18/18 toksykologia
TOKSYKOLOGIA - Kulikowska
niedziela, 23 lutego 2003 8.15 – 10.15 wykład
wejściówki na ćwiczenia
trucizna – jest to substancja która po wchłonięciu do organizmu lub wytworzona w organizmie powoduje zaburzenie jego funkcji lub śmierć
podział:
- naturalna
- sztuczna
toksykologia – zajmuje się badaniem naukowym budowy chemicznej substancji toksycznych, ich właściwościami , przemianami w organizmie i środowisku, mechanizmami działania toksycznego a także wykrywaniem , identyfikacja i oznaczaniem
ksenobiotyk – substancja która dostaje się do organizmy
· toksykologia szczegółowa :
- toksykologia leków
- metali
- rozpuszczalników
- toksykologia środków ochrony roślin i środków chemicznych używanych w rolnictwie
- toksykologia tworzyw sztucznych i środków stosowanych w gospodarstwie domowym
- związków promieniotwórczych
· toksykologia doświadczalna
- środowiskowa
- przemysłowa
- żywności
1. zatrucia rozmyślne :
- samobójcze [ leki barbiturany, benzodiazepiny, fenotiazyn; chinina, tal, fosforek cynku, gaz
- zbrodnicze [ arszenik, strychnina, sublimat, cyjanek potasu
2. zatrucia przypadkowe
- omyłkowe podanie leku
- środkami ochrony roślin
- chemikaliami używanymi w gospodarstwie domowym
- alkoholem metylowym
- skażona żywnością
- tlenkiem węgla
- grzybami – muchomor sromotnikowy
3. zatrucia zbrodnicze
Dawka – ilość substancji chemicznej podana, pobrana lub wchłonięta do organizmu w określony sposób; warunkując brak lub wystąpienie efektów biologicznych wyrażonych odsetkiem organizmów odpowiadających na ta dawkę
Dawka graniczna – progowa – wywołuje pierwsze spostrzegalne skutki biologiczne
Dawka lecznicza – terapeutyczna – wywołuje działanie farmakoterapeutyczne i nie wywołuje istotnych zakłóceń procesów fizjologicznych
Dawka toksyczna – jest to taka ilość substancji która powoduje śmierć organizmu po jednorazowym podaniu lub tez nie tylko poważne zatrucia
Dawka śmiertelna - jest to taka ilość substancji która powoduje śmierć organizmu po jednorazowym podaniu
Zatrucie- proces chorobowy z klinicznymi objawami podmiotowymi i przedmiotowymi wywołane przez substancje chemiczne zewnątrz lub wewnątrz
Zatrucie ostre – szybki rozwój szkodliwych zmian w organizmie które powstają w ciągu krótkiego czasu po wprowadzeniu jednorazowej dawki trucizny dożoladkowo, inhalacyjna lub na skore; objawy występują po 24 godzinach ; objawy kliniczne charakteryzują się dużą dynamika
Zatrucie przewlekle – powstaje przy małych dawkach przez długi okres długi okres działania na organizm pod wpływem kumulacji trucizny w organizmie; powstają zwykle w wyniku zatruć przypadkowy [ przebieg zatruć zawodowych
Zatrucie podostre – szkodliwe zmiany w organizmie występują mniej gwałtowne po podaniu jednorazowej lub kilkakrotnej dawki; wykrycie powstałych zmian patologicznych jest możliwe po zastosowaniu fizjologicznych badań czynnościowych narządów
Drogi :
- pokarmowa – zatrucia nie zawodowe
- inhalacyjna – zatrucia zawodowe
- skórna – zatrucia zawodowe
podział i oznaczanie substancji :
substancje bardzo toksyczne è trupia czaszka – T+
substancja toksyczna – trupia czaszka – T
szkodliwa – duży X – Xn
żrąca – ampułka i wylewający się kwas – C
drażniące – duży X – Xi
substancje niebezpieczne dla środowiska – śnięta ryba, drzewo bez liści – N
wybuchowa – efekt wybuchu – E
utleniająca – mały ogienek – O
skrajne łatwopalne
wysoce łatwopalne
klasyfikacja substancji toksycznych
klasyfikacja na toksyczność ostra :
klasa I bardzo toksyczne T+
klasa II toksyczne T
klasa III szkodliwe Xn
na szybkość działania :
grupa I – o działaniu szybkim, ostrym, progowym [ aldehyd chlorooctowy, benzen
grupa II – substancje o działaniu kumulatywnym [ metale ołów, rtęć
grupa III – substancje o działaniu rakotwórczym [ arsen, jego związki; azbest, benzen, kadm i jego związki, sole niklu, leki przeciwbólowe zawierające fenacetynę, sadze kominkowe; smoły węglowe
wykaz trucizn :
- arsen i jego związki z wyjątkiem siarczków arsenu
- bromek metylu
- atropina
- akroleina [ wytwarza się po kilkakrotnym smarzeniu na tym samym oleju ]
- bromocyjan
- cyjanek etylu
- cyjanek metylu
- cyjanek winylu
- naparstnica
- nikotyna i jego związki
- nitrogliceryna
- związki rtęci
-
CYJANOWODÓR; KWAS CYJANOWODOROWY
Klasyfikacja substancji à F+, R12; T+, R26
Oznakowanie :
F+
T+
R; 12-26
S: (1/2-)7/9-16-36/37-38-45
Biotransformacja – przemiana związku
Kumulacja materialna – występują w substancjach w których się kumulują w sposób fizyczny w jakimś narządzie krytycznym [ kości, nerki,
Kumulacja czynnościowa – ze nie kumuluje się sam związek a jego efekt działania
Płukanie żołądka :
- tabletki i proszki = 3-4 godziny
- grzyby = do 3 doby najlepiej zawsze
- pieniące = nie płukać
- żrące, kwasy, ługi = nie płukać
neutralizacja :
- kwasem zatrucie = słaba zasada
- zasadą zatrucie = słaby kwas
odtrutki :
1. droga pokarmowa
* ogólna – podaje się zawsze nie jest tylko dla jednego związku
- powietrze
- tlen
- woda
- węgiel aktywny [ absorbuje trucizny , rozdrobniony, 5-6 tabletek]
- ochronne wiążące truciznę przed płukaniem żołądka
- nadmanganian potasu 0.1%,
- białko jaja kurzego [ kwasy
- mleko [ wiąże wiele trucizn na związki nierozpuszczalne, nie stosować w tłuszczach
- tlenek magnezowy [ zobojętnia kwasy nieorganiczne
* specyficzne – odtrutki dla danego związku
2. droga inhalacyjna – tlen = tlenoterapia
alkohol metylowy è odtrutka etanol; doustnie [ 100-120 ml 40%] i.v. [ 500 ml 10-15 % etanol w 5 % roztworze glukozy utrzymuje stężenie etanolu we krwi 1 %
niedziela, 9 marca 2003 8.15 – 10.15
pestycydy – związki chemiczne stosowane wszystkie w rolnictwie
klasyfikacja :
1. ze względu na zastosowanie
a. zoocydy [ stosowana przeciwko szkodnikom pochodzenia zwierzęcego
- insektycydy [ środki działające owadobójczo
- mematocydy [ przeciw nicieniom
- rodentocydy [ przeciwko gryzoniom
- moluskocydy [ przeciwko ślimakom
- achicydy [ przeciwko mszycom
b. herbicydy [ przeciwko chwastom
c. fugicydy [ przeciwko grzybom
2. ze względu na budowę chemiczną
insektycydy
a. węglowodory polichlorowane
b. związki fosforoorganiczne
c. związki karbaninianowe
d. pyretdoidy
herbicydy
e. dwunitroalkilofenole
f. pochodne kwasu chlorofenoksyoctowego
g. związki bispiridiliowe
fugicydy
h. dwutiokarbaminiany
3. klasyfikacja toksykologiczna
trucizny
a. LD50 = poniżej 25 mg/kg masy ciała
b. LD50 wynosi powyżej 25 – 200 mg/kg masy ciała
szkodliwe
c. LD50 wynosi powyżej 200 – 2000 mg/kg masy ciała
nieszkodliwe
d. LD50 wynosi powyżej 2000 mg/kg masy ciała
INSEKTYCYDY
à związki chloroorganiczne
1. Lindan
2. Metoksychlor
...
sylkak