linux1.pdf

1. Co to jest Linux ? UNIX, model Dijkstry, Co to jest GPL ?

Linux to stworzona przez Linusa Torwaldsa bezpłatna odmiana, lub następca (?) systemu UNIX,

przemysłowego systemu operacyjnego sprzedawanego od końca lat 70-tych, a stworzonego w Bell

Laboratories. Rozwiązania UNIX-u/Linuxa są wielokrotnie pierwowzorem dla oferowanego przez firmę

Microsoft systemu Windows. W odróżnieniu od Windows Linux oferuje pełną kontrolę nad każdym

szczegółem instalacji - nic nie jest ukryte, każdy szczegół można dopasować do własnych potrzeb,

szkieletem nie jest nieczytelny dla człowieka kod, lecz podane publicznie normy (tzw. systemy Open

Source).

UNIX/Linux jest zbudowany w oparciu o model warstw, które jak cebula oplatają hardware, potem

jądro i następujące dalej warstwy oferując wyższym warstwom, a w końcu użytkownikowi coraz

bardziej skomplikowane funkcjonalności (usługi). Model został stworzony przez Dijkstrę i był

kamieniem milowym w tworzeniu systemów operacyjnych.

UNIX/Linux rozwiązuje oprócz tego problem współużytkowania zasobów systemowych (jak. moc

procesora, pamięć, peryferie, itp.) przez wiele instancji jednocześnie. Osobne zadanie z przydzieloną

częścią zasobów, np. RAM-u nazywane jest procesem. Procesy "współżyją" ze sobą w pamięci

komunikując się między sobą, lecz nie przeszkadzając sobie nawzajem. W Linuxie jeden z nich dba o

obsługę dysku, inny zajmuje się obsługą drukarki, jeszcze inny dba o wygląd okien na monitorze.

Jeden z procesów to np. edytor, przy pomocy którego użytkownik pisze swój tekst. Taki podział pracy

umożliwiał w systemach UNIX jednoczesną obsługę przez jeden hardware/procesor wielu

użytkowników z wieloma podłączonymi monitorami i jest oznaczany pojęciem multiuser/multitasking.

Systemy UNIX rozdawane z początku darmowo dla wyższych uczelni stały się jednak szybko dość

drogie. Aby ominąć licencje i zaoferować system za darmo student Linus Torwalds musiał napisać

swój Linux od nowa. Szybko dołączyła do niego armia chętnych oferując swoje programy za darmo

pod tzw. GNU Public Licence (GPL). Obecnie oprogramowanie do Linuxa "ściąga się z Internetu" z

wielu stron jak choćby http://sourceforge.net czy http://freshmeat.net czytając opisy i dokumentację

w poświęconych konkretnym problemom tzw. howtos ("jak to zrobić") pod http://www.tpld.org . W

RedHat specjalny program rpmfind sam szuka oprogramowania w sieci. W Internecie istnieje także

wiele stron w językach narodowych jak http://www.linuxpub.pl w języku polskim.

2. Co trzeba wiedzieć przed rozpoczęciem instalacji ?

2.1 Jaki sprzęt do jakich celów

Przed rozpoczęciem instalacji zaleca się oszacowanie do jakich celów ma służyć komputer z Linuxem.

Na tzw. bramkę do Internetu nie będzie potrzeba dużo zasobów. Serwer sieciowy będzie zależnie od

usług wymagał szybszego procesora i więcej pamięci na dysku. Systemy graficzne jak dtp. będą

wymagały lepszej karty graficznej i lepszego monitora. Na cele powszechnego "domowego użytku",

chcąc przyjrzeć się wielu programom powinniśmy przeznaczyć przynajmniej 2 GB na sam system, bez

danych użytkowych.

Choć Linux wspomaga wiele nowego sprzętu i do każdego zastosowania prawie zawsze znajdzie się

sterownik (moduł systemu umożliwiający współpracę z danym urządzeniem) są jednak także wyjątki.

Były nimi do niedawna np. tzw. Winmodems - modemy wewnętrzne współpracujące co prawda z

MS-Windows, lecz nie oferujące pełnego interfejsu modemu.

Dlatego przed kompletowaniem sprzętu należy sprawdzić, czy będzie on działał po Linuxem. Odsyłam

w tym celu na strony danej dystrybucji - o tym nieco dalej - lub na grupy dyskusyjne np.

pl.comp.os.linux .

2.2 Wybór dystrybucji

1 z 13

2.2 Wybór dystrybucji

Druga sprawa to wybór dystrybucji. Dystrybucje to nieco odmienne zestawy oprogramowania do

Linuxa oferowane przez różne firmy rozprowadzające (dlatego "dystrybucja"). Wszystkie one

zawierają prawie to samo jądro, oraz różne zestawy pakietów prawie tego samego oprogramowania z

kilkoma własnymi dodatkami. W sumie różnice nie powinny być aż tak decydujące dla osób ze stałym

dostępem do Internetu, bo i tak można doinstalować brakujące oprogramowanie z sieci.

Z łatwej instalacji słynie dystrybucja Red Hat. Największą ilość oprogramowania (SID 12 000

pakietów) oferuje Debian. Są także Slackware, Mandrake. U podstaw tego opracowania leży SuSE

( http://www.suse.com ) - dystrybucja firmy o tej samej nazwie z okolic Norymbergi, choć jest już

także polski SuSE. W tym miejscu wspomnę, że każda dystrybucja, niezależnie od kraju pochodzenia

oferuja łatwe przełączanie na polskie litery, lub polską klawiaturę. SuSE jest warta wyboru, bo oferuje

na sześciu CD ogromny zasób ponad 1500 pakietów programowych. Warta wspomnienia jest też pld

(Polska Dystrybucja Linuxa) http://pld.org.pl .

Po nazwie dystrybucji łatwo znaleźć jej stronę w Internecie, która zawiera jej dokładniejszy opis. np

http://www.suse.com.

2.3 Skąd wziąć Linux ?

Red Hat najłwatwiej dostać jest w Polsce kupując czasopismo informatyczne z załączoną CD. Pełna

Red Hat Enterprise Edition kosztuje od 30 $ (Standard Edition) do 150 $ (Professional Server). SuSE

oferuje swój 8.2 Linux za 80 Euro. Jest w tej cenie dobry podręcznik oraz 90 dni supportu instalacji.

Oczywiście SuSE Linux można też mieć za darmo, choć procedura nie jest wtedy trywialna, bo trzeba

ściągnąć go (3.7 GB) gdzieś na wolny dysk, wypalić CD z zaczątkiem instalacji i zainicjować z niego

instalację podając jako źródło ten wolny dysk. W celu pobieżnego tylko przyjrzenia się Linuxowi

można ściągnąć gotową do wypalenia tzw. evaluation CD, nie zawierająca pełnego systemu, lecz z

ułatwioną, prawie natychmiastową instalacją.

Zdecydowaną przewagę daje stały szybki dostęp do Internetu. Kopiowanie Linuxa jest w pełni

dozwolone.

Warto instalować tylko najnowsze wersje, bo w przypadku szukania pomocy przy jakichś błędach

pierwsza rada brzmi zawsze: "spróbuj nowszą wersję".

3. Rozpoczynamy instalację

Przed rozpoczęciem instalacji warto znać podstawowe parametry komputera, choć wiele systemów

same je odczytuje. Dla nas decydujące będzie

wolne miejsce na dyskach,

wielkość RAM-u

Instalację rozpoczyna załadowany z instalacyjnej CD uproszczony Linux. Aby go uruchomić potrzebne

jest oczywiście wcześniejsze ustawienie w Setupie BIOS-u umożliwiające startowanie systemu (tzw.

bootowanie) z napędu CD.

Odpytywane następnie ustawienie typu klawiatury i języka obowiązuje jedynie na czas instalacji i

można je potem zmienić np. na język polski, którego sam proces instalacji może nie oferować.

Proces instalacji jest u SuSE prowadzony przez yast (lub yast2) - program służący następnie do

administracji systemu. Przy instalacji zastartowana np. z CD część yast-u prowadzi nas po kolei przez

wszystkie kroki.

3.1 Z jakiego źródła instalujemy

Zródłem instalacji będzie najczęściej ten sam CD, lecz np. SuSE oferuje dla komputera już działającego w

LAN-ie jako źródło także

adres ftp w Internecie (ftp://ftp.suse.com). Aktualny adres najbliższego mirror należy zdobyć wcześniej

ze stron SuSE. Warto przy tym zwrócić uwagę, że że względu na szybkość nowych serwerów

uniwersyteckich w USA z Warszawy do Kaliforni, może być wiele "bliżej" niż do Berlina, a do Norymbergi

też niekiedy "jedzie się" przez Londyn. W przypadku ftp podać musimy także nasz własny adres IP, oraz

adres IP bramki do Internetu. Instalowanie przez modem nie jest możliwe, bo przed instalacją brak

jeszcze całego software-u obsługującego modem. Po podaniu źródła ftp system potrzebuje kilka sekund

(lub minut) na zameldowanie się u serwera (zalogowanie).

Alternatywnie jako źródło można podać inny dysk, na który wcześniej zostały skopiowane pakiety Linuxa.

Wybierając tą drogę można sam instalacyjny CD wziąć ze skopiowanego także pliku boot/bootdisk. Przy

tym źródle mamy do wyboru:

inną partycję np. inny dysk, lub

podmontowany system plików

Oczywiście podać trzeba także dokładne miejsce (katalog) z dystrybucją Linuxa. O partycjach i

ich montowaniu czytaj w następnam punkcie. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę, że

warto posłużyć się takim wyborem 1. albo 2. jaki będziemy w przyszłości mogli łatwo stosować

do doinstalowania potrzebnego w przyszłości oprogramowania.

3.2 Podział dysku

2 z 13

3.2 Podział dysku

3.2.1 Partycjonowanie

Choć np. SuSE sam proponuje podział dysku warto zająć się tym samemu. Dysk, lub kilka z nich

można podzielić na części tzw. partycje dedykowane różnym celom, np. różnym systemom

operacyjnym. W tym celu warto kierować się następującymi wskazówkami:

Na sam system będzie potrzeba zależnie od wyboru instalowanego oprogramowanie przynajmniej od 1.5

do 3 GB.

Gdy RAM nie wystarcza na wszystkie załadowane w danym momencie podczas pracy programy

UNIX/Linux spisuje część stron na dysk robiąc miejsce nowym programom. Potem inne nie używane w

danym momencie strony są zrzucane na dysk, a używane programy znowu ładowane z dysku do RAM-u.

Taka część dysku do nieużywanych w danym momencie stron nazywana jest swap (partycja wymiany), a

sama administracja pamięci imitująca w ten sposób więcej RAM-u, niż fizycznie dostępne nazywana jest

pamięcią wirtualną.

Na swap powinna być przeznaczona osobna partycja. Jej wielkość zależy od stosowanych

programów, lecz najczęściej nie powinno się tu być skąpym. Według starych zasad z UNIX-a

przeznacza się na nią 2.5 razy wielkość RAM-u uwzględniając przy tym możliwe przyszłe

rozszerzenia pamięci.

Starsze systemy BIOS-ów nie zezwalają na ładowania jądra systemu Linux z części dysku powyżej 1024

cylindrów. (Cylindry to składające się z poszczególnych sektorów i odzwierciedlające fizyczną budowę

dysku jego większe jednostki.) Warto respektować to ograniczenie do 1024 cyl. nawet jeśli w nowszym

komputerze nie jest to konieczne, bo dysk, który je uwzględnia będzie pracował także gdzie indziej.

Dlatego warto poświęcić na początku dysku całą partycję na pliki z jądrem systemu. Wtedy będzie pewne,

że jądro znajdzie poniżej 1024 cyl. Typowe jądro ma 1 do 1.5 MB, więc chcąc ich mieć kilka wersji

partycja z jądrami nazwana /boot powinna mieć np. 16 MB.

Rozwiązanie problemu powstającego, kiedy nie chcemy przesuwać istniejącej już na najniższych

cylindrach partycji innego systemu operacyjnego np. MS-Windows jest podane poniżej w

rozdziale o lilo.

Główny system plików Linuxa z korzeniem drzewa katalogów (tzw. root filesystem) obecnie coraz rzadziej

dzieli się na część systemu operacyjnego i część plików użytkownika. Można ten podział zachować

zapisująć system, oraz pliki użytkowników np. na osobnych dyskach, lub np. w celu umożliwienia

osobnego backupu całych partycji. Pliki użytkowników znajdują się w podkatalogach katalogu /home.

Oczywiście przynajmniej przed tym krokiem warto sporządzić backup istniejących systemów, oraz

uważać, żeby nie zniszczyć nową partycją np. zainstalowanych już MS-Windows-ów (w poniższym

przykładzie: hda2 i hda4).

Stosując te wskazówki można partycjonując dysk przygotować miejsce na Linux nawet jeszcze przed

rozpoczęciem samej instalacji. Pomocny będzie wtedy fdisk, zawarty w katalogu dosutils fips (do

zmniejszania istniejących partycji), lub komfortowy PartitionMagic. Przy ich braku początek instalacji

SuSE sam rozpoczyna instalację od umożliwiającej dopasowanie propozycji podziału na partycje. Oto

przykładowy podział dysku 120 GB.:

Disk /dev/hda: 255 heads, 63 sectors, 14589 cylinders

Units = cylinders of 16065 * 512 bytes

Device Boot Start End Blocks Id System

/dev/hda1

24066

83 Linux

/dev/hda2

2092 16779892+ c Win95 FAT32 (LBA)

/dev/hda3

2093 2354 2104515 82 Linux swap

/dev/hda4

2355 14588 98269605 f Win95 Ext'd (LBA)

/dev/hda5

2355 12588 82204573+ 83 Linux

/dev/hda6

12589 14588 16064968+ 83 Linux

3 z 13

Poszczególne partycje opisane są plikami hdx x = 1 ... 6 w katalogu /dev (hd od head, dev od

devices). Drugi dysk będzie miał oznaczenie /dev/hdb, itd. Jak zauważymy pierwsza partycja

/dev/hda1 ma np. 3 cylindry, i ok. 24 000 bloków po 1 KB każdy, czyli w sumie ok. 24 MB i jest

dedykowana Linuxowi. (Id = 83 oznacza Linux) Moja root partition zostanie umieszczona w /dev/hda5

i będzie miała ponad 80 GB. /dev/hda4 to tylko tzw. partycja rozszerzona (extended), czyli pojemnik

na hda5 i hda6 - spójrz na dane Start i End dla niej. Swap jest pod hda3 i ma ponad 2 GB (mam dużo

RAM-u), natomiast hda2 to stare WindowsXP.

3.2.2 Systemy Plików

W następnym kroku w pustych jeszcze partycjach umieszcza się tzw. systemy plików, czyli całą

administrację plików w danej partycji. Ten krok efektywnie wymazuje poprzednią zawartość partycji.

Wybór systemu plików zależy od zastosowań. Do niedawna popularny był ext2. reiserfs umożliwia

szybki powrót do stanu używalności po upadku, zapisuje jednak nieco więcej nadmiarowej informacji

na dysku, co przecież musi co nieco trwać. Systemy plików z tzw. journalingiem umożliwiają

dodatkowy zapis wszelkich zmian, co może być ważne dla szczególnych zastosowań np. banków

danych wymagających łatwego i bezpiecznego powrotu do sytuacji przed transakcją zapisu.

Oczywiście nie polecam do Linuxa żadnego z systemów FAT Windowsów.

Swap ma swój własny typ systemu plików, bo dzieli pamięć bardziej między procesy, a mniej na pliki.

Punkty podmontowania, które należy następnie podać to nazwy katalogów pod jakimi dostępne będą

poszczególne partycje. W moim przypadku tabelka:

/dev/hda1 /boot ext2

/dev/hda3 swap swap

/dev/hdc4 /c vfat

/dev/hda5 / reiserfs

/dev/hda6 /f ext2

/dev/hdc6 /e auto

devpts /dev/pts devpts

proc /proc proc

usbdevfs /proc/bus/usb usbdevfs

/dev/fd0 /media/floppy auto

/dev/cdrom /media/cdrom auto

pokazuje, że np. pierwsza partycja /dev/hda1 będzie zawierała system plików typu ext2, oraz w

drzewie katalogów będzie utożsamiona z katalogiem /boot, a root partition będzie typu reiserfs, itd.

Moją dodatkową partycję utożsamiłem z katalogiem /f. W tym miejscu można oczywiście inaczej

ponazywać swoje dyski, ale root powinien pozostać "/", a /c to raczej standard dla MS-Windows.

Zalecam stosowanie wirtualnych systemów plików, jak devpts - baza danych wszystkich urządzeń,

proc - baza danych aktualnych procesów, oraz usbdevfs - baza danych urządzeń z interfejsem USB,

bo choć nie są konieczne przydadzą się później do łatwiejszej obsługi urządzeń. U SuSE są one

podobnie jak dwa ostatnie wpisy generowane automatycznie. Pięc ostatnich wpisów nie odnosi się już

do dysków twardych /dev/hdx.

Dodatkowymi opcjami do systemu plików może być np. średnia wielkość plików (inode density),

którymi można regulować czy dany system plików średnio będzie stosowany do dużych, czy małych

plików. 4k to dobra propozycja.

W tym miejscu yast - program instalacyjny dystrybucji SuSE poprosi o potwierdzenie, czy ma

wygenerować nazwane systemy plików według tabeli.

Jeśli inna dystrybucja tego nie uczyni automatycznie zachodzi niekiedy potrzeba "ręcznego"

generowania systemu plików. Wtedy dokonuje się tego razem z partycjonowaniem jeszcze przed

uruchomieniem skryptu instalacyjnego przy pomocy następujących komend:

fdisk - partycjonowanie mkfs, lub jego odmian - generowanie systemów plików mount -

podmontowanie, czyli aktualne utożsamienie danej partycji z katalogiem, przez który będzie ona

osiągalna

Do powyższego jest jednak już potrzebny działający Linux. Do niedawna było tak np. w pld (polish

linux distribution), w którym do generowania systemu plików ext2 używało się komendy "mkefs

/dev/hda[x]" x=1...n

4. Wybór pakietów oprogramowania

4 z 13

Po przydzieleniu przyszłemu Linuxowi miejsca na dysku instalacja SuSE zapyta się o wybór pakietów z

oprogramowaniem.

4.1 Co to jest bank danych RPM

Pod Linuxem software do zainstalowania dostarczany jest w pakietach - plikach typu *rpm

odpowiadających danym częściom systemu. RPM oznacza RedHat (od nazwy dystrybucji) Package

Manager. Po instalacji każdego pakietu jest to notowane w tabeli RPM i w ten sposób Linux wie jakie

oprogramowanie zostało na nim zainstalowane.

Nie zachodzi konieczność instalowania wszystkich pakietów. Sensowny wbór jest jednak bardzo

pracochłonny. Dlatego polecam posłużenie się jako punktem wyjścia jedną z podanych propozycji:

network server,

all

i inne, zależnie od potrzeby a następnie rozszerzenie tego wyboru o dodatkowe pakiety. Warto jednak

poświęcić trochę czasu na wybór pakietów, bo czytając ich opisy uzyskujemy pierwszy wgląd w

olbrzymią różnorodność oprogramowania i potem łatwiej będzie dobrać software do konkretnego

zadania.

Dana wersja Linuxa jest zbudowana z pakietów jak ściana z cegieł - działanie jednych zależy od

innych, głębiej leżących. U SuSE yast oferuje kontrolę, czy zainstalowane zostaną także wszystkie

pakiety od których dany pakiet zależy. Ze względu na szybkość można ją co prawda chwilowo

wyłączyć, ale przed rozpoczęciem wgrywania pakietów trzeba ją uwzględnić i rozwiązać wszelkie

zależności.

Przykładowo wybór pakietów oprogramowania powinien wyglądać w SuSE linux mniej więcej tak .

Zależnie od wyboru zestawu pakietów cała instalacja Linux-a trwa od jednej do trzech godzin.

5. Jak startuje Linux: lilo, grub

5.1. Co to jest boot manager

Ustawienie z którego dysku zostanie zastartowany system operacyjny dokonuje się w Setupie

BIOS-ów. Zwykle jest to pierwszy dysk (master) na pierwszej szynie, czyli tzw. /dev/hda. BIOS czyta

z tzw. MBR (Master Boot Record), czyli z pierwszego rekordu tego dysku tabelę partycji, identyfikuje

aktywną partycję i mogąc po drodze wykonać krótki program startujący zapisany w MBR oddaje

kontrolę danej partycji. Jako ten krótki program startujący znane jest wiele odmian tzw. boot

manager-ów. Linux oferuje standardowo Lilo (od Linux loader), lub grub. W tym opracowaniu

ograniczymy się do Lilo. Po zainstalowaniu jednego z nich w MBR umożliwiają one łatwy wybór czy

startujemy Linux, który Linux, bo możemy ich mieć kilka, czy np. Windows, lub OS/2.

Inny sposoby statowania systemu to:

przy pomocy loadlin.exe,

z CD (np. tej instalacyjnej).

z Linuxem harmonizuje także boot manager Systemu OS/2.

5.2. Mechanizm lilo

Aby lilo mogło wybrać system operacyjny musi wpisać się do MBR na miejsce ewentualnego boot

managera systemu Windows. Dlatego polecam instalować najpierw Windę, a potem Linux, choć w

odwrotnej kolejności zawsze można chwilowo zastartować Linux z CD i wczytać lilo.

Lilo składa się z trzech części:

programu /sbin/lilo, który na podstawie pliku konfiguracyjnego wpisuje kod boot manager-a do MBR

samego kodu boot managera.

W następstwie będziemy edytować plik konfiguracyjny i potem komendą "lilo" wpisywać kod do MBR.

W czasie instalacji yast-em on sam (yast) zapyta się nas o to i sam dokona wpisu na podstawie

naszych danych. Warto jednak wiedzieć już w tym momencie więcej o lilo, bo gdyby instalacja nie

powiodła się, wtedy lilo to droga do poniesienia Linuxa, nawet częściowo zainstalowanego.

Mój okrojony trochę plik konfiguracyjny /etc/lilo.conf wygląda tak:

# plik konfiguracyjny lilo.conf, zbyszek, 16.7.2003

boot = /dev/hda

change-rules

reset

read-only

menu-scheme = Wg:kw:Wg:Wg

lba32

prompt

timeout = 80

5 z 13

desktop,

z dyskietki,

pliku konfiguracyjnego (najczęściej w /etc/lilo.conf)

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: