ERGONOMIA

Ergonomia (z gr. ergon-praca i nomos-prawao,zasada) to nauka o pracy (w relacji człowiek-maszyna); jak uzyskać najlepszy efekt przy jak najmniejszych kosztach. Termin ten został sformułowany przez Wojciecha Jastrzębskiego w 1857 w artykule pt. "Rys ergonomii czyli Nauki opartej na prawach zaczerpniętych z Nauki Przyrody".

Ergonomia lub czynnik ludzki (human factor) określa stosunki panujące między człowiekiem a jego zajęciem, sprzętem i środowiskiem w najszerszym tego słowa znaczeniu, włączając w to sytuacje związane z pracą, zabawą rekreacją i podróżą.

Można dostosować człowieka do pracy, albo warunki pracy do potrzeb człowieka, co powoduje zwiększenie wydajności. Celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i wygody oraz optymalizacja kosztu biologicznego pracy.

Wpływ na relacje ma:

·                          analiza sygnału

·                          pamięć, predyspozycje, stany emocjonalne

·                          kompletność instrukcji obsługi

·                          stosunki międzyludzkie

·                          oświetlenie

·                          przerwy w pracy

·                          hałas, drgania

·                          mikroklimat

·                          zanieczyszczenie  środowiska

·                          postawa w pracy

·                          rytm i tempo pracy

Ergonomia korekcyjna: wyrosła z dążeń do poprawy istniejących warunków pracy. Jej punktem wyjścia jest analiza stanu istniejącego, np. pomiar natężeń działania czynników materialnego środowiska pracy (hałas, oświetlenie) i zasad kształtowania tych czynników.

Ergonomia koncepcyjna: ma na celu stosowanie ergonomicznie prawidłowych rozwiązań w fazie przygotowania projektów maszyn, stanowisk pracy, hal.

Kodeks Pracy z '66 r. głosi, że maszyny i urządzenia techniczne powinny być konstruowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo i zdrowie pracowników oraz zmniejszający uciążliwość pracy.

Warunki pracy zależą od:

Ø           charakteru zakładu

Ø           stanu technicznego maszyny

Ø           stopnia technologii

Ø           stopnia wyposażenia

Ø           czynników związanych z organizacją produkcji

Ø           stosowanych metod pracy

Zagrożenia występujące w procesach produkcyjnych przemysłu drzewnego wynikają z:

·                              nie zapewnienia właściwego wyposażenia maszyn i urządzeń do obróbki drewna w urządzenia zabezpieczające

·                              niedostatecznej mechanizacji procesów pomocniczych i prac ciężkich

·                              nadmiernego hałasu

·                              nieprawidłowej organizacji stanowisk pracy

·                              niekorzystnych warunków fizycznego środowiska pracy (praca w niskiej lub wysokiej temp.)

·                              szkodliwego działania na organizm pracowników niektórych substancji emitowanych w procesach produkcyjnych.

·                              nieprzestrzegania przez pracowników zasad BHP oraz stosowanie niebezpiecznych metod pracy

Przestrzeganie zasad ergonomii zapewnia:

- Konstytucja

- Kodeks pracy

- rozporządzenie Rady ministrów

- ustawy

Kontrola

a) ze strony państwa

·               Państwowa Inspekcja pracy

·               Państwowa Inspekcja sanitarna

·               Urząd dozoru technicznego

·               Najwyższa Izba Kontroli

·               prokuratura (w przypadku śmierci, wypadku zbiorowego)

b) ze strony społeczeństwa

·               organizacje związkowe (tylko kontrola)

·               społeczny inspektorat pracy (nadzór i kontrola)

Zadania zakładów pracy:

a) badania lekarskie (wstępne, okresowe, kontrolne)

b) szkolenie BHP (wstępne, podstawowe, okresowe, kierownicze)

c) wyposażenie w odzież roboczą

d) przeprowadzenie postępowania w sprawie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy

e) opracowywanie instrukcji

f) opracowywanie regulaminów pracy (z wykazem prac wzbronionych kobietom i młodocianym)

FIZJOLOGIA PARACY

Fizjologia pracy: nauka o czynnościach organizmu ludzkiego podczas pracy w określonym środowisku. Każda praca wywołuje wiele reakcji biologicznych o różnym charakterze i nasileniu, prowadzących do zmęczenia. Jej celem jest ustalenie przyczyn zmęczenia, ich wpływu na człowieka i zasad ich likwidacji

Postacie pracy:

Ø                       fizyczna

Ø                       umysłowa

Ostatnio mamy do czynienia z tendencją  rosnącego udziału pracy statycznej (wykonywanej siłą mięśni utrzymywanych w stałym położeniu) przy zmniejszaniu się zakresu i intensywności pracy dynamicznej (wykonywanej dzięki ruchom mięśni).

Monotonia związana z ciągłym odbieraniem tego samego rodzaju sygnałów lub wykonywaniem takich samych ruchów roboczych (tzw. monotypia). prace takie silnie absorbują układ nerwowy prowadząc do zaburzeń.

Uczucie monotonii pojawia się gdy:

·                          pracę uważa się za nieinteresującą

·                          motywacja do pracy jest bardzo słaba

·                          sama praca nie stawia żadnych wymogów

·                          w otoczeniu brak zachęty do pracy

O obciążeniu fizycznym decyduje:

·                          wydatek energii

·                          wysiłek statyczny - unieruchomienie statyczne (skurcz) pewnej grupy mięśni, przeszkadzając w produkcji tej energii.

·                          monotypowość pracy

Układy człowieka wpływające na pracę:

a) mięśniowy - do 45% masy człowieka. Tu następuje zamiana energii chemicznej na mechaniczną. Mięśnie czerpią energię z pożywienia. tlen pobierany przy oddychaniu służy do utlenienia składników pożywienia. Przy pracy statycznej (np. stanie) naczynia krwionośne są ściśnięte wskutek czego krew nie dopływa do mięśnia i nie dostarcza nowych składników odżywczych, które mięsień musi wtedy czerpać ze swoich rezerw. Natomiast przy pracy dynamicznej (np. chodzenie) miesień działa jak motopompa co zwiększa krążenie krwi. Przy znalezieniu odpowiedniego tempa pracę dynamiczną możemy wykonywać o wiele dłużej niż statyczną.

b) krwionośny - krew jest przewoźnikiem tlenu i surowców energetycznych, zabiera z mięśni produkty spalania.

c) oddechowy - doprowadza tlen do krwi

d) trawienny - przygotowuje półprodukty przetwarzane później na energię (proste związki fosforowe)

e) nerwowy

Regulacja chemiczna: dostosowywanie produkcji ciepła do zapotrzebowania. w niskich temp. gdy ustrój oddaje więcej ciepła na zewnątrz niż sam wytwarza, następuje uruchomienie środków prowadzących przywrócenia równowagi termicznej np. dreszcze czyli odruchowe skurcze mięśni powodują 3x wzrost wytwarzanego ciepła.

W wysokich temperaturach odprowadzenie nadmiaru energii z organizmu odbywa się dzięki regulacji fizykalnej.

Drogi odprowadzania ciepła

·                              promieniowanie: skóra wypromieniowuje pobraną energię cieplną zależnie od różnicy temperatur między nią a otoczeniem.

·                              przewodnictwo: oddawanie ciepła powietrzu i otaczającym powierzchniom, ułatwiane przez zapewnienie odpowiedniej prędkości przepływu powietrza, zwłaszcza przy pracy w wysokiej temperaturach

·                              parowanie: w przypadku gdy promieniowanie i konwekcja nie wystarczają (temperatura powyżej 23ºC)

Udary cieplne zdarzają się przy zbyt wysokiej temperaturze otoczenia lub przy nadmiernej wilgotności i braku przewiewu.

Pobieranie tlenu przez organizm wykazuje duży wzrost natychmiast po rozpoczęciu wysiłku i po 2-5min osiąga wielkość odpowiadającą zapotrzebowaniu, bądź wielkość maksymalnej. Od wielkości pułapu zależy tlenowego (wartość maksymalnej) zależy poziom obciążenia wysiłkowego, przy którym pobieranie tlenu odpowiada zapotrzebowaniu. Po przekroczeniu tego poziomu w procesach dostarczających energię do pracy mięśni przewagę zyskują procesy beztlenowe, co przyczynia się do szybkiego rozwoju zmęczenia.

Zużycie tlenu wg Kozłowskiego:

10% pułapu - praca lekka

11-35% pułapu - praca średnio ciężka

36-50% pułapu - praca ciężka (tej granicy nie powinno się przekraczać)

powyżej 50% pułapu - praca bardzo ciężka

ZWIĘKSZENIE PRZEMIANY MATERII

Interwencja

Kora mózgowa wysyła równocześnie sygnał do mięśnia i serca, aby przyśpieszyło tętno i zwiększyło ciśnienie krwi, co prowadzi do rozszerzenia tętnic i tętniczek doprowadzających więcej krwi do mięśni.

Wydatek energetyczny - zużycie energii przez człowieka wyrażane w kilokaloriach (1 kcal jest ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1l wody od 14,5 do 15,5ºC) Przy spaleniu w ludzkim ciele 1l tlenu wytwarza się ok. 4,8kcal.

Przemiana podstawowa - zachodzi u osoby leżącej, z nieobciążonym układem trawiennym (np. u 70 kg mężczyzny wynosi 1700kcal/dobę, a u 60kg kobiety 1400 kcal/dobę); energia substancji odżywczych jest prawie w całości zamieniana na ciepło. Wpływ na jej wielkość ma: płeć, waga, czas (noc/dzień), temperatura (min w 30ºC).

Dobowy bilans energetyczny dorosłego mężczyzny:

è          podstawowa przemiana materii - 1700 kcal/dobę

è          dynamiczne działanie pożywienia - 170 kcal/dobę

è          czynności pozazawodowe - 500 kcal/dobę

è          czynności zawodowe - zależnie od kosztu energetycznego pracy

Łącznie 3600-5000 kcal/dobę

WYDAJNOŚĆ PRACY

Wdrożenie się w pracę – czas (10min - 1h), w ciągu którego ustrój mobilizuje swoje mechanizmy adaptacyjne, stopniowo osiąga normy poziomu równowagi czynnościowej niezbędnej do wykonania pracy o danej intensywności.

Zmęczenie - przejściowy i odwracalny stan zmniejszenia zdolności do pracy, spowodowany przez pracę

Odpoczynek - stan względnego spoczynku ; działania takiego typu, które niwelują zmęczenie

Przerwy w pracy - część czasu pracy, w którym ze względów organizacyjnych lub technicznych nie wykonuje się czynności zawodowych.

Stopień gotowości do pracy zależy od procesów zachodzących w pniu mózgowym. Jest on regulowany przez przeciwstawne sobie układy pobudzający i hamujący. Stopień jest dostosowywany zależnie od aktualnych potrzeb organizmu i zawiera się pomiędzy snem i ostrym alarmem.

...