Mickiewicz - Reduta Ordona.pdf
(
88 KB
)
Pobierz
424459846 UNPDF
Na podstawie: Mickiewicz, Adam (-), Poezje, tom , Wier-
sze z lat - (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne
i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki), Krakowska Spół-
dzielnia Wydawnicza, wyd. popr., W. L. Anczyc, Kraków,
Wersja lektury on-line dostępna jest
na stronie wolnelektury.pl
.
Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się
w domenie publicznej, co oznacza, że możesz go swobodnie wy-
korzystywać, publikować i rozpowszechniać.
ADAM MICKIEWICZ
Reduta
¹
Ordona
²
Nam strzelać nie kazano. — Wstąpiłem na działo
I spojrzałem na pole; dwieście armat grzmiało.
Rosjanin, Wróg
Artyleryji ruskiéj ciągną się szeregi,
Prosto, długo, daleko, jako morza brzegi;
I widziałem ich wodza; — przybiegł, mieczem skinął,
I jak ptak jedno skrzydło wojska swego zwinął.
Wylewa się z pod skrzydła ściśniona piechota
Długą, czarną kolumną, jako lawa błota,
Nasypana iskrami bagnetów. Jak sępy,
Czarne chorągwie na śmierć prowadzą zastępy.
Przeciw nim sterczy biała, wąska, zaostrzona,
Jak głaz, bodzący morze, reduta Ordona.
Sześć tylko miała harmat. Wciąż dymią i świecą;
I nie tyle prędkich słów gniewne usta miecą,
Nie tyle przejdzie uczuć przez duszę w rozpaczy,
Ile z tych dział leciało bomb, kul i kartaczy.
Patrz, tam granat w sam środek kolumny się nurza,
Jak w fale bryła lawy, pułk dymem zachmurza;
Śmierć, Wojna, Żołnierz
Pęka śród dymu granat, szyk pod niebo leci
I ogromna łysina śród kolumny świeci.
Tam kula, lecąc, z dala grozi, szumi, wyje,
Ryczy, jak byk przed bitwą, miota się, grunt ryje; —
Już dopadła; jak boa śród kolumn się zwija,
Pali piersią, rwie zębem, oddechem zabija.
Najstraszniejszéj nie widać, lecz słychać po dźwięku,
¹Reduta w znaczeniu wojskowym jest to mały fort, otoczony rowem, wałami i ostrokołem.
²Ordon Julian Konstanty (–) czynny brał udział we wszystkich niemal głośniejszych walkach
powstania listopadowego. Wypróbowanemu jego męstwu powierzył jen. Bem w chwilach krytycznych
obronę reduty Nr. po lewej stronie Woli. Obrona tej placówki, nędznie zaopatrzonej w żołnierza
i środki obronne, miała uwieńczyć niespożytą chwalą jego skroń. Ocalawszy cudem w chwili wysadzenia
w powietrze reduty, wyleczywszy się z ciężkich obrażeń wybuchem spowodowanych, opuszcza Ordon
ojczyznę, udaje się na tułaczkę zagranicę; walczy w kampanii włoskiej w i r., w wojnie wschodniej
w r., podczas której spotyka się niespodziewanie oko w oko z piewcą swego bohaterskiego czynu,
poczem znowu wraca do Włoch i walczy pod Garibaldim w r. . Osiadłszy we Florencji, w późnej
starości, syt zawodów i utrapień, samobójczym strzałem położył kres swemu życiu (E. Pawłowicz,
a Ordona
, Lwów ).
Po waleniu się trupów, po ranionych jęku:
Gdy kolumnę od końca do końca przewierci,
Jak gdyby środkiem wojska przeszedł anioł śmierci.
Gdzież jest król, co na rzezie tłumy te wyprawia?
Czy dzieli ich odwagę, czy pierś sam nadstawia?
Bóg, Król, Przywódca,
Szatan, Władza, Wróg
Nie, on siedzi o pięćset mil na swéj stolicy,
Król wielki, samowładnik świata połowicy.
Zmarszczył brwi, — i tysiące kibitek wnet leci;
Podpisał, — tysiąc matek opłakuje dzieci;
Skinął, — padają knuty od Niemna do Chiwy.
Mocarzu, jak Bóg silny, jak szatan złośliwy!
Gdy Turków za Bałkanem twoje straszą spiże³,
Bunt , Powstanie,
Warszawa, Władza
Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże⁴:
Warszawa jedna twojéj mocy się urąga,
Podnosi na cię rękę i koronę ściąga,
Koronę Kazimierzów, Chrobrych z twojéj głowy,
Boś ją ukradł i skrwawił, synu Wasilowy!
Car dziwi się — ze strachu drżą Petersburczany,
Car gniewa się — ze strachu mrą jego dworzany;
Ale sypią się wojska, których Bóg i wiara
Rosjanin, Żołnierz
Jest Car. — Car gniewny: umrzem, rozweselim Cara!
Posłany wódz kaukaski⁵ z siłami pół–świata,
Ura! ura! Patrz, blisko reduty, już w rowy
Walą się, na faszynę kładąc swe tułowy⁶;
Klęska, Wróg
Już czernią się na białych palisadach wałów.
Jeszcze reduta w środku, jasna od wystrzałów,
Czerwieni się nad czernią: jak w środek mrowiska
Wrzucony motyl błyska, — mrowie go naciska, —
Zgasł; — tak zgasła reduta. Czyż ostatnie działo,
Śtrącone z łoża, w piasku paszczę zagrzebało?
Czy zapał⁷ krwią ostatni bombardyjer⁸ zalał?
Klęska, Polak, Rosjanin,
Śmierć, Walka, Żołnierz
Zgasnął ogień. — Już Moskal rogatki⁹ wywalał.
Gdzież ręczna broń? — Ach, dzisiaj pracowała więcéj,
Niż na wszystkich przeglądach za władzy książęcéj¹⁰!
Zgadłem, dlaczego milczy, — bo nieraz widziałem
Garstkę naszych, walczącą z Moskali nawałem.
Gdy godzinę wołano dwa słowa: pal, nabij;
³
d ur a aane
— aluzja do wojny rosyjsko–tureckiej w r. , zakończonej pokojem
adrianopolskim września ;
e
— przenośnie zam.: armaty.
⁴
d oeto are
— pogardliwy przytyk do zabiegów Ludwika Filipa o uznanie przez Rosję.
⁵
aua
— Paszkiewicz, zdobywca Warszawy we wrześniu r.; odniósł on liczne zwycięstwa
w Azji, Armenii, a więc za Kaukazem.
⁶
na an ad e tuo
— faszyna są to wiązki gałęzi lub chrustu służące do urządzania tam,
grobli i wałów obronnych.
⁷
aa
— lont.
⁸
oarder
— najniższy stopień podoficerski w artylerii, idący zaraz po szeregowcu.
⁹
roat
— wrota.
¹⁰
na t reda
— W. Ks. Konstanty, naczelny wódz wojsk polskich w Król.
Kongresowym (od –), lubował się w częstych paradach i przeglądach wojskowych.
Reduta Ordona
Gdy oddechy dym tłumi, trud ramiona słabi;
A wciąż grzmi rozkaz wodzów, wre żołnierza czynność;
Na koniec bez rozkazu pełnią swą powinność,
Na koniec bez rozwagi, bez czucia, pamięci,
Żołnierz, jako młyn palny, nabija, grzmi, kręci
Broń od oka do nogi, od nogi na oko:
Aż ręka w ładownicy długo i głęboko
Szukała, nie znalazła — i żołnierz pobladnął,
Nie znalazłszy ładunku, już bronią nie władnął,
I uczuł, że go pali strzelba rozogniona;
Upuścił ją i upadł; nim dobiją, skona!…
Takem myślił, — a w szaniec nieprzyjaciół kupa
Już lazła, jak robactwo na świeżego trupa.
Wróg
Pociemniało mi w oczach; a gdym łzy ocierał,
Słyszałem, że coś do mnie mówił mój Jenerał.
On przez lunetę, wspartą na mojém ramieniu,
Długo na szturm i szaniec poglądał w milczeniu.
Na koniec rzekł: „Stracona”. — Spod lunety jego
Wymknęło się łez kilka, — rzekł do mnie: „Kollego,
Wzrok młody od szkieł lepszy; patrzaj, tam na wale,
Znasz Ordona, czy widzisz, gdzie jest?” — „Jenerale,
Czy go znam? — Tam stał zawsze, to działo kierował.
Nie widzę — znajdę — dojrzę — śród dymu się schował:
Lecz śród najgęstszych kłębów dymu, ileż razy
Widziałem rękę jego, dającą rozkazy…
Widzę go znowu — widzę rękę — błyskawicę,
Śmierć bohaterska
Wywija, grozi wrogom, trzyma palną świécę,
Biorą go — zginął. — O, nie — skoczył w dół, do lochów!” —
„Dobrze — rzecze Jenerał, — nie odda im prochów”.
Tu blask, — dym, — chwila cicho — i huk jak stu gromów!
Zaćmiło się powietrze od ziemi wyłomów:
Harmaty podskoczyły i jak wystrzelone
Toczyły się na kołach; lonty zapalone
Nie trafiły do swoich panew. I dym wionął
Prosto ku nam; i w gęstéj chmurze nas ochłonął.
I nie było nic widać, prócz granatów blasku,
Grób
I powoli dym rzedniał, opadał deszcz piasku.
Spojrzałem na redutę. — Wały, palisady,
Działa, i naszych garstka i wrogów gromady:
Wszystko jako sen znikło! — Tylko czarna bryła
Ziemi niekształtnéj leży — rozjemcza mogiła.
Tam i ci, co bronili, — i ci, co się wdarli,
Pierwszy raz pokój szczery i wieczny zawarli;
Choćby cesarz Moskalom kazał wstać: już dusza
Rosjanin, Śmierć
Moskiewska, tam raz pierwszy, Cesarza nie słusza¹¹!
¹¹
ne ua
— forma staropolska obok słuchać (sluszać, —sza, —ał, np. „tedy dzieciom z oćcem
(ojcem) słusza dział czynić” (Stat. wiśl. ).
Reduta Ordona
Tam zagrzebane tylu set ciała, imiona:
Dusze gdzie? nie wiem; lecz wiem, gdzie dusza Ordona
On będzie Patron szańców! — Bo dzieło zniszczenia
Bóg, Kara, Koniec świata
W dobréj sprawie jest święte, jak dzieło tworzenia:
Bóg wyrzekł słowo
ta
, Bóg i
wyrzecze!
Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze,
Kiedy ziemię despotyzm i duma szalona
Obleją, jak Moskale redutę Ordona:
Karząc plemie zwycięzców zbrodniami zatrute,
Bóg wysadzi tę ziemię, jak on swą redutę¹².
¹²
a t e a on redut
— opinia o wysadzeniu reduty Nr. przez Ordona była
długo kwestią bezsporną. Pierwszą rysą w tym rycerskim rapsodzie było zjawienie się żywego Ordona,
który po długiej tułaczce na obczyźnie zjawił się w kraju i począł sam pogłoski o swym czynie i zgonie
prostować i za każdym razem szczegóły odmiennie przedstawiać. Skrupulatne badania K. Bartoszewi-
cza, Oparte tak na sprzecznościach wynurzeń Ordona, jak na zeznaniach jen. Mierosławskiego (
ta
ar
Poznań ), a wreszcie na kategorycznym stwierdzeniu jen. Lewińskiego, zastępcy szefa sztabu,
jen. Prądzyńskiego, zdegradowały ostatecznie Ordona z roli „patrona szańców”. Okazało się, że «gdy
nieprzyjaciel wdarł się do reduty Nr. , kapitan piechoty Nowosielski wysadził ją w powietrze wraz
z majorem, kilku oficerami i mnóstwem żołnierstwa rosyjskiego naturalnie, i że sam padł ofiarą swego
bohaterstwa. Stwierdzenie tego faktu przez uczestniczącego w tej walce jenerała, akcentowane w jego
atna
z całą powagą i tą intencją, by położyć kres „okrutnej pomyłce”, wydzierającej „umarłe-
mu pięknych i wielkich poświęceń zasługę)), przekreśla ostatecznie lwią część ordonowskiej legendy,
odbierając jej najszczytniejszy moment: bohaterstwo dobrowolnej śmierci na straconej placówce (Bar-
toszewicz,
eenda o Ordone
, Tyg. Illustr. r. , Nr. , str. ; Bełza,
Ordon e
, Kurjer
warsz. r., Nr. ; Dybowski,
rone rotoana o redue Ordona
, Kurjer lwów. r.)
Reduta Ordona
Plik z chomika:
Judyta8
Inne pliki z tego folderu:
Mickiewicz - Burza.pdf
(49 KB)
Mickiewicz - Cisza morska.pdf
(62 KB)
Mickiewicz - Dziady II Przedmiescia stolicy.pdf
(74 KB)
Mickiewicz - Dziady III Do przyjaciol Moskali.pdf
(69 KB)
Mickiewicz - Dziady III Droga do Rosji.pdf
(82 KB)
Inne foldery tego chomika:
Baudelaire Charles
Fredro Aleksander
Kasprowicz Jan
Kochanowski Jan
Konopnicka Maria
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin