Socjologia wychowania, edukacji i oświaty.pdf
(
291 KB
)
Pobierz
Socjologia.wychowania.edukacji.i.oswiaty
SOCJOLOGIA WYCHOWANIA, EDUKACJI I O
Ś
WIATY
1.
Socjologia wychowania jako jeden z najlepiej i najbardziej rozwini
ę
tych działów socjologii
ogólnej
2.
Zakres socjologii wychowania
SOCJOLOGIA
WYCHOWANIA
, jedna z dziedzin socjologii ściśle związana z pedagogiką
społeczną, zajmująca się wychowaniem jako procesem społecznym. Socjologia wychowawcza bada m.in.
środowiskowe uwarunkowania szkoły, rodziny, grup rówieśniczych, funkcjonowanie róŜnych środowisk
wychowawczych, zmiany celów i treści wychowania społecznego.
Przedmiotem badań
społeczna rzeczywisto
ść
wychowawcza
, którą tworzą:
Czynności społeczne teorie działania społecznego
Stosunki społeczne teorie stosunków społecznych
Indywidua społeczne (osoby i grupy społeczne)
teorie osobowości
Przedmiot badań socjologii wychowania:
-
zbiorowości społeczne, zjawiska i procesy wychowawcze;
-
instytucje wychowawcze;
-
społeczno-kulturowy przebieg procesu wychowania i zachowania;
-
ich efektywność i jakość
3
. Zwi
ą
zek socjologii z pedagogik
ą
PEDAGOGIKA
, nauka o wychowaniu, teoria działalności wychowawczej. Na jej gruncie
formułuje się cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne procesu wychowawczego. Pedagogika
odnosi się głównie do młodego pokolenia, które dzięki oddziaływaniom wychowawczym winno osiągnąć
optymalny rozwój osobowości, ukształtować wiedzę o rzeczywistości, przygotować się do
funkcjonowania w Ŝyciu społecznym.
Do głównych instytucji takiego wychowania zalicza się:
rodzin
ę
, przedszkole i szkoł
ę. Obecnie
zakres zainteresowań pedagogiki jest o wiele szerszy i obejmuje:
samowychowanie
i
samokształcenie
młodzieŜy i dorosłych, oddziaływanie wychowawcze instytucji wychowania pozaszkolnego, głównie:
środków masowej komunikacji, organizacji młodzieŜowych, placówek kulturalnych (teatrów, klubów,
muzeów i in.), instytucji wychowania religijnego itp.
Do najwaŜniejszych teorii pedagogicznych zalicza się:
1)
NATURALIZM PEDAGOGICZNY
- opartą na przesłankach atawistycznych koncepcję
swobodnego, naturalnego wychowania, polegającą na dostosowaniu się wychowawcy do naturalnego,
spontanicznego rozwoju wychowanka. Najdalej idącym kierunkiem naturalistycznym jest pajdocentryzm
przyznający dziecku centralną pozycję w procesie wychowania ze względu na doskonałość jego
wrodzonych predyspozycji.
2)
SOCJOLOGIZM PEDAGOGICZNY
- kierunek przeciwstawny teoriom naturalistycznym,
traktujący zjawiska pedagogiczne wyłącznie w relacjach oddziaływania środowiska społecznego i
uwzględniający takŜe wrodzone zadatki jednostki.
SOCJOLOGIZM
PEDAGOGICZNY
, kierunek pedagogiczny ujmujący proces wychowawczy
wyłącznie jako skutek oddziaływania społeczeństwa na jednostki i grupy społeczne. Skrajny socjologizm
pedagogiczny zalicza pedagogikę do nauk socjologicznych, wychowanie zaś traktuje jako metodyczne
uspołecznianie dzieci i młodzieŜy. Do najwybitniejszych przedstawicieli tego kierunku naleŜą E.
Durkheim i F. Znaniecki.
2
DURKHEIM EMILE
(1858-1917), socjolog i pedagog francuski. Od 1887 profesor uniwersytetu w
Bordeaux (pierwszej we Francji katedry socjologii). Od 1902 profesor pedagogiki i socjologii Sorbony i
innych uczelni.
Durkheim był twórcą francuskiej szkoły socjologicznej i przedstawicielem
socjologizmu pedagogicznego
.
UwaŜał wychowanie za ogół wpływów skierowanych przez społeczeństwo na jednostki celem
rozwinięcia takich cech, które są przez społeczeństwo poŜądane. Główne prace:
De la division du travail
social
(1893),
Zasady metody socjologicznej
(1895, wydanie polskie 1970),
Education et socjologie
(1922).
ZNANIECKI FLORIAN WITOLD
(1882-1958), filozof i socjolog. Jeden z głównych przedstawicieli
tzw, socjologii humanistycznej. W 1902 rozpoczął studia na UW, skąd w 1903 został relegowany za
udział w studenckich protestach przeciwko ograniczaniu swobód akademickich. 1904-1909 przebywał
poza krajem, w Szwajcarii, Francji, Algerii. Studiował filozofię i socjologię w Genewie, Zurychu i
ParyŜu, stykając się tam m.in. z H. Bergsonem i E. Durkheimem. W 1910 uzyskał stopień doktora na UJ.
W 1914 wyjechał do USA, 1917-1919 wykładał na uniwersytecie w Chicago. 1920-1939 profesor
uniwersytetu w Poznaniu, 1940-1950 - University of Illinois w Urbana. 1953-1954 przewodniczący
Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego. ZałoŜyciel Instytutu Socjologicznego w Poznaniu (1921)
oraz czasopisma
Przegl
ą
d Socjologiczny
(1930). Swój pogląd na świat Znaniecki określał mianem
"kulturalizmu". Podkreślał, iŜ rzeczywistość składa się z wielu porządków, nie tylko fizyczno-
przyrodniczego, ale i psychicznego, społecznego, idealnego. Sformułował zasadę tzw. współczynnika
humanistycznego, która głosiła, Ŝe zjawiska społeczne naleŜy traktować jako przedmiot
czyichś czynności. Wymagał, by badacz spoglądał na penetrowaną przez siebie rzeczywistość oczami jej
uczestników, a nie z jakiegoś absolutnego punktu widzenia.
Stworzył i jako pierwszy zastosował w socjologii metodę dokumentów osobistych (gromadzenie
danych o Ŝyciu społecznym zawartych w autobiografiach, pamiętnikach, listach itp.). Interesował się
przyczynami upadku cywilizacji zachodniej.
Niektóre prace:
Zagadnienia warto
ś
ci w filozofii
(1910),
Chłop polski w Europie i Ameryce
(wspólnie z
W.I. Thomasem. Tom 1-5 1918-1920, wydanie polskie 1976),
Rzeczywisto
ść
kulturowa
(1919, wydanie
polskie 1991),
Upadek cywilizacji zachodniej. Szkice z pogranicza filozofii kultury i socjologii
(1921),
Wst
ę
p do socjologii
(1922),
Socjologia wychowania
(tom 1-2 1928-1930),
Miasto w
ś
wiadomo
ś
ci jego
obywateli
(1931),
Ludzie tera
ź
niejsi a cywilizacja przyszło
ś
ci
(1935),
Społeczne role uczonych
(1940,
wydanie polskie w wyborze 1984),
Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój
(1952, wydanie polskie 1971),
Współczesne narody
(1952, wydanie polskie 1990).
3)
TEORI
Ę
KONWERGENCJI (DWÓCH CZYNNIKÓW)
, zmierzającą do usunięcia krańcowości z
poglądów naturalistycznych i socjologicznych oraz opierającą działalność pedagogiczną zarówno na
oddziaływaniu środowiska społecznego, jak i wrodzonych zadatkach jednostki.
4)
PEDAGOGIK
Ę
KULTURY
- kierunek, który opiera proces wychowawczy na przeŜywaniu i
przyswajaniu przez jednostkę wartości kulturowych stworzonych przez cywilizację.
Przy formułowaniu dyrektyw wychowawczych pedagogika korzysta z dorobku wielu nauk, m.in.:
filozofii, psychologii, socjologii, etyki, biologii, antropologii, informatyki, ekonomii. Pedagogika
wyodrębniła szereg dyscyplin pedagogicznych: pedagogikę ogólną, teorię wychowania, dydaktykę,
pedagogikę specjalną, pedagogikę społeczną, andragogikę, pedagogikę porównawczą (nauka o systemach
oświatowych), pedagogikę kształcenia zawodowego, pedeutologię (nauka dotycząca nauczyciela), historię
oświaty i wychowania.
Procesy socjalizacyjne a działy pedagogiki:
Socjalizacja pierwotna - adolescencja - socjalizacja wtórna
Uspołecznienie dzieci
Uspołecznienie dorosłych
3
PAJDOCENTRYZM
, w pedagogice pogląd przyznający dziecku centralne miejsce w procesie
wychowawczym. Wynika z przekonania o decydującym wpływie na rozwój człowieka cech i zdolności
wrodzonych. Zgodnie z nim wychowanie powinno sprowadzać się do opieki nad naturalnym (nie
krępowanym) rozwojem dziecka.
Pajdocentryzm nie docenia znaczenia i wpływu rzeczywistości politycznej, społecznej i kulturalnej ani teŜ
dominującej roli wychowawcy.
ANDRAGOGIKA
, teoria oświaty dorosłych, pedagogika dorosłych. Dział pedagogiki zajmujący się
zagadnieniami związanymi z procesem wychowywania ludzi dorosłych.
4. Społeczne aspekty wychowania
WYCHOWANIE
, całokształt wpływów i oddziaływań środowiska
społecznego
oraz
przyrodniczego na człowieka, kształtujących jego rozwój i osobowość oraz przygotowujących go do Ŝycia
w społeczeństwie.
We współczesnej pedagogice uŜywa się terminu wychowanie w węŜszym znaczeniu tego słowa - jako
świadome, zamierzone i specyficzne działania osób (wychowawców), których celem jest osiągnięcie
względnie trwałych zmian w osobowości jednostki (wychowanka). Zmiany te obejmują zarówno sferę
poznawczo-instrumentalną, pozwalającą na poznanie i przekształcanie rzeczywistości, jak i stronę
aksjologiczną, kształtującą stosunek człowieka do świata i ludzi, jego przekonania, system wartości itp.
W pedagogice uŜywa się pojęcia wychowanie w trzech znaczeniach:
1) jako proces - rodzaj działalności ludzkiej, polegającej na wywoływaniu zmian w osobowości
człowieka,
2) jako stan - ogół zjawisk określających przebieg, cele, metody, środki i warunki wychowania,
3) jako wynik - suma następstw wyraŜająca się w zmianie osobowości człowieka i w stopniu
przygotowania go do Ŝycia społecznego.
RozróŜnia się wychowanie: umysłowe, moralne, społeczne, estetyczne i fizyczne, a takŜe
samowychowanie
Podstawowe dziedziny bada
ń
socjologii edukacji
:
1.
wychowanie jako zjawisko społeczne;
2.
wychowanie a społeczeństwo;
3.
wychowanie a demografia;
4.
struktura społeczna szkoły;
5.
ekologia wychowania;
6.
stratyfikacja społeczna a szkoła;
7.
wychowanie a procesy społeczne ( rywalizacji, kooperacji, konflikty, akomodacji);
8.
uspołecznienie jako element socjalizacji;
9.
zachowania dewiacyjne w szkole;
10.
dynamika grup w wychowaniu;
11.
czynniki determinujące programy nauczania;
12.
społeczność lokalna a szkoła;
13.
wychowanie a odpowiedzialność;
14.
dylematy i kontrowersje wychowania;
15.
wychowanie zdrowotne;
16.
edukacja a demokracja i polityka;
17.
wychowania do i dla przyszłości.
5. Elementy procesu wychowania
4
Ś
rodowisko i podmioty wychowania: wychowawcy i wychowankowie
Ś
RODOWISKO
SPOŁECZNE
, względnie trwały układ jednostek, grup społecznych i innych
zbiorowości ludzkich oddziałujących na rozwój, zachowanie się i aktywność człowieka. Szczególne
znaczenie dla funkcjonowania jednostki mają takie składniki środowiska społecznego, jak:
1) rozmieszczenie zbiorowości decydujące o częstotliwości i róŜnorodności kontaktów międzyludzkich.
2) poziom wykształcenia jednostek i grup najsilniej powiązanych z osobnikiem.
3) pozycja społeczna jednostek i grup, które mają wpływ na ekonomiczny i kulturalny poziom Ŝycia
jednostki
SYSTEM
O
Ś
WIATOWY
, ogół powiązanych ze sobą placówek i instytucji wychowania bezpośredniego
i pośredniego umoŜliwiających zdobycie przez obywateli wykształcenia ogólnego i zawodowego oraz
zapewniających im wszechstronny rozwój osobowości.
EDUKACJA
, pojęcie szerokie - oznacza wychowanie - jako kształcenie człowieka (przede wszystkim
dziecka do osiągnięcia
dorosło
ś
ci
). obejmuje aspekty: intelektualny, psychologiczny, moralny.
Celami edukacji są: uczenie przystosowywania do Ŝycia w społeczeństwie, kształtowania wolnego i
osobistego sądu.
KSZTAŁCENIE
, ogół czynności i procesów umoŜliwiających ludziom poznanie przyrody,
społeczeństwa i kultury, osiąganie wszechstronnego rozwoju fizycznego i umysłowego a takŜe zdobycie
poŜądanych kwalifikacji zawodowych. Proces kształcenia jest organizowany przez określone instytucje i
wówczas jego cele wyznaczane są zgodnie z obowiązującą w danym społeczeństwie koncepcją
wykształcenia. Kształcenie moŜe być podejmowane przez jednostkę samorzutnie, zgodnie z
indywidualnymi potrzebami i przybiera wtedy formę samokształcenia. Rezultatem kształcenia jest
wykształcenie
SAMOWYCHOWANIE
, samorzutne kształtowanie i doskonalenie własnych postaw, charakteru,
poglądu na świat, zdolności, zazwyczaj zgodne z przyjętymi wzorcami osobowości (np. postaciami
historycznymi, bohaterami literackimi, ludźmi wyróŜniającymi się w środowisku społecznym).
SAMOKSZTAŁCENIE
, samodzielna praca nad sobą w zdobywaniu lub pogłębianiu wiedzy,
samodzielne kształtowanie cech osobowości. Podstawowym warunkiem samokształcenia jest dojrzałość
osobowości osiągana wraz z rozwojem oraz pod wpływem oddziaływań wychowawczych.
GRUPY RÓWIE
Ś
NICZE
, pojawiają się w procesie rozwoju dziecka i wywierają istotny wpływ na jego
rozwój i wychowanie. Dzieci w wieku przedszkolnym - od 3 roku Ŝycia łączą się w małe grupy dla
wspólnej zabawy a od 4-5 roku zdolne są juŜ do współŜycia i współdziałania. W wieku 7-8 lat dzieci są
zdolne uczestniczyć w innej grupie niŜ rodzina, tworzą w tym okresie zespoły, które mają charakter
krótkotrwały.
Grupy rówieśnicze zaczynają tworzyć dzieci w wieku ok. 10 lat, zwykle jednopłciowe, w których stopień
identyfikacji
z innymi członkami grupy jest stosunkowo wysoki w związku z czym ich oddziaływanie na
członków jest duŜe i grupa rówieśnicza pełni niezastąpioną funkcję w procesie
socjalizacji
a takŜe
zaspokaja potrzeby społeczne swoich członków.
Organizacja małych grup rówieśniczych jest przewaŜnie dość słaba, oparta na zasadzie równorzędności
ich członków. Grupy rówieśnicze tracą na znaczeniu w wieku 13-14 lat.
SOCJALIZACJA
, 1) uspołecznienie człowieka poprzez:
5
a) celowe, zamierzone oddziaływania wychowawcze społeczeństwa, szczególnie rodziny i instytucji
wychowawczych.
b) nie kierowany i nie uświadamiany wpływ środowiska społecznego.
2) proces stawania się pełnowartościowym członkiem społeczeństwa w wyniku uczenia się i
przestrzegania obowiązujących norm i zasad współŜycia z innymi ludźmi.
ROLA
SPOŁECZNA
,
1) system oczekiwań dotyczących przewidywanych zachowań człowieka wobec grupy, w której zajmuje
on określoną pozycję. Rola społeczna wyznacza wówczas zespół reguł, norm i wzorów postępowania.
2) system stałych zachowań osobnika, zgodnych z systemem oczekiwań i wzorów społecznych. W
róŜnych grupach istnieje wiele rozmaitych ról (np. w rodzinie rola ojca, matki, brata itp.). Pełnienie ich
jest waŜnym czynnikiem regulującym zachowanie jednostki i kształtującym jej postawy.
OSOBOWO
ŚĆ
SPOŁECZNA
, zespół trwałych cech jednostki, wpływających na jej postępowanie, a
wyrastających na podbudowie cech biologicznych i psychicznych pochodzących z wpływu kultury i
struktury zbiorowości ludzkich, w których jednostka została wychowana i w których uczestniczy.
Największe znaczenie ma proces socjalizacji jako proces przekształcenia biologicznego organizmu
noworodka w aktywnego uczestnika Ŝycia społecznego i kulturalnego.
W tym procesie grupy wychowujące (rodzina, szkoła, grupy rówieśników) przekazują człowiekowi wiele
wartości i systemów wartości. Innym składnikiem socjogennym są role społeczne wykonywane w róŜnych
zbiorowościach oraz wyobraŜenia o osobie własnej wytworzone pod wpływem oddziaływania innych
(jaźń subiektywna), a takŜe zespół wyobraŜeń o sobie odtworzonych z wyobraŜeń innych ludzi o nas (jaźń
odzwierciedlona).
ROZWÓJ
SPOŁECZNY
JEDNOSTKI
, proces kształtowania się zachowań, postaw i potrzeb
człowieka w Ŝyciu społecznym. Jednostka uczy się pełnienia róŜnych
ról społecznych
, podejmowania
obowiązków, współdziałania z innymi ludźmi. Na rozwój społeczny jednostki największy wpływ
wywierają grupy społeczne, do których jednostka przynaleŜy - przede wszystkim tzw. grupy odniesienia.
Do innych czynników zalicza się: stawiane przed nią cele, zadania, oczekiwania społeczne, system kar i
nagród, a takŜe poziom aktywności własnej i stopień jej orientacji w środowisku.
KONWERGENCJA ROZWOJU
, teoria współdziałania czynników wrodzonych i środowiskowych w
rozwoju i kształtowaniu się psychiki dziecka.
PSYCHIKA
, całokształt wrodzonych i nabytych dyspozycji i właściwości intelektualnych, uczuciowych,
wolicjonalnych obejmujących Ŝycie jednostki lub grupy społecznej, zbiorowości.
Psychika społeczna - postawy, opinie, przekonania ludzi wspólne dla grup społecznych i społeczeństwa,
określone całokształtem ich bytu społecznego.
OSOBOWO
ŚĆ, 1) termin róŜnie definiowany w zaleŜności od dyscypliny naukowej: filozofii,
psychologii, pedagogiki, socjologii, nauk społecznych, nauk prawnych. Najczęściej uŜywany w trzech
róŜnych znaczeniach:
A) na określenie jedności i toŜsamości istoty ludzkiej - osoby.
B) na określenie wzoru, do którego osiągnięcia zmierza proces wychowania i samowychowania (wzorzec
osobowy, np. w średniowieczu: dobrego władcy, rycerza, świętego i ascety).
C) na określenie układu stałych cech mechanizmów wewnętrznych regulujących zachowanie się
człowieka i przebieg jego procesów psychicznych (np.
S. Freud
).
2) zespół stałych cech psychicznych człowieka, określających i regulujących jego zachowanie. Pojęcie
wieloznaczne. W zasadzie osobowość człowieka jest strukturą stałą, jednak w przebiegu Ŝycia, pod
wpływem róŜnych bodźców z doświadczeń, osobowość moŜe ulegać pewnym zmianom.
Zagadnieniem osobowości zajmowali się m. in.: C.G. Jung, G.W. Allport, H. Murray, G. Murphy, E.R.
Gurthie, J. Dollard, N. Miller, G. Kelley, C. Rogers i inni.
Plik z chomika:
nikosia20
Inne pliki z tego folderu:
Janusz Sztumski - Wstęp do metod i technik badań społecznych.doc
(952 KB)
Wstęp do socjologii - zagadnienia z opracowaniem.pdf
(368 KB)
Winiarski Mikołaj - Środowisko życia w perspektywie lokalnej i globalnej.pdf
(1979 KB)
Wstęp do socjologii - zagadnienia z opracowaniem.pdf
(368 KB)
Socjologia wychowania, edukacji i oświaty.pdf
(291 KB)
Inne foldery tego chomika:
biomedyczne podstawy rozwoju
dydaktyka
Filozofia
gry
Historia wychowania i myśli pedagogicznej
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin