OCENA OPISOWA W ODCZUCIU RODZICÓW
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 kwietnia 1999r. sprawiło, że ocena opisowa dla uczniów klas I-III jest już faktem. Jej walory zostały szeroko opisane w wielu publikacjach1, a ich słuszności nikt nie podważa. Nie znaczy to jednak, że nauczyciel mający za zadanie ocenić ucznia zgodnie z wymogami reformy, nie boryka się z wieloma problemami.
Uczeń każdego dnia, dzięki ocenie bieżącej i stałemu kontaktowi z nauczycielem, ma możliwość dowiedzieć się o swoich sukcesach, czy ewentualnych niedociągnięciach. Natomiast rodzice - nawet ci często kontaktujący się z nauczycielem - takich warunków nie mają. W tej sytuacji, powinni oni otrzymywać informację o swoich dzieciach w formie, która będzie przez nich akceptowana.
Publikacje na temat oceny opisowej dają nauczycielowi możliwość wyboru. Propozycje dotyczą najczęściej trzech form oceny. Może ona być:
. Zorientowana na dziecko i napisana tak, by ono jako adresat, zrozumiało jej treść;
. Skierowana do rodzica jako opinia o dziecku - charakterystyka jego działalności;
. Stworzona z myślą o usprawnieniu pracy nauczyciela (zawarta w tabeli lub jako formularz ze zdaniami do uzupełnienia), np. Karta osiągnięć ucznia.
Najczęściej proponowana i najbardziej polecana jest pierwsza z wymienionych form, czyli list do dziecka. Ucznia traktuje się tu podmiotowo. Nauczyciel zwraca się do niego bezpośrednio używając zrozumiałego języka2. Z formą charakterystyki osiągnięć dziecka spotykamy się w publikacji Heleny Rodak3, która tak właśnie proponuje oceniać uczniów. Karta osiągnięć ucznia (włączona do wewnątrzszkolnego systemu oceniania) jest dla nauczyciela sposobem na rejestrowanie i gromadzenie informacji o dziecku. Jednak odpowiednio przeredagowana stanowi dodatkową formę "opisującą" wszelkie działania ucznia.
W minionym roku szkolnym 1999/2000 starałam się znaleźć odpowiedź na pytania: Jaką formę oceny opisowej rodzice przyjmą życzliwiej? Która z proponowanych ocen opisowych jest dla rodziców przejrzysta i zrozumiała?
O zdanie na ten temat poprosiłam rodziców moich wychowanków z klasy III Szkoły Podstawowej nr 3 w Pabianicach. Jest to trzydziestoosobowa grupa (w zdecydowanej większości kobiety), znajdująca się w przedziale wiekowym 29 - 58 lat. Wszyscy zamieszkują osiedle w rejonie szkoły. Większość badanych osób ma wykształcenie średnie lub zawodowe. Rodzice zawsze postrzegani byli przeze mnie jako osoby dbające o swoje dzieci i troszczące się o ich "szkolną karierę". Byłam przekonana, że rodzice w oparciu o wnikliwą lekturę przedstawionych im ocen opisowych, szczerze odpowiedzą na nurtujące mnie pytania. Należy zaznaczyć, że zmiany związane z reformą edukacji wprowadzone zostały w ostatnim roku wczesnoszkolnego etapu kształcenia ich dzieci. Przyzwyczajenia związane z tradycyjnym ocenianiem były bardzo silne. Nic więc dziwnego, że perspektywa zmiany sposobu oceniania nie wywołała u rodziców entuzjazmu.
Badania moje polegały na przeprowadzeniu sondażu diagnostycznego4. Badaną zbiorowością byli wspomniani już rodzice moich wychowanków. Wiedzę o ich opiniach i poglądach na temat form oceny opisowej gromadziłam w oparciu o wywiad swobodny (wstępną rozmowę sondażową) oraz ankietę. Badania zakończyłam również wywiadem swobodnym. Wybrałam te właśnie techniki z uwagi na miejsce przeprowadzania badań. Odbywały się w szkole podczas zebrań z rodzicami. Mimo, że nie obawiałam się świadomego zafałszowania prawdy przez moich respondentów, to jednak uważałam, iż skategoryzowany wywiad mógłby peszyć rodziców i działać na nich hamująco. Swobodne rozmowy bardziej ośmielają rozmówców i skłaniają ich do szczerych i wyczerpujących wypowiedzi.
Narzędzia, jakimi się posłużyłam, to:
. Plan wywiadu (ukrytego nieformalnego);
. Ocena opisowa dla każdego ucznia w formie listu do dziecka, obejmująca okres miesiąca września, października i listopada;
. Ocena opisowa każdego ucznia w formie opisu - charakterystyki aktywności i osiągnięć dziecka, obejmującej pierwsze półrocze;
. Karta osiągnięć ucznia każdego dziecka, obejmująca działalność szkolną w miesiącach: luty, marzec, kwiecień;
. Kwestionariusz ankiety dla rodzica każdego ucznia;
. Plan wywiadu.
Czynności związane z przeprowadzeniem badań z uwagi na ich treść i charakter zostały rozłożone na cały rok szkolny. We wrześniu, na pierwszym spotkaniu z rodzicami przeprowadziłam wywiad ukryty nieformalny. Celem wywiadu było poznanie opinii na temat wprowadzenia nowego sposobu oceniania. Dzięki niemu poznałam obawy rodziców związane z brakiem tradycyjnych stopni. Najczęściej pojawiające się niepokoje, to: czy bez stopni (jedynek) dzieci będą się uczyć, czy nie zaczną lekceważyć obowiązków szkolnych, czy opanują wiedzę i umiejętności pozwalające im kontynuować naukę w klasie czwartej?
Kolejna część badań polegała na częstym (czterokrotnym w ciągu roku) informowaniu rodziców o osiągnięciach szkolnych ich dzieci za pomocą oceny opisowej.
1. Na listopadowym (wspólnym z uczniami) spotkaniu z rodzicami każde dziecko (i rodzic) dostało ocenę opisową w formie listu do ucznia. Ocena dotyczyła działalności dziecka w miesiącach: wrzesień, październik, listopad.
2. W styczniu każdy rodzic otrzymał ocenę opisową swojego dziecka w formie szczegółowej opinii o jego aktywności w ciągu pierwszego półrocza (śródroczna ocena opisowa).
3. W końcu kwietnia rodzic każdego dziecka został poinformowany o działalności swojego dziecka poprzez uzupełnioną Kartę osiągnięć szkolnych ucznia, która obejmowała okres lutego, marca i kwietnia.
4. Na koniec roku szkolnego każde dziecko otrzymało świadectwo szkolne z końcoworoczną oceną opisową.
Zasięgając opinii rodziców wzięłam pod uwagę trzy pierwsze formy oceny opisowej. W maju, na ostatnim spotkaniu z rodzicami, przeprowadziłam ankietę, uzupełniając ją wywiadem nieformalnym.
II.
Niżej podaję przykłady form ocen opisowych przygotowanych przeze mnie dla dzieci i rodziców. Dla lepszego uwidocznienia różnic między przedstawionymi formami ocen - wszystkie przykłady dotyczą tego samego dziecka.
1. List do ucznia.
Ocena skierowana bezpośrednio do dziecka w formie listu. W życzliwy sposób diagnozuje zakres wiadomości i umiejętności opanowanych w ciągu miesiąca września, października i listopada. Zawiera również klarownie zredagowane zalecenia do dalszej pracy.
.................
Jesteś wesołą, pełną wdzięku dziewczynką. Cieszę się, że dobrze się czujesz w gronie klasowych koleżanek. Masz wśród nich przyjaciółki, z którymi chętnie pracujesz i spędzasz czas wolny.
W ciągu pierwszych miesięcy nauki w klasie III dałaś się poznać jako:
. Osoba lubiana przez rówieśników;
. Dobry współpracownik - bo chętniej pracujesz w zespole, niż samodzielnie;
. Uczennica potrafiąca zadziwić dbałością o estetykę zeszytów, prac plastycznych i technicznych;
. Jedna z najlepszych klasowych piosenkarek i tancerek;
. Uczennica starająca się wypełniać zadane polecenia;
. Osoba dbająca o pracownię i bibliotekę szkolną.
Powyższa lista z pewnością wydłuży się w ciągu roku. Jednak, by to nastąpiło, proszę Cię o zwrócenie uwagi na następujące wskazówki:
1. Codziennie poświęć 10 minut na czytanie głośne i 10 minut na czytanie ciche (po czytaniu cichym opowiedz komuś - w kilku zdaniach - o tym, co przeczytałaś)
2. Ćwicz dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100
3. Powtórz tabliczkę mnożenia w zakresie 100.
Życzę Ci wytrwałości i dalszych sukcesów.
...
karolina2571