75.pdf

Tom 56 2007

Numer 1–2 (274–275)

Strony 75–85

E wa J. G odzińska

Pracownia Etologii, Zakład Neurofizjologii

Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN

Pasteura 3, 02-093 Warszawa

e-mail: e.godzinska@nencki.gov.pl

WIĘZI MIĘDZYOSOBNICZE, MIŁOŚĆ, EMPATIA, ALTRUIZM: NEUROBIOLOGICZNE

KORZENIE DOBRA

WPROWADZENIE

Zarówno w świecie zwierząt, jak i wśród

ludzi interakcje między osobnikami mogą

mieć różnoraki charakter. Wiele z tych inte-

rakcji stanowi przejawy agresji (G odzińska

2005). Interakcje międzyosobnicze mogą

jednak mieć również charakter przyjazny, a

poszczególne osobniki mogą łączyć między

sobą mniej lub bardziej długotrwałe więzi.

Przykładami takich więzi są, między inny-

mi, więź pomiędzy partnerami seksualny-

mi, więź matka-młode oraz więzi społeczne

(C urtis i współaut. 2006). Rosnąca liczba

danych dowodzi, że w powstawaniu więzi

międzyosobniczych i społecznych ważną rolę

odgrywają stany afektywne związane z uak-

tywnianiem się układu nagrody mózgu, czyli

układu ośrodków i szlaków nerwowych od-

powiedzialnych za rozpoznawanie bodźców

i stanów korzystnych dla organizmu oraz za

odczuwanie przyjemności i rozkoszy (G o -

dzińska 2006). U ludzi takimi stanami są,

między innymi, miłość romantyczna oraz mi-

łość rodzicielska (B artEls i z Eki 2000, 2004).

Jak się obecnie coraz powszechniej uważa,

analogiczne zjawiska można odnaleźć także u

zwierząt, a w każdym razie u ptaków i u ssa-

ków (F ishEr i współaut. 2002, 2006). Istot-

nym czynnikiem sprzyjającym tworzeniu się

więzi międzyosobniczych i społecznych jest

też zjawisko empatii, czyli zdolność do po-

strzegania, rozpoznawania i współodczuwa-

nia stanów emocjonalnych innych osobników

(s inGEr i F rith 2005, V iGnEmont de i s inGEr

2006). Ważnym prerekwizytem życia społecz-

nego jest również altruizm, czyli działania

przynoszące korzyść innym, lecz dla samego

altruisty wiążące się z ponoszeniem strat lub

przynajmniej z ich ryzykiem (h amilton 1964,

F Ehr i F isChBaCkEr 2003, m ontaGuE i C hiu

2007). Obecny artykuł ma za zadanie zwięzłe

przedstawienie wybranych danych rzucają-

cych światło na neurobiologiczne podłoże i

uwarunkowania powyższych zjawisk.

NEUROCHEMICZNE PODŁOŻE WIĘZI MIĘDZYOSOBNICZYCH

HORMONY TYLNEGO PŁATA PRZYSADKI:

WAZOPRESYNA I OKSYTOCYNA

Zagadnienie neurochemicznego podło-

ża więzi międzyosobniczych u ssaków jest

intensywnie badane już od wielu lat i nasza

wiedza o tym zagadnieniu jest już bardzo za-

awansowana. W szczególności wiemy już, że

w wytwarzaniu się takich więzi bardzo istot-

ną rolę odgrywają dwa hormony tylnego pła-

ta przysadki, oksytocyna i wazopresyna (l iu

i w anG 2003, i nsEl i F Ernald 2004, Y ounG

i w anG 2004, G odzińska 2006). Są to dwa

krótkie i bardzo do siebie podobne peptydy,

różniące się od siebie tylko dwoma amino-

kwasami. Znane jest już od dawna ich dzia-

łanie fizjologiczne w charakterze hormonów.

Oksytocyna i wazopresyna odgrywają rów-

E wa J. G odzińska

nież istotną rolę w procesach behawioral-

nych, a w szczególności w zjawisku tzw. pa-

mięci społecznej i w wytwarzaniu się więzi

międzyosobniczych (P oPik 1996, G odzińska

2006).

Modelowymi zwierzętami w badaniach

neurobiologicznego podłoża więzi między-

osobniczych stały się w ostatnich latach

amerykańskie norniki z rodzaju M icrotus.

Zwierzęta te wykazują interesujące różnice

międzygatunkowe w zakresie zachowań roz-

rodczych. Niektóre gatunki, takie jak nornik

łąkowy (Microtus pennsylvanicus) oraz nor-

nik górski (Microtus montanus), są poliga-

miczne: samce z tych gatunków mają po kil-

ka partnerek i nie angażują się w opiekę nad

potomstwem. Inne gatunki, takie jak nornik

sosnowy (Microtus pinetorum) i nornik pre-

riowy (Microtus ochrogaster) , są monoga-

miczne: samce z tych gatunków wiążą się

trwale z jedną partnerką i wraz z nią uczest-

niczą w wychowaniu wspólnego potomstwa.

Co ciekawe, samce gatunków monogamicz-

nych poszukują bliskości samicy nie tylko w

kontekście seksualnym: więź pomiędzy part-

nerami polega w dużej mierze na poszukiwa-

niu wzajemnej bliskości i przyjaznych kontak-

tów fizycznych nie mających bezpośredniego

związku z rozrodem (a lCoCk 2001, Y ounG i

w anG 2004, G odzińska 2006).

Zarówno oksytocyna, jak i wazopresyna

odgrywają bardzo ważną rolę w wytwarzaniu

się więzi partnerskich u monogamicznych

norników (i nsEl i F Ernald 2004, Y ounG i

w anG 2004, G odzińska 2006). U samic nor-

nika preriowego dokomorowe podanie oksy-

tocyny przyspiesza tworzenie więzi partner-

skiej z określonym samcem, przy czym wy-

starcza do tego krótkie przebywanie w jego

bliskości i nie musi wcale dojść do kopulacji.

U samców nornika preriowego tworzenie

więzi partnerskiej z określoną samicą może

być z kolei przyspieszone przez dokomoro-

we podanie wazopresyny (w inslow i współ-

aut. 1993, C ho i współaut. 1999, Y ounG i

wanG 2004).

Ważną metodą badawczą stosowaną w

nowoczesnej neurobiologii jest uzyskiwanie

zwierząt transgenicznych poprzez przenosze-

nie (transfer) genów za pomocą nośników

wirusowych. W badaniach neurobiologicz-

nego podłoża więzi partnerskich występu-

jących u monogamicznych norników meto-

da ta przyniosła niesłychanie spektakularne

rezultaty, gdyż dzięki niej stała się możliwa

eksperymentalna indukcja zachowań cha-

rakterystycznych dla norników z gatunków

monogamicznych u norników z gatunków

poligamicznych (l im i współaut. 2004), a w

pewnym stopniu także i u transgenicznych

myszy i szczurów (Y ounG i współaut. 1999,

l andGraF i współaut. 2003). Punktem wyj-

ścia dla tych doświadczeń było stwierdzenie,

że gęstość receptorów wazopresyny typu

V1aR w brzusznej gałce bladej, strukturze

wchodzącej w skład układu nagrody mózgu,

jest znacznie wyższa u samców monoga-

micznego nornika preriowego niż u samców

poligamicznego nornika górskiego (i nsEl i

współaut. 1994). Jak się następnie okazało,

za pomocą specjalnego nośnika wirusowego

przenoszącego gen V1aR można było zwięk-

szyć przejściowo gęstość receptorów wa-

zopresyny V1a w brzusznej gałce bladej w

mózgach samców monogamicznego nornika

preriowego. U samca wytwarzała się wtedy

silna preferencja określonej partnerki już po

jednej spędzonej z nią wspólnie nocy, i to

mimo że nie doszło podczas niej do kopula-

cji (P itkow i współaut. 2001). W kolejnym

doświadczeniu badacze poszli jeszcze o krok

dalej i za pomocą nośnika wirusowego za-

wierającego gen V1aR pochodzący od mono-

gamicznego nornika preriowego zwiększyli

przejściowo gęstość receptorów wazopresy-

ny V1a w brzusznej gałce bladej w mózgach

samców poligamicznego nornika łąkowego.

W wyniku tego zabiegu samce nornika łąko-

wego zaczęły się zachowywać podobnie jak

samce monogamicznego nornika preriowe-

go: szukały bliskości określonej, znanej już

sobie partnerki (l im i współaut. 2004). Oka-

zało się też, że transgeniczne szczury, które

w podobny sposób otrzymały gen nornika

preriowego kodujący receptor wazopresyny

V1aR dłużej rozpoznają młode, uprzednio im

nieznane osobniki oraz wykazują zwiększoną

gotowość do aktywnego poszukiwania kon-

taktów społecznych (l andGraF i współaut.

2003). Natomiast behawioralne efekty trans-

feru tego genu do mózgu myszy wyrażały się

przede wszystkim w zwiększonej częstości

przyjaznych zachowań społecznych. Zacho-

wania te nie były jednak w wybiórczy spo-

sób skierowane ku określonym osobnikom

(Y ounG i współaut. 1999). Dane te dowodzą

więc, że neurobiologiczne mechanizmy leżą-

ce u podłoża niewybiórczego wzrostu goto-

wości do przyjaznych zachowań społecznych

i wytwarzania się wybiórczej więzi z określo-

nym osobnikiem mają ze sobą wiele wspól-

nego, ale nie są identyczne (C ho i współaut.

1999, C artEr 2005). Niemniej jednak, bada-

nia nad transferem genu V1aR , pochodzące-

Miłość, empatia, altruizm: neurobiologiczne korzenie dobra

go od nornika preriowego, do mózgu zwie-

rząt z innego gatunku dowodzą przekony-

wująco, że zmiana w ekspresji pojedynczego

genu może głęboko zmodyfikować zachowa-

nia społeczne i to nawet wtedy, jeśli gen ten

znajdzie się w nietypowym dla siebie kontek-

ście genetycznym i neurobiologicznym (l im i

współaut. 2004, G adaGkar 2004)

WIĘZI MIĘDZYOSOBNICZE A DOPAMINA

W wytwarzaniu i w utrzymywaniu się

więzi pomiędzy partnerami, zarówno u sa-

mic, jak i u samców norników, istotną rolę

odgrywają też receptory dopaminy, aminy

biogennej odgrywającą kluczową rolę w funk-

cjonowaniu układu nagrody mózgu (w anG i

współaut. 1999, G inGriCh i współaut. 2000,

l iu i w anG 2003, Y ounG i w anG 2004, a ra -

Gona i współaut. 2006, C urtis i współaut.

2006). W procesie tym uczestniczą dwa typy

receptorów uaktywnianych przez dopaminę,

a mianowicie receptory D1 i D2.

Już pojedyncza kopulacja z samicą po-

woduje, że w tzw. jądrze półleżącym mó-

zgu samca nornika preriowego uwalniają się

ogromne ilości dopaminy, co prowadzi do

reorganizacji tego regionu mózgu sprzyjającej

tworzeniu się trwałych związków (a raGona i

współaut. 2006). Taka pojedyncza kopulacja

powoduje przede wszystkim aktywację recep-

torów D2 i właśnie to zjawisko prowadzi do

wytworzenia się więzi z tą określoną samicą.

Stwierdzono też, że wstrzyknięcie bezpośred-

nio do jądra półleżącego mózgu samca norni-

ka preriowego agonisty receptorów D2 (czy-

li związku chemicznego, który je w wybiór-

czy sposób uaktywnia) powoduje, że samiec

tworzy trwały związek z najbliższą samicą (i

to nawet jeśli nie doszło między nimi do ko-

pulacji), a następnie reaguje agresywnie na

wszystkie inne samice (i to nawet jeśli oferu-

ją mu seks) (a raGona i współaut. 2006). Na-

tomiast farmakologiczna blokada receptorów

D2 dopaminy za pomocą antagonisty tych

receptorów blokuje wytwarzanie się prefe-

rencji względem konkretnej partnerki i to za-

równo u monogamicznych norników prerio-

wych, jak i u poligamicznych norników łąko-

wych, u których sztucznie indukowano więzi

partnerskie (G inGriCh i współaut. 2000, l im i

współaut. 2004, a raGona i współaut. 2006).

Przedłużone przebywanie z określoną sa-

micą pociąga z kolei za sobą uaktywnianie

się receptorów D1 dopaminy w obrębie ją-

dra półleżącego, któremu towarzyszy agre-

sywność samca wobec samic innych niż jego

stała partnerka (a raGona i współaut. 2006).

Farmakologiczna blokada receptorów D1 do-

paminy u samców nornika preriowego, pozo-

stających już w trwałych związkach, indukuje

u tych zwierząt niewierność wobec dotych-

czasowej partnerki i ponowne zainteresowa-

nie się innymi samicami (a raGona i współ-

aut. 2006). Podsumowując, można stwier-

dzić, że receptory D2 znajdujące się w jądrze

półleżącym odgrywają ważną rolę przede

wszystkim w procesie wytwarzania się więzi

partnerskich. Aktywacja receptorów D1 znaj-

dujących się w tej strukturze mózgu jest na-

tomiast odpowiedzialna przede wszystkim za

trwałość już wytworzonych więzi (Aragona i

współaut. 2006).

WIĘZI MIĘDZYOSOBNICZE A ENDOGENNE

OPIOIDY

Ogromną rolę w mediacji więzi między-

osobniczych i zachowań społecznych odgry-

wają również endogenne opioidy, neuropep-

tydy produkowane przez organizmy zwierzę-

ce i działające jako naturalni agoniści tzw.

receptorów opioidowych, odgrywających

ważną rolę w funkcjonowaniu układy nagro-

dy mózgu (P anksEPP i współaut. 1980, 1985;

k EVErnE i współaut. 1989; d’A mato i P aVonE

1993; k alin i współaut. 1995; m olEs i współ-

aut. 2004). Rola endogennych opioidów w

mediacji więzi międzyosobniczych i społecz-

nych jest już bardzo szeroko udokumentowa-

na. Już od dawna wiadomo, że wydzielanie

się endogennych opioidów towarzyszy u ssa-

ków różnym formom przyjaznych kontaktów

społecznych, takich jak iskanie się czy zabawa

(k EVErnE i współaut. 1989, P anksEPP i współ-

aut. 1985). Endogenne opioidy odgrywają też

ważną rolę w wytwarzaniu się więzi matka-

młode (P anksEPP i współaut. 1980, k alin i

współaut. 1995, m olEs i współaut. 2004).

Szczególnie ciekawe wyniki dotyczące

roli receptorów opioidowych typu μ w for-

mowaniu się więzi pomiędzy matką a młody-

mi przyniosły niedawne badania z użyciem

mysich mutantów nokautowych Orpm -/- ,

czyli transgenicznych myszy, u których doko-

nano inaktywacji genu Orpm kodującego re-

ceptory opioidowe typu μ (m olEs i współaut.

2004). Młode, kilkudniowe myszy rozdzie-

lone z matką emitują w prawie nieprzerwa-

ny sposób przyzywające ją ultradźwiękowe

okrzyki. Młode myszy Orpm -/- badane przez

Annę Moles jej i współpracowników nie

zwracały jednak w ogóle uwagi na nieobec-

ność matki i wokalizacji takiej prawie wcale

nie emitowały. Nie wykazywały też skłonno-

ści, by preferować materiał gniazdowy nasy-

E wa J. G odzińska

cony zapachem ich własnej matki w porów-

naniu z materiałem gniazdowym nasyconym

zapachem obcej samicy. Dane te dowodzą,

że dla młodych myszy pozbawionych recep-

torów opioidowych typu μ kontakty z matką

tracą własności nagradzające, co z kolei do-

wodzi, że w normalnych warunkach to wła-

śnie te receptory odgrywają decydującą rolę

w wytwarzaniu więzi pomiędzy młodymi a

matką (m olEs i współaut. 2004).

NIEINWAZYJNE BADANIA AKTYWNOŚCI MÓZGU ZA POMOCĄ TECHNIK

NEUROOBRAZOWANIA

AKTYWACJA UKŁADU NAGRODY MÓZGU U LUDZI

PRZEŻYWAJĄCYCH MIŁOŚĆ ROMANTYCZNĄ I

MACIERZYńSKĄ

Naszą wiedzę o neurobiologicznym pod-

łożu stanów afektywnych związanych z od-

czuwaniem miłości romantycznej oraz mi-

łości macierzyńskiej w niesłychanie istotny

sposób pogłębiło zastosowanie metod neu-

roobrazowania, czyli nowoczesnych nieinwa-

zyjnych technik badania aktywności mózgu,

takich jak pozytonowa tomografia emisyjna

(PET) i funkcjonalny rezonans magnetyczny

(fMRI). Badania te udowodniły ponad wszel-

ką wątpliwość, że stan romantycznej miłości

nie może być utożsamiany jedynie z podnie-

ceniem seksualnym, gdyż w mózgu osoby

zakochanej uaktywniają się nie tylko ośrod-

ki odpowiedzialne za zachowania seksualne,

ale przede wszystkim ośrodki wchodzące w

skład układu nagrody mózgu (B artEls i z Eki

2000, 2004; a ron i współaut. 2005; F ishEr i

współaut. 2006).

Badania z zastosowaniem metod neuro-

obrazowania wykazały również, że bardzo

wiele wspólnego mają ze sobą miłość ro-

mantyczna i miłość macierzyńska. Wykazali

to przede wszystkim B artEls i z Eki (2000,

2004), którzy zastosowali metodę funkcjo-

nalnego rezonansu magnetycznego (fMRI)

do badań aktywności mózgu u osób prze-

żywających akurat miłość romantyczną lub

miłość macierzyńską. Aktywność mózgu

była rejestrowana w momencie, w którym

osobom badanym pokazywano zdjęcia twa-

rzy, wśród których były również zdjęcia

ukochanych osób. Wyniki tych doświadczeń

dowiodły, że podczas euforycznych stanów

charakterystycznych dla uczucia miłości na-

stępuje aktywacja układu nagrody mózgu łu-

dząco podobna jak po podaniu kokainy lub

agonistów receptorów opioidowych typu μ.

U badanych osób zaobserwowano przede

wszystkim aktywację pola brzusznego na-

krywki (VTA) oraz dopaminergicznych ob-

szarów prążkowia, bogatych też w oksytocy-

nę, wazopresynę i ich receptory.

LATERALIZACJA AKTYWACJI MÓZGU

OBSERWOWANEJ W STANACH ZAKOCHANIA

W wyniku dalszych badań nad neurobio-

logicznym podłożem miłości u ludzi prowa-

dzonych przy użyciu technik neuroobrazo-

wania okazało się też, że aktywacja mózgu u

osób zakochanych wykazuje silną lateraliza-

cję (a ron i współaut. 2005, F ishEr i współ-

aut. 2006). I tak, na przykład, z oceną atrak-

cyjności pokazywanych badanym twarzy

skorelowana była aktywacja brzusznego pola

nakrywki w lewej półkuli mózgu Natomiast

wskaźniki kwestionariusza psychologicznego

kwantyfikujące intensywność romantycznej

pasji odczuwanej przez badane osoby były

skorelowane z poziomem aktywacji niektó-

rych struktur należących do układu nagrody

zlokalizowanych w prawej półkuli (między

innymi, w przednio-środkowej części pra-

wego jądra ogoniastego). Miłosne uniesienie

i przyjemność wynikająca z oglądania atrak-

cyjnych twarzy związane są więc z aktywacją

obszarów znajdujących się w dwóch różnych

półkulach ludzkiego mózgu (a ron i współ-

aut. 2005).

W dalszych badaniach stwierdzono też,

między innymi, że u osób intensywnie zako-

chanych aktywacja powstająca specyficznie

w odpowiedzi na fotografię ukochanej osoby

pojawiała się przede wszystkim w obrębie

struktur wchodzących w skład układu nagro-

dy mózgu i zlokalizowanych w jego prawej

półkuli: prawego pola brzusznego nakrywki

(VTA) oraz tylno-grzbietowej części prawego

jądra ogoniastego (F ishEr i współaut. 2006)

WIĘZI MIĘDZYOSOBNICZE A UZALEŻNIENIA

Jednym z najciekawszych wniosków wy-

pływających z doświadczeń B artElsa i z EkiE -

Go (2000, 2004) z użyciem technik neuro-

obrazowania jest spostrzeżenie, że aktywacja

układu nagrody mózgu obserwowana u ludzi

podczas euforycznych stanów charaktery-

stycznych dla uczucia miłości romantycznej

i miłości macierzyńskiej ma wzorzec łudząco

podobny do wzorca aktywacji mózgu obser-

Miłość, empatia, altruizm: neurobiologiczne korzenie dobra

wowanego po podaniu kokainy lub agoni-

stów receptorów opioidowych typu μ. Po-

dobne związki pomiędzy neurobiologicznym

podłożem miłości macierzyńskiej i neuro-

biologicznym podłożem uzależnień wykryto

również u zwierząt. Niedawne badania F Er -

risa i współautorów (2005) z użyciem tech-

niki funkcjonalnego rezonansu magnetycz-

nego (fMRI) wykazały, że stymulacja dostar-

czana przez ssące oseski pobudza aktywność

układu nagrody w mózgu karmiącej samicy

szczura w sposób podobny jak to czyni ko-

kaina podawana dziewiczej samicy. Co cieka-

we, okazało się również, że kokaina pobudza

silnie układ nagrody jedynie u dziewiczych

samic szczura, zaś u karmiących matek wy-

wiera wręcz efekt negatywny na aktywność

układu nagrody (F Erris i współaut. 2005).

Interesujące współzależności pomiędzy

aktywacją układu nagrody mózgu powstałą w

wyniku wytworzenia się więzi międzyosob-

niczej i aktywacją tego układu indukowaną

przez narkotyk opisano też niedawno u zna-

nego już nam nornika preriowego (a raGona

i współaut. 2005). Jak się okazało, zwierzę-

ta te stosunkowo łatwo można uzależnić od

amfetaminy, co wyraża się, między innymi, w

wytwarzaniu się preferencji miejsca, w któ-

rym związek ten jest im podawany. Okazało

się również, że taką warunkową preferencję

miejsca znacznie trudniej jest wytworzyć u

samców żyjących już w monogamicznym

związku z określoną samicą niż u samców

wciąż jeszcze żyjących samotnie. Stwierdzo-

no też, że samce, które eksperymentalnie

uzależniono od amfetaminy nie są w stanie

utworzyć stałego związku z samicą po odby-

ciu z nią kopulacji, tak jak ma to miejsce u

samców kontrolnych. Jak podkreślają a raGo -

na i jego współpracownicy (2005), dane te, a

zwłaszcza wykazanie, że przystosowawcze za-

chowania społeczne (monogamiczny związek

z samicą) mogą redukować aktywację układu

nagrody mózgu wywoływaną przez narkotyk

mają ważne implikacje dla działań mających

na celu prewencję uzależnień.

Współczesne badania naukowe potwier-

dzają więc w pełni popularne powiedzenie,

że miłość to narkotyk. Jest tak zarówno u

zwierząt, jak i u ludzi i dotyczy to zarówno

relacji pomiędzy partnerami seksualnymi, jak

i relacji pomiędzy matką i jej potomstwem.

Dowodów na to dostarczają badania prze-

prowadzone z użyciem całego spektrum me-

tod i technik badawczych, takich jak meto-

dy behawioralne, metody neurochemiczne,

użycie mutantów nokautowych oraz neuro-

obrazowanie. Wyniki wszystkich tych badań

wskazują jednoznacznie na to, że kontakty z

osobnikami, z którymi łączą nas bliskie wię-

zi uaktywniają w układzie nagrody mózgu te

same receptory i szlaki nerwowe, co silne

narkotyki, takie jak morfina, heroina, kokaina

czy amfetamina (i nsEl 2003, m olEs i współ-

aut. 2004, a raGona i współaut. 2005, F Erris i

współaut. 2005, C urtis i współaut. 2006).

STANY MIŁOSNEJ EUFORII A PROCESY

POZNAWCZE

Kolejne popularne powiedzenie głosi, że

miłość ogłupia. Wyniki współczesnych niein-

wazyjnych badań aktywności mózgu u osób

przeżywających właśnie stan zakochania lub

miłość macierzyńską w pełni potwierdzają

słuszność także i tego powiedzenia. W oma-

wianych już doświadczeniach B artElsa i z E -

kiEGo (2000, 2004) u osób romantycznie za-

kochanych oraz u matek odczuwających pełną

uniesienia miłość do swojego dziecka zaobser-

wowano nie tylko aktywację licznych struktur

wchodzących w skład układu nagrody mózgu,

lecz także silny spadek lub nieomal całkowi-

ty zanik aktywności kory przedczołowej, czę-

ści mózgu odpowiedzialnej za najbardziej za-

awansowane procesy poznawcze, krytycyzm i

racjonalne myślenie. Znaczenie przystosowaw-

cze tego zjawiska może wiązać się z tym, że

dezaktywacja systemu ośrodków mózgowych

zaangażowanego w dokonywaniu krytycznej

oceny, czy określona osoba jest godna nasze-

go zaufania może przyczyniać się do przezwy-

ciężenia dystansu społecznego, jaki nas od

niej dzieli i ułatwiać w ten sposób wytworze-

nie się więzi z tą osobą.

Odkrycie, że aktywacji układu nagrody

może towarzyszyć dezaktywacja obszarów

mózgu odpowiedzialnych za krytycyzm i

racjonalne myślenie rzuca też interesujące

światło na to, co może dziać się w mózgu

człowieka podczas niektórych innych stanów

afektywnych, które charakteryzuje euforia i

uczucie uniesienia, na przykład podczas tak

zwanego bojowego uniesienia (ang. militant

enthusiasm). Na zjawisko to już ponad kilka-

dziesiąt lat temu zwrócił uwagę Konrad Lo-

renz, wybitny austriacki etolog, uhonorowany

w 1973 r. nagrodą Nobla. W swojej klasycz-

nej książce „Tak zwane zło” (l orEnz 1963,

wyd. polskie 2004) Lorenz zwrócił uwagę na

to, że u osób owładniętych przez ów szcze-

gólny stan afektywny obserwuje się zarówno

euforyczne uniesienie, jak i zaburzenia w za-

kresie procesów poznawczych, prowadzące,

między innymi, do zaniku zahamowań, które

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: