1
ð Sensu largo – w znaczeniu szerokim pojęciem tym określa się akt procesowy określonej władzy lub osoby, na podstawie którego dana osoba zostaje postawiona w akt oskarżenia za zarzucany jej czyn i odpowiada przed sądem na rozprawie, która ma na celu orzeczenie o przedmiocie postępowania.
® Oddanie pod sąd polega na wniesieniu do sądu przez określoną władzę lub osobę oskarżenia, stawiającego inną osobę w stan oskarżenia. Jeżeli oskarżenie to (akt oskarżenia) spełnia warunki formalne, zobowiązuje ono sąd do wyznaczenia rozprawy głównej.
ð Sensu stricto – oddanie pod sąd to akt sądowy, polegający na kontroli przez sąd zasadności oskarżenia przed rozprawą główną. W tym znaczeniu oddanie pod sąd bywa także określane jako oddanie pod sąd przez sąd.
® Oddanie pod sąd w znaczeniu ścisłym może być obligatoryjne we wszystkich sprawach lub jedynie w sprawach o poważniejsze przestępstwa. W aktualnie obowiązującym Kodeksie postępowania karnego przyjęte zostało rozwiązanie o charakterze mieszanym. Kodeks mianowicie w niektórych sytuacjach przewiduje obligatoryjne oddanie pod sąd (art. 339 § 1, art. 339§ 2 i 344 k.p.k.), w pozostałych sytuacjach pozostawiając tę kwestię prezesowi sądu, uzależniając to od jego uznania, że zachodzi potrzeba wydania innego rozstrzygnięcia przekraczającego jego uprawnienia (art. 339 § 3 k.p.k.)
Art. 339. § 1. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie, jeżeli:
1) prokurator złożył wniosek o orzeczenie środków zabezpieczających,
2) zachodzi potrzeba rozważenia kwestii warunkowego umorzenia postępowania,
3) akt oskarżenia zawiera wniosek, o którym mowa w art. 335.
§ 2. Jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel posiłkowy, prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie w celu zbadania, czy nie zachodzi potrzeba wydania orzeczenia, o którym mowa w § 3 pkt 2, a także w art. 56 § 1.
§ 3. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie także wtedy, gdy zachodzi potrzeba innego rozstrzygnięcia przekraczającego jego uprawnienia, a zwłaszcza:
1) umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2-11,
2) umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia,
3) wydania postanowienia o niewłaściwości sądu lub o zmianie wskazanego w akcie oskarżenia trybu postępowania,
4) zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego,
5) wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania,
6) wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub innego środka przymusu,
7) wydania wyroku nakazowego.
§ 4. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie ponadto, gdy zachodzi potrzeba rozważenia możliwości przekazania jej do postępowania mediacyjnego; przepis art. 23a stosuje się odpowiednio.
§ 5. Strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą wziąć udział w posiedzeniach wymienionych w § 1 oraz w § 3 pkt 1, 2 i 6, z tym że udział prokuratora i obrońcy w posiedzeniu w przedmiocie orzeczenia środka zabezpieczającego określonego w art. 94 albo 95 Kodeksu karnego jest obowiązkowy.
Art. 344. Jeżeli oskarżony jest tymczasowo aresztowany, sąd z urzędu rozstrzyga o utrzymaniu, zmianie lub uchyleniu tego środka. W razie potrzeby orzeka także o innych środkach zapobiegawczych.
Pozytywne aspekty oddania pod sąd:
® wstępna kontrola oskarżenia stanowi gwarancję interesów oskarżonego w procesie karnym
® oddanie pod sąd przez sąd oszczędza kosztów organom i osobom uczestniczącym w procesie
® chroni sąd i strony przed niepotrzebnymi czynnościami
®wzmacnia autorytet i powagę władzy państwowej, sprzyjając eliminowaniu niesłusznych oskarżeń
®kontrola zasadności oskarżenia dokonywana jest przez organ sądowy, a więc obiektywnie i bezstronnie
W polskim procesie karnym instytucja oddania pod sąd obejmuje:
1/ kontrolę warunków formalnych aktu oskarżenia (art. 337 k.p.k.)
2/ kontrolę sprawy (art. 339 i 344 k.p.k.)
! Zgodnie z przepisem art. 337 k.p.k., w trybie określonym w tym przepisie kontroli podlega nie tylko spełnienie szczególnych warunków formalnych przewidzianych w przepisach o akcie oskarżenia (art. 332,333,335 k.p.k.) ale także spełnienie ogólnych warunków formalnych, jakim winny odpowiadać pisma procesowe (art. 119 k.p.k.)
! Kontrola warunków formalnych dokonywana jest przez prezesa sądu; jego uprawnienia realizować może przewodniczący wydziału albo upoważniony sędzia.
! Prezes jest zobowiązany do badania pod kątem spełnienia warunków formalnych każdego wniesionego do sądu aktu oskarżenia.
Prezes sądu bada wniesiony akt oskarżenia pod kątem wymogów formalnych wskazanych w art. 332, 333 lub 335 k.p.k., a także w art. 334 k.p.k., oraz tych, które właściwe są każdemu pismu procesowemu określonych w art. 119 k.p.k.. Jeżeli prezes stwierdzi istnienie braków formalnych zwraca go oskarżycielowi, wzywając do ich uzupełnienia w terminie 7 dni.
!!! Niespełnienie przez akt oskarżenia jakiegokolwiek warunku formalnego jest traktowane jako tożsame z brakiem skargi.
!!! Dokonywana przez prezesa sądu kontrola dotyczyć może wyłącznie warunków formalnych aktu oskarżenia, nie może natomiast łączyć się z merytorycznym badaniem sprawy.
! Jeżeli prezes sądu stwierdzi, że wniesiony akt oskarżenia odpowiada warunkom formalnym albo jeśli stwierdzone przez niego braki zostały w wyznaczonym terminie usunięte, prezes zarządza doręczenie jego odpisu oskarżonemu oraz obrońcy oskarżonego, jeżeli został w sprawie ustanowiony.
® Doręczając odpis aktu oskarżenia, prezes sądu wzywa go do przedłożenia wniosków dowodowych, wyznaczając do tego celu termin 7-dniowy (termin instrukcyjny)
® Ważnym składnikiem prawa do obrony oskarżonego jest uprawnienie do wniesienia w terminie 7 dni od daty jego otrzymania pisemnej odpowiedzi na akt oskarżenia (termin instrukcyjny); o uprawnieniu tym należy oskarżonego pouczyć
® W praktyce często wraz z odpowiedzią na akt oskarżenia formułowany jest wniosek oskarżonego lub jego obrońcy o skierowanie sprawy na posiedzenie przed rozprawą. Zasadniczy sens odpowiedzi na akt oskarżenia sprowadza się do przedstawienia sądowi stanowiska oskarżonego wobec oskarżenia po to, by – jeśli pojawi się taka potrzeba – sprawa mogła być przez prezesa sądu skierowana na posiedzenie przed rozprawą.
! Szczególny tryb badania warunków formalnych aktu oskarżenia dotyczy zarówno tego, który został wniesiony przez oskarżyciela publicznego, jak i tego, który wniesiony został przez oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego, czy oskarżyciela prywatnego.
ð Dotknięty brakiem akt oskarżenia zwraca się oskarżycielowi. Podstawę prawną obowiązku uzupełnienia przez oskarżyciela publicznego braku aktu oskarżenia stanowi przepis art. 337 § 3 k.p.k.
ð Podstawę prawną obowiązku uzupełnienia przez oskarżyciela prywatnego i oskarżyciela posiłkowego samoistnego (subsydiarnego) braku aktu oskarżenia stanowi art. 120 § 2 k.p.k.
Jeśli oskarżyciele ci nie usuną braku w terminie, wówczas pismo takie nie może zostać uznane za skargę inicjującą postępowanie, a postępowanie to należy umorzyć z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela.
Jeśli nie będą temu stały na przeszkodzie inne przesłanki procesowe, takie oskarżenie uzupełnione i wniesione po terminie wyznaczonym przez prezesa sądu w zarządzeniu, wywoła skutek procesowy w postaci zawiązania procesu z dniem wniesienia do sądu poprawionego aktu oskarżenia.
! Do wniosku o warunkowe umorzenie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 40 k.p.k., dotyczące aktu oskarżenia – wniesiony zamiast aktu oskarżenia wniosek o warunkowe umorzenie postępowania musi spełniać takie same warunki formalne, jak te, które powinny cechować akt oskarżenia.
Prezes sądu w przedmiocie zwrotu aktu oskarżenia oskarżycielowi wydaje zarządzenie, w którym wskazuje wszystkie stwierdzone braki formalne oraz określa termin, do którego braki te należy usunąć.
ð jeśli akt oskarżenia nie będzie spełniał jednego z warunków określonych w art. 332,333 lub 335 k.p.k., a także jeśli prezes sądu stwierdził, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 334 k.p.k., wówczas podstawą prawną takiego zwrotu będzie przepis art. 337 k.p.k.
ð jeśli przyczyną zwrotu będzie niespełnienie przez akt oskarżenia wymogów określonych w art. 119 § 1 k.p.k. albo jeśli brak polegał będzie na niezłożeniu należytych opłat lub upoważnienia do podjęcia czynności procesowej, wówczas znajdzie zastosowanie przepis art. 120 § 1 k.p.k.
Art. 337. § 1. Jeżeli akt oskarżenia nie odpowiada warunkom formalnym wymienionym w art. 119, 332, 333 lub 335, a także gdy nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 334, prezes sądu zwraca go oskarżycielowi w celu usunięcia braków w terminie 7 dni.
§ 2. Na zarządzenie, o którym mowa w § 1, oskarżycielowi przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy.
§ 3. Oskarżyciel publiczny, który nie wnosi zażalenia, jest obowiązany wnieść w terminie wskazanym w § 1 poprawiony lub uzupełniony akt oskarżenia.
Art. 120. § 1. Jeżeli pismo nie odpowiada wymaganiom formalnym, przewidzianym w art. 119 lub w przepisach szczególnych, a brak jest tego rodzaju, że pismo nie może otrzymać biegu, albo brak polega na niezłożeniu należytych opłat lub upoważnienia do podjęcia czynności procesowej, wzywa się osobę, od której pismo pochodzi, do usunięcia braku w terminie 7 dni.
§ 2. W razie uzupełnienia braku w terminie, pismo wywołuje skutki od dnia jego wniesienia. W razie nieuzupełnienia braku w terminie, pismo uznaje się za bezskuteczne, o czym należy pouczyć przy doręczeniu wezwania.
Na wydane przez prezesa sądu zarządzenie przysługuje oskarżycielowi zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Jeśli wniesione przez oskarżyciela zażalenie zostanie uwzględnione, prezes sądu zobowiązany jest do podjęcia dalszych czynności związanych z aktem oskarżenia, a dotyczących przygotowania rozprawy głównej.
Niezachowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych.
Jeśli brak formalny pisma nie zostanie usunięty w terminie, wówczas pismo to uznaje się za bezskuteczne. Jeżeli zatem oskarżyciel publiczny nie wniesie do sądu poprawionego lub uzupełnionego aktu oskarżenia, spowoduje to ustanie stanu zawisłości sprawy przed sądem i sprawa na powrót przejdzie w fazę postępowania przygotowawczego.
Czynności dokonywane w ramach tzw. wstępnej kontroli oskarżenia realizowane są w dwóch etapach.
1/ dokonywanym przez prezesa sądu badaniu dot. wyłącznie warunków formalnych wniesionego do sądu aktu oskarżenia
2/ dot. badania sprawy, które ma już charakter merytoryczny i dokonywane jest przez sąd na posiedzeniu poprzedzającym rozprawę główną.
! Sprawę na posiedzenie kieruje prezes sądu z własnej inicjatywy
! Posiedzenie, o którym tu mowa, określane bywa w doktrynie mianem posiedzenia
przygotowawczego
Wstępne badanie sprawy przez sąd na posiedzeniu może być obligatoryjne lub fakultatywne.
ð obligatoryjne posiedzenie sądu przed rozprawą – ma miejsce wówczas, gdy sam kodeks wymaga w określonych sytuacjach poprzedzenia rozprawy takim posiedzeniem. Następuje ono wówczas gdy:
1/ prokurator złożył wniosek o orzeczenie środków zabezpieczających
® po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego, w razie stwierdzenia istnienia podstaw określonych w art. 99 § 1 i art. 100 k.k. lub w art. 43 § 1 i 2 oraz art. 47 § 3 k.k.s., prokurator występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie tytułem środka zabezpieczającego przepadku wymienionego w art. 39 pkt. 4 k.k.
® o przepadku tym rozstrzyga sąd na posiedzeniu.
® wydanie takiego orzeczenia jest możliwe w razie stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności albo przyjęcia znikomego stopnia społecznej szkodliwości czynu lub stwierdzenia, że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego
® wydanie takiego orzeczenia jest możliwe także wówczas, gdy
· sprawca dopuścił się czynu w stanie niepoczytalności
· społeczna szkodliwość czynu jest znikoma
· zastosowano warunkowe umorzenie postępowania karnego
· zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego
· zastosowano wobec sprawcy zamiast kary lub środka karnego środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze
· albo gdy sprawcy zarzucono popełnienie wykroczenia skarbowego
® z wnioskiem o orzeczenie przepadku tytułem środka zabezpieczającego prokurator może wystąpić również wówczas, gdy postępowanie przygotowawcze zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawców przestępstwa, jednak pod warunkiem, że przepisy przewidują orzeczenie takiego przepadku
® osoba roszcząca sobie prawo do korzyści lub przedmiotów, których przepadek orzeczono tytułem środka zabezpieczającego, może dochodzić swych roszczeń tylko w postępowaniu cywilnym.
2/ zachodzi potrzeba rozważenia kwestii warunkowego umorzenia postępowania, a zwłaszcza wtedy, gdy prokurator złożył odpowiedni wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.
® w razie uznania wniosku prokuratora za zasadny, sąd orzeka o warunkowym umorzeniu postępowania wyrokiem;
® jeśli natomiast uzna, że warunkowe umorzenie byłoby niezasadne albo jeśli oskarżony sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu postępowania, wówczas kieruje sprawę na rozprawę.
® w takim wypadku wniosek ten zastępuje akt oskarżenia.
3/ akt oskarżenia zawiera wniosek o którym mowa w art. 335 k.p.k.
® jeżeli akt oskarżenia zawiera stosowny wniosek, wówczas wniosek taki jest rozpoznawany na posiedzeniu, na którym nie prowadzi się postępowania dowodowego, sąd jednak dokonuje ustaleń co do osoby oskarżonego na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego
® prokurator, oskarżony i pokrzywdzony mogą wziąć udział w posiedzeniu, a ich udział jest obowiązkowy, jeżeli prezes sądu lub sąd tak zarządzi.
® jeżeli pokrzywdzony lub inna osoba uprawniona nie wystąpiła z wnioskiem o zasądzenie obowiązku naprawienia szkody w całości lub części, wówczas sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku o skazanie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy od naprawienia szkody w całości lub w części, albo od zobowiązania oskarżonego do stosownego trybu życia.
® uwzględniając wniosek, sąd skazuje oskarżonego wyrokiem na posiedzeniu
® rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą zostać wydane w związku z uwzględnieniem wniosku określone zostały w art. 343 § 1 k.p.k. Sąd może:
· wykroczyć poza te reguły, które rządzą nadzwyczajnym złagodzeniem kary
· warunkowym zawieszeniem wykonania kary
· zastosować wobec oskarżonego jedynie środek karny, gdy występek przypisany oskarżonemu jest zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności (a więc zrezygnować z wymierzenia oskarżonemu tej kary, która została przewidziana za dany występek)
4/ akt oskarżenia wniósł oskarżyciel posiłkowy (subsydiarny) – w celu zbadania, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia
® wniesienie aktu oskarżenia przez oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego następuje po uprzedniej odmowie wniesienia aktu oskarżenia przez prokuratora
5/ zachodzi potrzeba ograniczenia liczby oskarżycieli posiłkowych mogących występować w sprawie
® ograniczenie to może nastąpić wówczas gdy jest to konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania
® przepis dotyczy zarówno oskarżycieli posiłkowych, którzy przyłączyli się do postępowania zainicjowanego skargą oskarżyciela publicznego, jak i tych, którzy w postępowaniu mogą działać jako oskarżyciele posiłkowi subsydiarni
6/ oskarżony jest tymczasowo aresztowany – w celu rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy, zmianie lub uchyleniu tego środka; w razie potrzeby sąd na posiedzeniu może orzec również o innych środkach zapobiegawczych.
® sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, są zobowiązani badać, czy nie ustały przyczyny, wskutek których środek ten został zastosowany.
® do chwili rozpoczęcia przewodu sądowego rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wydawane jest na posiedzeniu, w trybie określonym w przepisie art. 344 k.p.k.
Art. 339. § 1. ...
Vela86