PSYCHOLOGIA RODZINY
Prof. dr hab M. Braun-Gałkowska
Dr Iwona Ulfik-Jaworska
Wykład: 14.10.08
Plan:
Ad. 1. PRZEDMIOT:
a. Materialny – to czym się zajmuje psych. rodziny
b. Formalny – z jakiego punktu widzenia
Psychologia rodziny zajmuje się człowiekiem jako członkiem rodziny. Człowiek jest częścią środowiska (społecznego, rodzinnego), mniejszych grup (studentów KUL) i jeszcze mniejszych – grupy prywatne. Człowiek jest częścią rodziny, każdy jest w tej rodzinie z każdym powiązany
Ad.2. ZWIĄZEK PSYCH. Z INNYMI DYSCYPLINAMI
Psychologia jako nauka nie jest równa Naukom Psychologicznym. Psychologia rodziny wiąże się z:
§ Psych. Społeczną (rodzina jako grupa, środowisko wychowawcze. Rodzina jako system)
§ Psych. Wychowawczą (relacja społeczna, która mówi o wspomaganiu w rozwoju. Wychowanek – wychowawca)
§ Psych. Rozwojową ( czynniki rozwoju, środowisko społeczne. Największy wpływ rodziny na rozwój)
§ Socjologią
§ Teologią rodziny (człowiek od strony religijnej)
§ Demografią
Wszystkie te nauki wzajemnie się uzupełniają. Lecz psych. Rodziny jest nauką odrębną.
Ad.3. RODZINA JAKO GRUPA
Cechy grupy:
§ Kontakt twarzą w twarz
§ Wspólne normy
§ Poczucie odrębności
§ Wspólna struktura
§ Wspólny cel
Rodzina:
§ Związek każdy z każdym. Każdy ma kontakt z każdym, niekoniecznie dobry. Ale jest więź
§ Ma wspólne normy. Normy ogólne ale i te dotyczące konkretnej rodziny
§ Poczucie odrębności – do pewnego stopnia w dużych grupach społecznych poczucie odrębności stanowi np. dom, numer na drzwiach itp.
§ Wspólna struktura – każdy ma swoją rolę, jest wspólny system oczekiwań. Role społeczne są inne dla rodziców, inne dla dzieci. Jeśli role są pomieszane to jest błąd.
§ Wspólny cel – należymy do różnych grup. W miarę rozwoju wzrasta ich liczba, rozszerza się „zasięg”, liczba grup. Celem rodziny jest wspólne życie. Żadna inna grupa takiego celu nie ma, oprócz grup pararodzinnch np. grupy zakonne.
Ad.4. PRZEMIANY RODZINY
1. zmiany w strukturze demograficznej
Rodzina nuklearna – rodzina obejmująca dwa pokolenia – rodzice i dzieci.
Obecnie rzadko prowadzi się gospodarstwa 3-4 pokoleniowe.
Dużo jest rodzin bezdzietnych (ok. 20-30%). Częściej jest to powód, że nie mogą mieć dzieci niż nie chcą. Dlaczego częściej ludzie nie mogą mieć dzieci?
Powodem jest późniejsze zawieranie małżeństw. Na jedną Kobietę obecnie przypada 0,2 dziecka. Większość kobiet rodzi jedno lub dwoje dzieci dlatego jest taka statystyczna forma.
Największa liczba dzieci to 2 albo 3.
Niekorzystna jest bomba demograficzna. W czasie wojny to zjawisko miało miejsce. Po wojnie przyrost naturalny gwałtownie wzrósł.
Obecnie jest mało dzieci (zamyka się szkoły, więcej jest szpitali dla starszych ludzi)
W 1840 r – średnia wieku mężczyzny 40 lat
W 1970 r – Kobiety żyły 75 lat, mężczyźni 70
W 1982 r – po stanie wojennym mężczyźni dożywali 65 lat
2007 rok – kobiety 79 lat, mężczyźni 71
Ponadto za komuny wyższe wykształcenie miało tylko 7%. Obecnie wszyscy chcą studiować i przez to zawieranie małżeństw opóźnia się w czasie.
2. mniejsza trwałość małżeństwa
Liczba separacji i rozwodów w Polsce wzrasta. Dzieci obserwują nietrwałość małżeństw swoich rodziców i same się nie kwapią do ich zawierania
26% nowozawartych małżeństw rozwiodło się.
Częściej o rozwód występują mężczyźni. 75% kobiet nie chce rozwodu.
2000 r. – 42 tys. Rozwodów
2007 r. – 65 tys. Rozwodów
Przyczyny:
§ Niezgodność charakterów (powód uzyskania rozwodu za obopólną zgodą)
§ Przemoc w rodzinie (częściej doznają kobiety, z tego powodu jest 60 % rozwiedzionych małżeństw)
Wzrost liczby rozwodów przez:
§ Liberalizacje prawa
§ Zmiana ogólnych sposobów zachowania
§ Spadek religijności
Można odnotować spadek liczby rozwodów bo zmniejszyła się liczba małżeństw. Pary żyją ze sobą przed ślubem, jest zwiększona koedukacja przedślubna. Obecnie jest gorsza komunikacja partnerów, mniejsza intymność, większa skłonność do kłótni, agresji.
3. przeobrażenia w strukturze rodziny
- Układ rodzice – dzieci
- dominującą stroną rodziny był mężczyzna (to on zarabiał)
- jesteśmy 3 pokoleniem kobiet, które może pracować
- rodzina jest obecnie bardziej demokratyczna. Demokracja zapewnia szczęście w małżeństwie
- w I poł. XXw. Mówiło się o konflikcie pokoleń. Teraz już nie ma
4. zmiany w funkcjach rodziny
- rodzice byli nauczycielami, przyuczali do zawodu. Przekazywali wiarę.
Obecnie:
1. socjalizacja dzieci (urodzenie, wychowanie) – funkcja niezbywalna. Wczesne nawiązanie bliskich więzi, kontaktów społecznych
2. zaspokojenie potrzeb psychicznych dorosłych i emocjonalnych
5. przesunięcia w typach rodziny
ze względu na podział władzy:
§ małżeństwa demokratyczne- najszczęśliwsze
§ gdy żona rządzi – niekorzystne
ze względu na typ pracy rodziców:
§ rodzina rozszerzona ( rodzina mieszka sama, ale nie jest sama – utrzymuje kontakty)
ze względu na rodzaj kompletności:
§ ojciec, matka, dzieci
§ jedno z rodziców z dzieckiem
§ wielorodzinowa (ojciec, matka, była żona ojca, teraźniejsza, przyszła... :) )
Wykład: 21.10.08
RODZINA JAKO SYSTEM
I ujęcie rodziny: (wpływ rodziców na dzieci)
R dzieci
Freud -> człowiek jest ukierunkowany przez sytuacje rodzinną.
Jeśli rodzice są dobrzy to dzieci wyrastają na dobrych ludzi, wpływa to na nie korzystnie. Rodzina jako środowisko wychowawcze, jako pierwsze środowisko wychowawcze. Po II wojnie światowej zaczęto bardziej dbać o interakcję w rodzinie.
II ujęcie rodziny: (interakcje między członkami rodziny)
M Ż
III ujęcie rodziny: (stosowane współcześnie ujęcie systemowe)
D
Rodzina jako system składa się z osób i interakcji między nimi. W systemie wzajemnie każdy z każdym się jakoś łączy.
Rodzina jest rzeczywistością relacyjną (każdy z każdym)
X = ilość interakcji = (y2 – y) / 2 , gdzie y – liczba osób
Liczne rodziny maja ogromną liczbę interakcji. Nie zawsze mogą sobie z nimi poradzić. W przypadku jedynaka nie ma on kontaktu z rówieśniczym rodzeństwem.
Nawet przez nieobecność (śmierć, odejście) te interakcje nie zanikają. Zmienia się wtedy sytuacja. Zmiana dotyczy wszystkich. Taki sam przypadek gdy przybędzie jakiś członek rodziny.
Zmiana w każdej osobie powoduje zmianę w całym systemie, w pozostałych członkach a tym samym zmianę w relacjach.
II M Ż
I B
D1 D2
Oddziaływania w rodzinie jako system
I przyczyna - to co się dzieje między Mężem a Żoną wpływa na dziecko. Dziecko może także powodować konflikty między rodzicami
II przyczyna – np. przyczyna lęku u dziecka jest między rodzicami
Zaburzenia zachowania jednej osoby są objawem zaburzenia systemu. Rodzina jest rzeczywistością relacyjną. Relacje mają bardzo ważne znaczenie przy terapii.
Rodzina jest także rzeczywistością dynamiczną (zmiana jednej relacji zmienia pozostałe)
Rodzina – rzeczywistość dynamiczna:
§
§ Ekwifinalność
Syt. Początkowa inne czynniki sytuacja końcowa
S.P. I x
S.K.y
S.P. II x
Sytuacja początkowa I jest kiepska. Sytuacja początkowa II jest korzystna. Na te same stany wpływają różne czynniki w konsekwencji te dwie sytuacje mogą mieć takie samo zakończenie (może być ono pozytywne lub negatywne)
§ Ekwipotencjalność
x S.K. I
S.P.
x S.K. II
Sytuacja początkowa jest taka sama. W toku doświadczeń działają różne czynniki (x) – może to mieć dwa różne rozwiązania. Np. S.K.I będzie pozytywna a S.K.II negatywna
W psychologii rodziny pojawia się prawo pierwszeństwa schematów, które są mocno zakorzenione w człowieku. Schematy – utrwalone wzorce postępowania, które mogą być sprzeczne z wiedzą z zakresu psychologii rodziny.
§ Przyczynowość: (to będzie na egzaminie na 100%!!!)
Każde zdarzenie ma swoje przyczyny
o Przyczynowość linearna
A ----> B ----> C (np. ojciec niedobry -> syn nieszczęśliwy)
o
o Przyczynowość cyrkularna
A B
C
Syt. A powoduje Syt. B a ta powoduje Syt. C która wpływa na Syt. A
5M1 Ż2
...
Alcaris