Uwaga dla użytkownika tekstu:
Każda część, psalm i numer wiersza oraz antyfona i modlitwa posiadają swoją zakładkę. Ułatwia to poruszanie się po tekście.
Pisma św. Franciszka z Asyżu
Oficjum o Męce Pańskiej
Wstęp
Oficjum rozłożone jest na cały rok liturgiczny, dlatego tytuł pozornie nie zupełnie odpowiada treści. W kodeksie As w poprzedzających rubrykach brak tytułu, pisarz podał tylko informację, że jest to oficjum św. Franciszka. Marianus z Florencji wyliczając dzieła Świętego, określa ten zbiór psalmów jako „pewne pobożne oficjum ku czci Pana naszego Jezusa Chrystusa, które [św. Franciszek] zmieniał stosownie do uroczystości”.
Pierwszy Wadding dał tytuł: Oficjum o Męce Pańskiej. W związku z tym znawcy pism Franciszkowych dyskutowali nad słusznością takiego tytułu. Felder[1] wnioskując, że chodzi o główne tajemnice życia Boga-Człowieka, z tym, że tajemnica krzyża jest punktem centralnym. Schmucki[2] zwraca uwagę na znaczenie wyrazu „passio” w dziełach Ojców Kościoła i w średniowieczu: oznaczało ono całe dzieło zbawienia łącznie ze zmartwychwstaniem. Było ono zapewne nieobce Franciszkowi, zatem tytuł Waddinga odpowiadałby określeniu tej tajemnicy Chrystusa w szerszym znaczeniu.
Autorstwo św. Franciszka (głównie kompozycji) nie było kwestionowane, bo w tekstach rękopiśmiennych kopiści zgodnie powołują się na niego. Argumentem dającym większą pewność są – według Cambella – cytaty z psałterza rzymskiego. Franciszkowi i jego braciom znany był psałterz rzymski, z niego są cytowane teksty w Regule niezatwierdzonej, w Liście do wiernych, w Zachęcie. Jak wiadomo, Franciszek dopiero w Regule z 1223 r. zalecił używanie psałterza galikańskiego.
Rękopiśmienne świadectwa tekstowe Oficjum nie są liczne. Tekst występuje w siedmiu kodeksach z XIII, XIV i XV w. Najbardziej liczy się kodeks As jako najbliższy pierwotnej redakcji, on też jest podstawą krytycznej redakcji w wydaniu Essera.
Poza kompozycją wersetów biblijnych Oficjum zawiera antyfonę i krótką modlitwę końcową, ułożone przez samego Franciszka.
Największa trudność przy opracowaniu tekstu stwarzają rubryki, ponieważ nie są jednolite w poszczególnych kodeksach. Esser przyjął najstarszy schemat podany w kodeksie As, ale dołączył ważniejsze szczegóły z innych rękopisów.
Czas powstania Oficjum, podobnie jak innych modlitw, jest nieznany. Wnioskowanie na podstawie doboru cytatów z psałterza rzymskiego, czy galikańskiego może być zawodne, ponieważ trudno określić, kiedy Franciszek naprawdę przeszedł na galikański (rzymski na ogół znano na pamięć).
Tego rodzaju modlitwy jak Oficjum o Męce Pańskiej łączono zwykle w średniowieczu z godzinami kanonicznymi. Możliwe, że zamieszczone w nim wyjątki z psalmów i z innych tekstów Pisma św. były szczególnie drogie Franciszkowi.
Charakterystyczną cechą modlitw Świętego jest częste powtarzanie niektórych ich fragmentów, jakby refrenu. W omawianym Oficjum Franciszek powtarza antyfonę: Święta Maryjo Dziewico, co jednocześnie jest dowodem jego czci dla Matki Pana.
Tekst
Zaczynają się psalmy, które zebrał święty Ojciec nasz Franciszek dla uczczenia i upamiętnienia, i uwielbienia Męki Pana. Odmawia się je przy wszystkich godzinach dnia i nocy. Zaczynają się od komplety Wielkiego Piątku, ponieważ tej nocy Pan nasz Jezus Chrystus został pojmany i uwięziony.
I wiadomo, że św. Franciszek odmawiał w ten sposób to oficjum: najpierw odmawiał modlitwę, której nas nauczył Pan i Mistrz: Najświętszy Ojcze nasz itd. z modlitwami pochwalnymi, tzn. Święty, święty, święty, jak się wyżej zawiera. Po modlitwach pochwalnych z oracją zaczynał tę antyfonę: Święta Maryjo. Najpierw odmawiał psalmy o Świętej Maryi, potem inne wybrane przez siebie psalmy, a na zakończenie wszystkich psalmów mówił psalmy o Męce Pańskiej. Po zakończeniu psalmu odmawiał tę antyfonę: Święta Maryjo Dziewico; odmówieniem antyfony kończyło się oficjum.
[Część I: Na święte triduum Wielkiego Tygodnia
i na dni w ciągu roku]
KOMPLETA
Antyfona.
1Święta Maryjo, Dziewico, wśród niewiast na świecie nie urodziła się podobna Tobie, 2Córko i Służebnico najwyższego Króla, Ojca niebieskiego, Matko najświętszego Pana naszego Jezusa Chrystusa, Oblubienico Ducha Świętego: módl się za nami wraz ze św. Michałem Archaniołem i wszystkimi mocami nieba, i wszystkimi świętymi do Twego najświętszego, umiłowanego Syna, Pana i Mistrza.
Chwała Ojcu. Jak było...
Psalm [I]
1Boże, objawiłem Tobie moje życie * łzy moje położyłeś przed Twoim obliczem (Ps 55, 9).
2Wszyscy nieprzyjaciele moi zło przeciw mnie obmyślali (Ps 40, 8 – R) * i wspólnie odbyli naradę (Ps 70, 10b – G)[3].
3Odpłacili mi złem za was * i nienawiścią za moją miłość (por. Ps 108, 5).
4Zamiast mnie miłować, uwłaczali mi * ja zaś modliłem się (Ps 108, 4).
5Mój Ojcze Święty (J 17, 11), Królu nieba i ziemi, nie odstępuj ode mnie * bo zagraża ucisk i nie ma nikogo, kto by udzielił pomocy (Ps 21, 12 – R).
6Nieprzyjaciele moi zawrócą (R) wstecz * w jakimkolwiek dniu wezwę Ciebie: oto wiem, że jesteś moim Bogiem (Ps 55, 10 – por. R).
7Przyjaciele moi i moi bliscy przybliżyli się i stanęli naprzeciw mnie * moi bliscy z daleka stanęli (por Ps 37, 12 – R).
8Oddaliłeś ode mnie moich znajomych * uznali mnie za wstrętnego dla siebie, jestem jak więzień i wyjść nie mogę (Ps 87, 9 – por. R).
9Ojcze Święty (J 17, 11), nie oddalaj ode mnie Twej pomocy (Ps 21, 20) * Boże mój, pamiętaj o pomocy dla mnie (por. Ps 70, 12).
10Przyjdź mi z pomocą * Panie, Boże zbawienia mego (Ps 37, 23).
Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu.
Jak była na początku i teraz, i zawsze, i na wieki wieków. Amen.
Wiadomo, że tę antyfonę wyżej przytoczoną odmawia się we wszystkich godzinach. Zastępuje ona antyfonę, kapitulum, hymn, werset i orację, zarówno w jutrzni, jak i w innych Godzinach. Każda Godzina składała się tylko z tej antyfony i z odpowiednich psalmów. Na zakończenie oficjum św. Franciszek zawsze odmawiał:
Błogosławmy Panu Bogu żywemu i prawdziwemu (1 Tes 1, 9); oddawajmy Mu zawsze sławę, chwałę, cześć, błogosławieństwo (por. Ap 4, 9) i wszelkie dobra. Amen. Amen. Niech się stanie. Niech się stanie.
JUTRZNIA
Antyfona. Święta Maryjo, Dziewico.
Psalm [II]
1Panie, Boże zbawienia mego * wołałem we dnie i w nocy przed Tobą.
2Niech dojdzie moja modlitwa przed Twoje oblicze * nakłoń ucha Twego na moją prośbę (Ps 87, 2-3).
3Spójż na moją duszę i uwolnij ją * ze względu na mych nieprzyjaciół wybaw mnie (Ps 68, 19).
4Ponieważ ty odłączyłeś (R) mnie od łona, nadziejo moja od piersi mej matki * Tobie jestem oddany od urodzenia.
5Od łona matki mojej Ty jesteś moim Bogiem * nie odstępuj ode mnie (Ps 21, 10-12a).
6Ty znasz moją hańbę i moje zawstydzenie * i niesławę moją.
7Wszyscy, którzy mnie prześladują, są przed Twoim obliczem * me serce oczekiwało hańby i nędzy.
8I czekałem na kogoś, kto by się ze mną smucił i nie było nikogo * na kogoś, kto by pocieszył i nie znalazłem (Ps 68, 20-21).
9Boże, niegodziwcy powstali przeciw (R) mnie * i zgromadzenie możnych czyhało na me życie i nie zważali na Ciebie (Ps 85, 14).
10Zaliczono mnie między schodzących do grobu * stałem się jak człowiek bez pomocy, wolny wśród umarłych (Ps 87, 5-6a).
11Ty jesteś najświętszym Ojcem moim * Królu mój i Boże mój (Ps 5, 3b; 43, 5a).
12Pośpiesz mi z pomocą * Panie, Boże zbawienia mego (Ps 37, 23).
PRYMA
Psalm [III]
1Zmiłuj się nade mną, Boże, zmiłuj się nade mną * bo w Tobie ufa dusza moja.
2I w cieniu Twoich skrzydeł będę miał nadzieję * dopóki nie przeminie nieprawość.
3Będę wołał do mego najświętszego Ojca najwyższego * Pana (R), który dobrze mi czyni.
4Posłał z nieba i uwolnił mnie * tych, którzy mnie depczą, wydał na pohańbienie.
5Zesłał Bóg miłosierdzie swoje i prawdę swoją * duszę moją wyrwał (Ps 56, 1-5a) od bardzo mocnych nieprzyjaciół moich i od tych, którzy mnie nienawidzą, ponieważ umocnili się nade mną (por. Ps 17, 18).
6Sidła zastawili na moje nogi * i ugięli moją duszę.
7Wykopali dół przede mną * i wpadli do niego.
8Gotowe serce moje, Boże, gotowe serce moje * zaśpiewam i psalm odmówię.
9Zbudź się, chwało moja, zbudź harfo i cytro * ja obudzę się o świcie.
10Będę Cię chwalił wśród ludów, Panie * i będę Ci mówił psalm wobec narodów.
11Bo miłosierdzie Twoje aż do niebios zostało wywyższone * i aż pod chmury prawda Twoja.
12Wznieś się ponad niebiosa, Boże * a chwała Twoja ponad całą ziemię (Ps 56, 7-12).
Wiadomo, że wyżej przytoczony psalm zawsze odmawia się w prymie.
TERCJA
Psalm [IV]
1Zmiłuj się nade mną, Boże, bo podeptał mnie człowiek * cały dzień zwalczał mnie i uciskał.
2Moi nieprzyjaciele przez cały dzień mnie deptali * ponieważ wielu przeciwko mnie walczyło (Ps 55, 2-3).
3Wszyscy nieprzyjaciele moi zło przeciw mnie obmyślali * niegodziwe zamiary przeciwko mnie powzięli (Ps 40, 8b-9a – por. R).
4Ci, którzy strzegli mojej duszy * wspólnie odbyli naradę (Ps 70, 10).
5Wyszli na zewnątrz * i rozmawiali (R) razem (G) (por. Ps 40, 7-8).
6Wszyscy, którzy mnie widzieli, wyśmiewali się ze mnie * mówili ustami i kiwali głową (Ps 21, 8).
7Ja zaś jestem robak, a nie człowiek * pośmiewisko ludzkie i wzgarda pospólstwa (Ps 21, 7).
8Ze względu na nieprzyjaciół stałem się wielkim pośmiewiskiem dla moich bliskich * i postrachem dla moich znajomych (Ps 30, 12).
9Ojcze Święty (J 17, 11), nie oddalaj ode mnie Twej pomocy * wejrzyj ku mojej obronie (por. Ps 21, 20).
10Pośpiesz mi z pomocą * Panie Boże zbawienia mego (Ps 37, 23).
SEKSTA
Psalm [V]
1Głosem moim wołałem do Pana * głosem moim błagałem Pana.
2 Wylewam przed Jego obliczem moją modlitwę * i moje utrapienie Jemu wyznaję.
3Gdy duch mój ze mnie uchodził * Ty znałeś ścieżki moje.
4Na drodze, którą chodziłem * pyszni ukryli na mnie sidło (por. R).
5Rozglądałem się w prawą stronę i widziałem * i nie było nikogo, kto by mnie poznał.
6Straciłem możność ucieczki * i nie ma nikogo, kto ratowałby moje życie (Ps 141, 2-5).
7Bo dla Ciebie znosiłem hańbę * zawstydzenie okryło moją twarz.
8Stałem się obcy dla moich braci * i cudzoziemcem dla synów mej matki.
9Ojcze Święty (J 17, 11), żarliwość o dom Twój pożera mnie * i zniewagi urągających Tobie spadły na mnie (por. Ps 68, 8-10).
10Z radością przeciw mnie zbiegli się * nagromadzili na mnie kary, a ja nie wiedziałem (Ps 34, 15).
11Liczniejsi są nad włosy mej głowy ci * którzy nienawidzą mnie bez powodu.
12Umocnili się nieprzyjaciele moi, którzy mnie niesprawiedliwie prześladowali * oddawałem to, czego nie zrabowałem (Ps 68, 5).
13Powstali niegodziwi świadkowie * pytali mnie o to, czego nie wiedzieli (Ps 34, 11).
14Oddawali mi złem za dobro (Ps 34, 12) i uwłaczali mi * ponieważ postępowałem dobrze (Ps 37, 21).
15Ty jesteś najświętszym Ojcem moim * Królu mój i Boże mój (Ps 5, 3b; 43, 5a).
16Pośpiesz mi z pomocą * Panie Boże zbawienia mego (Ps 37, 23).
NONA
Psalm [VI]
1O, wy wszyscy, którzy przechodzicie drogą * zwróćcie uwagę i zobaczcie, czy jest boleść, jak boleść moja (Lm 1, 12).
2Bo otoczyła mnie sfora psów * obległa mnie gromada złoczyńców (Ps 21, 17).
...
monikagm