyświetlenie menu BIOS, z którego będzie można wybrać kolejność startowania napędów komputera. Po pomyślnym wystartowaniu systemu z CD – powinien nam się ukazać ekran powitalny z tekstem, logo dystrybucji i znakiem zachęty. W tym momencie, jeśli nie potrzebujemy korzystać z żadnych specjalnych opcji -wystarczy wcisnąć Enter. System po dekompresji automatycznie wykryje i skonfiguruje wszystkie urządzenia naszego komputera, takie jak: karta sieciowa, dźwiękowa, modem, karta telewizyjna itp. Następnie uruchomi się graficzne środowisko pracy – KDE. Do wyboru mamy jeszcze lżejszego menadżera okien – IceWM'a. Aby się uruchomił, należy jako opcję startową wpisać: edu desktop=icewm. Oczywiście mamy także wybór kilkunastu innych opcji podczas uruchamiania Linux-EduCD. Jeśli zamiast wciskania Enter, wpiszemy w linii poleceń np. edu 2 uruchomimy Linuksa w trybie tekstowym. Więcej opcji startowania dostępnych jest wraz z opisem po wciśnięciu klawisza F2 i F3. Niektóre z nich to:
edu26 jeśli chcemy uruchomić system pod kontrolą nowszego jądra – 2.6.7 edu dekstop=icewm jeśli chcemy uruchomić lekkie środowisko graficzne IceWM edu alsa jeśli chcemy żeby naszą kartę dźwiękową obsługiwał sterownik ALSA edu screen=800x600 – jeśli chcemy uruchomi...
mgram