filo..doc.pdf

PLATON

Dobro jest w tym systemie pamięcią o świecie idei, w którym panują "idealne" stosunki, a zło jest brakiem tej pamięci. Zło wynika więc z niewiedzy; pogląd ten wywodzi się od Sokratesa i zwany jest i ntelektualizmem

etycznym . Dążenie do dobra zostanie po śmierci wynagrodzone poprzez powrót duszy do świata idei, podczas gdy dusze nierozumne zostaną ukarane ponowną utratą życia i wcieleniem.Ta koncepcja etyczna została

uzupełniona przez nawiązującą do podziału duszy na trzy części teorię cnoty. Każdej części duszy odpowiada właściwe jej dobro. Zadaniem części rozumnej jest osiągnięcie mądrości , zadaniem niższych części jest

podporządkowanie się rozumowi: popędliwość osiąga to poprzez męstwo (stałość), a pożądliwość poprzez umiarkowanie (panowanie nad sobą). Harmonię między częściami duszy gwarantuje cnota sprawiedliwości .

Koncepcja ta została przyjęta przez chrześcijaństwo pod nazwą czterech cnót kardynalnych .Idealne państwo polega na podziale zadań i tak jak trzem częściom duszy odpowiadają trzy cnoty, tak samo powinny odpowiadać

im trzy stany społeczeństwa: stan uczonych (władców-filozofów) dbających o rozumne kierowanie państwem i umożliwiających prowadzenie przez pozostałych obywateli rozumnego i cnotliwego życia; stan strażników

(wojskowych) dbających o wewnętrzne i zewnętrzne bezpieczeństwo państwa oraz stan żywicieli , zapewniających zaopatrzenie wspólnoty w potrzebne dobra materialne. Platon kładł ogromny nacisk na hierarchię

społeczeństwa. Utożsamiał losy państwa z losem klasy rządzącej. Aby państwo było trwałe, potrzebna jest mu silna pozycja arystokracji. Osiągnąć ją należy przez swoisty kolektywizm. Jego istota polega na tym, że arystokraci

muszą być względem siebie równi, aby nie zazdrościli sobie wzajemnie i nie dzielili się w ramach grupy. Każdy podział jest zmianą a tej oczywiście wg Platona należy unikać. Głosił tzw. mit o krwi i ziemi, według którego

ludzie z poszczególnych grup społecznych posiadają w sobie pewien metal. I tak filozofowie – złoto, strażnicy – brąz, a żywiciele – żelazo. Platon uważa, że klasa najwyższa musi pozostać "czysta". Nie dopuszcza mieszania

się różnych metali, ponieważ każda mieszanka jest zmianą i prowadzi do degeneracji. Państwem powinni rządzić najmądrzejsi, a więc filozofowie , ponieważ jedynie oni posiadają prawdziwą wiedzę. Tylko oni potrafią

odtworzyć w umyśle wizję idealnego państwa, do którego realizacji będą dążyć. Warto tu zaznaczyć istotną różnicę między tym co przez miano filozofa rozumiał Sokrates i Platon. Dla Sokratesa filozof to osoba poszukująca

wiedzy, dla Platona to dumny posiadacz wiedzy.Nadrzędną wartością dla Platona jest sprawiedliwość . Aczkolwiek pojęcie to jest rozumiane całkiem inaczej niż to przez nas obecnie. Dla Platona najważniejsze było państwo

i jego dobro. Wszystko co prowadzi do dobra państwa jest dobre. Nawet kłamstwo rządzących jest pozytywne, jeśli służy wyższemu celowi, czyli dobru państwa. Sprawiedliwe dla Platona jest to, aby każdy robił to co do

niego należy. Każdy ma pewne zdolności i powinien je realizować.Podstawę państwowości stanowi wychowanie. Dwa wyższe stany powinny całkowicie poświęcić się dobru wspólnoty, wyrzec egoizmu i własności prywatnej

(także kobiet i dzieci). Platon nie chciał wtajemniczać zbyt młodych ludzi, ponieważ uważał, że mają zbyt wiele zapału i są skłonni reformom. A każda reforma jest zmianą, a więc czymś złym.Platon przeprowadzał krytykę

istniejących ustrojów państwowych. Jego zdaniem rządy najlepszych ( arystokracja ) wyradza się w rządy najdzielniejszych ( timokrację ), następnie w rządy bogatych ( oligarchię ), zmienionego w wyniku przewrotu przez

demokrację , torującą drogę rządom jednostki ( tyranii ). Przejście od arystokracji do timokracji spowodowane jest niewiedzą strażników. Dalsza degeneracja powodowana jest już przez zepsucie moralne obywateli. Dopiero po

doświadczeniu najgorszego ustroju obywatel jest w stanie dostrzec i docenić doskonałość arystokracji.\

ARYSTOTELES

Rozumiał on dobro i cnotę jako dążenie do doskonalenia swojej formy, czyli duszy. Gdy dusza osiągnie optymalną , przeznaczoną dla danej jednostki postać, to wtedy jednostka ta osiągnie trwałe szczęście i cnotę.

Dusze ludzkie są niepowtarzalne, dlatego to, co jest dobre dla jednego człowieka, niekoniecznie musi być dobre dla drugiego. Dobro zatem jest pojęciem subiektywnym i zależy od mnóstwa różnych czynników. Próba

uszczęśliwiania wszystkich poprzez tworzenie idealnego państwa jest, więc mrzonką, która w istocie może tylko wszystkich unieszczęśliwić (było to sprzeczne z poglądami Platona) .Z cnót intelektualnych najważniejsze są

dwie: rozsądek i mądrość . Rozsądek dotyczy ludzkich spraw, dba o zapewnienie człowiekowi zarówno dóbr duchowych jak i cielesnych. Przedmiotem i polem działania rozsądku są rzeczy zmienne i przemijające. Mądrość

jest najwyższą z rodzajów wiedzy. Zajmuje się bytami wiecznymi i niezmiennymi. Z cnót etycznych najwyższa jest sprawiedliwość , podstawą jednak jest konstytuującą wspólnotę ludzką przyjaźń . Postawa powstaje zatem

nie w wyniku samego rozumienia, ale praktyki życia i moralności otoczenia. Nie bez znaczenia jest ćwiczenie, przyzwyczajenie i uczenie się. Państwo jest naturalną formą społeczeństwa („człowiek jest z natury stworzony

do życia w państwie”). Tak samo jak każda forma państwo powinno być więc dobrze dopasowane do społeczeństwa i warunków w których żyje. Oznaczało to w praktyce, że różne formy państwa są dobre dla różnych

społeczeństw. Jedne społeczeństwa wymagają monarchii a inne dobrze funkcjonują w warunkach demokracji .. Arystoteles opowiadał się wbrew Platonowi za poszanowaniem własności prywatnej, ale jednocześnie uważał

za usprawiedliwioną instytucję niewolnictwa. To czy dane państwo jest dobrze czy źle rządzone zależy często nie od formy rządów lecz od jakości przymiotów ludzi u władzy. Zdaniem Arystotelesa człowiek jest zwierzęciem

politycznym ( zoon politikon ) – jest stworzony do życia w państwie . Za człowieka Arystoteles uważał wyłącznie mężczyznę, kobieta nie będąc w pełni człowiekiem nie mogła zajmować się polityką. Życie społeczne opiera się na

najbardziej trwałej strukturze, jaką jest małżeństwo (więź pomiędzy kobietą a mężczyzną). Małżeństwo tworzy rodzinę, która nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb, a zatem łączy się w kolonie rodzin (gminę wiejską), a

następnie w polis (państwo), które jest wspólnotą pełną, samowystarczalną.

ŚW. AUGUSTYN

Podobnie jak Platon, Augustyn zakładał istnienie świata idei , który istnieje niezależnie od świata materialnego, jest wieczny, nieskończony i doskonały. Augustyn rozwinął jednak teorię hierarchii idei o ideę Boga . Dla niego

podstawową i jedyną istniejącą z własnej mocy ideą był właśnie Bóg. Wszystkie pozostałe idee stawały się emanacjami Boga, które ten tworzy z sobie wiadomych powodów. Zgodnie z teologią chrześcijańską, Bóg jest jednak

też bezpośrednim twórcą świata materialnego . Ze względu na to, że to Bóg stworzył świat materialny, nie może on być zły z natury ani nazbyt niedoskonały. Bóg nie tylko stworzył świat, lecz także ciągle go "napędza". Bez

woli Boga nic nie mogłoby istnieć ani chwili i zapadłoby się w nicość. Stąd istnienie świata materialnego jest ciągle odtwarzającym się cudem Bożym. Dusza jest nieśmiertelna, ale jest ograniczona w przestrzeni. Augustyn

stworzył teorię teodycei . Teoria ta zakłada, że Bóg obdarzył wolną wolą ludzi właśnie po to, aby mogło zaistnieć dobro i etyka. Bóg mógł teoretycznie stworzyć świat bez wolnej woli i zła, ale w takim świecie dobro byłoby bez

wartości, gdyż byłoby dostępne automatycznie i przy braku kontrastu ze złem jego wartość nie byłaby w ogóle doceniania.

ŚW. TOMASZ

Człowiek rodzi się bez wiedzy i zdobywa ją dopiero w czasie życia. Tomasz uważał, że wiara i wiedza stanowią dwie różne dziedziny. Dziedzina wiedzy, w przekonaniu Tomasza, była rozległa: rozum poznaje nie tylko rzeczy

materialne, ale również Boga, Jego istnienie, Jego własności, Jego działanie. Istnieją jednak prawdy dla rozumu niedostępne. Prawda, jaką Bóg zsyła na drodze łaski, uzupełnia, ale nie zmienia tej, którą udostępnia na drodze

przyrodzonej. W filozofii prawa głosił, że prawo jest rozporządzeniem rozumu (a nie woli). Prawo musi mieć odpowiedni cel – dobro wspólne , które utożsamia się ze szczęściem. Prawo ustanawiają legalnie panujący. Musi

ono być promulgowane (ogłoszone). Prawo sprawiedliwe musi spełniać przynajmniej te cztery warunki. Problematyka prawa obejmuje dwa obszary: prawo-lex, oraz prawo-ius. Tomasz wyróżnia cztery zasadnicze typy

prawa-lex: prawo wieczne ( lex aeterna ), prawo naturalne ( lex naturalis ), prawo pozytywne zwane też prawem ludzkim ( lex positiva seu humana ) oraz prawo Boże ( lex divina ). Prawo pozytywne obejmuje prawo narodów ( ius

gentium ) i prawo poszczególnych państw ( ius civile ). Prawo Boże jest prawem objawionym i jako takie jest domeną teologii.

MACHIAVELLI

Makiawelizm to ocenianie działania, szczególnie politycznego , poprzez jego skuteczność (por. pragmatyzm) w myśl dewizy, że " cel uświęca środki ". Cechą skutecznego działania w polityce ma być stosowanie przy realizacji

zamierzeń środków moralnie nagannych takich jak przemoc, obłuda czy kłamstwo, często nacechowanych cynizmem, przewrotnością i brakiem skrupułów. Jest to usprawiedliwiane koniecznością zachowania władzy,

znaczenia czy wpływów. Polityczni realiści nawiązujący do Księcia mówią tu o " racji stanu " . Makiawelizmem określa się działania publiczne, które charakteryzuje podstęp, przebiegłość i bezwzględność. Założeniem jest to, że

ludzie są z natury źli ( pesymizm antropologiczny )i dlatego władca tylko z pozoru ma być łaskawy, a w rzeczywistości powinien wzbudzać lęk i wykorzystywać prawo do swoich celów.

HOBBES

Stan natury to wg Hobbesa wojna każdego z każdym co wynika bezpośrednio z faktu, że każdy człowiek jest z natury egoistą. Między wolnością a przetrwaniem istnieje stały, nierozwiązywalny konflikt. Wolność określana jest

jako brak zewnętrznych przeszkód w osiąganiu celów. Wolność człowieka polega na tym, iż nikt nie powstrzymuje jego działań. Prawo naturalne jest ukazane człowiekowi słowem wiecznym Boga, występującym w człowieku

jako rozum przyrodzony. Zdaniem Hobbesa jedynym sposobem na zaprzestanie wojny każdego z każdym, jest zrzeczenie się wolności jednostkowej, przez zawarcie umowy społecznej , przekazującej całą władzę suwerenowi

(jednostce lub organowi kolegialnemu). Umowa taka tworzy wspólnotę i państwo. Państwo polityczne powstaje na skutek podwójnego zobowiązania, po pierwsze wobec obywateli, po wtóre, wobec suwerena. Państwo

może być demokracją , która istnieje dzięki dwóm elementom, ustanowieniu stałych zebrań, większość głosów tworząca władzę. Państwo może być arystokracją , która powstaje dzięki przemianie demokracji, polegającej na

przeniesieniu władzy na kolegium optymatów. Może być również monarchią , którą wywieść można również od władzy ludu, a więc zgromadzenia, które uprawnienia swe przeniosło na jednego człowieka. Suwerenem zatem

nie musi być jednostka.

LOCKE

Umowa społeczna jasno zawarta w konstytucji. Podstawy te można zawrzeć w formalnej umowie, zwanej konstytucją, którą w pewnym sensie każdy z członków wspólnoty zawierałby z innym członkiem wspólnoty. Umowa

ta stanowić musi podstawowe prawo danej wspólnoty, nie może być "tajna" i wszystkie późniejsze akty prawne nie mogą być z nią sprzeczne. Umowa ta powinna być tak sporządzona, aby dawać tylko absolutnie niezbędną

władzę wspólnocie nad jej członkami, tak aby każdy z jej członków musiał rezygnować w jak najmniejszym stopniu z interesu własnego. Rządy prawa, a nie siły - uznanie, że wspólnota ma prawo użyć siły przeciw swojemu

członkowi dopiero wtedy, gdy ten złamie prawo. Prawo to musi być stanowione przez wszystkich członków wspólnoty na drodze dyskusji i znajdowania wspólnego stanowiska, a jego treść musi być łatwo dostępna dla

wszystkich. Władza dla całej wspólnoty , dla rządu tylko prerogatywy. Trzecim warunkiem było stworzenie systemu, w którym władza wykonawcza, zajmująca się bieżącym zarządzaniem spraw wspólnoty (czyli rząd) musi

także być wybierana na zasadzie ugody wszystkich jej członków. Wolność wypowiedzi, zrzeszania się i prowadzenia działalności gospodarczej. Ostatnim warunkiem jest wreszcie to, aby prawa i rząd pod żadnym pozorem

nie ograniczały tzw. praw naturalnych członków wspólnoty.

MONTESKIUSZ

Monteskiusz wyszedł od koncepcji prawa naturalnego , wywodząc, że prawo stanowione zostało ustanowione dla poskromienia dzikości natury. Przy tworzeniu prawa należy brać pod uwagę naturalne uwarunkowania, które

kształtują ducha praw . Do tych uwarunkowań należą: wielkość terytorium państwa, klimat, religia, obyczaje, historia, formy gospodarowania oraz zasady rządzenia. Monteskiusz wyróżnił trzy formy państwa: despotia , w

której zasadą rządzenia jest strach, monarchia , w której rządy odwołują się do honoru, republika , która może mieć ustrój demokratyczny (oparta jest wtedy na cnocie) albo arystokratyczny (oparta wtedy na umiarkowaniu

warstw rządzących). Monteskiusz uważał, że o jakości państwa stanowi gwarantowanie przez nie wolności obywateli. Filozof wysunął myśl, że sprzyja temu ograniczenie władzy, a zwłaszcza jej podział. Należy oddzielić władzę

zajmującą się ustanawianiem praw od władzy wprowadzającej w życie jej postanowienia; sądy zaś powinny być całkowicie niezależne od władz państwowych.

CONSTANT

Liberalizm, wolność prawem do sprawowania rządów vs. wolność jako gwarancja niezależności osobistej. Wolność starożytnych – stała współpraca obywateli w stanowieniu prawa, ograniczenia w sferze prywatnej. Wolność

nowożytnych – odwrotnie.

MILL

Despotyzm opinii publicznej – odmienne głosy też się liczą! Nie wolno ograniczać wolności, demokracja reprezentowana, pluralizm, utylitaryzm.

ROUSSEAU

Zdaniem Rousseau l iteratura, nauka, sztuka nie prowadzą człowieka ku dobru – Rousseau odrzucał teorię postępu ( pesymizm historiozoficzny ) – gdyż rozwój umysłowy prowadzi do degradacji moralnej przez stłumienie

naturalnych instynktów, które czyniły człowieka dobrym. Człowiek pierwotny był moralny ( optymizm antropologiczny ) – niemoralność Rousseau postrzegał jako wymysł rozumu. Nauka daje ludziom dobrobyt, który

przeistacza się w zbytek, ten w rozprężenie, a to ostatnie w upadek. Największe zło społeczne: powołanie przez rozum pojęcia własności prywatnej , będącej źródłem zazdrości, walk i wszystkich przestępstw. Lud nie ma

prawa zrzec się własnej suwerennej woli i przelać ją na kogokolwiek. Wszelki inny ustrój jest więc tyranią, nawet jeśli istnieje za zgodą ludu i cieszy się jego poparciem.

BURKE

Sprzeciw wobec rewolucyjnych zmian, konserwatyzm. Pochwała tego co związane z tradycją, wszelka teoria polityczna uważana za zła (opinia powinna być prywatna).

MAISTRE

Tradycjonalizm – dzieje są procesem ciągłym i związanym z Bogiem.

HEGEL

Idea/Rozum/Absolut – jej atrybutem jest wolność. Prawa rządzące rozwojem świata materialnego = prawa rządzące rozwojem rozumu. Duch – rozwój dokonujący się w świecie ludzkim, przejaw rozwoju świadomości

wolności. 3 ujęcia: uświadomienie, urzeczywistnienie, duch absolutny [sztuka, religia, filozofia]. Prawo jest sferą w której dokonuje się zgodności woli jednostkowej i ogólnej. Jest podstawą legalności, moralnością i etyką.

Proces racjonalizacji praktyki politycznej jest zarazem historycznym postępem świadomości wolności. Państwo jako rzeczywistość rozumu jest podstawą i gwarantem wolności jednostkowej; wyrazem ducha – samowiedzy,

ducha narodu.

SOCJALIZM UTOPIJNY

Ideologia mająca na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli. Fourieryzm - Fourier twierdził, iż troska i

współpraca to droga do doprowadzenia do społecznego sukcesu. Wierzył, iż społeczność kooperująca osiągnie w krótkim czasie ogromny wzrost produkcji. Pracownicy byliby nagradzani za ich pracę odnośnie ich wkładu.

Stworzył koncepcję idealnej organizacji społeczeństwa opartego na wspólnotach tzw. falansterach . Podział pracy w takich falansterach miał być zgodny z naturalnymi skłonnościami ludzi i w ten sposób praca miała zarazem

przynosić radość. Wierzył, że przez dobrą organizację wspólnego życia można zlikwidować sprzeczność między naturą ludzką a przymusem, wynikającym z życia w zbiorowości i wyzwolić to, co najlepsze w człowieku. Ta

wspólnota między ludźmi, brak zła w ich wzajemnych stosunkach miały oddziaływać również na przyrodę, która w efekcie stanie się przyjazna człowiekowi, drapieżne zwierzęta zmienią swą naturę. Krytykował istniejące

stosunki społeczno-ekonomiczne.

KANT

Źródłem moralności jest wolność. Stan obywatelski – społeczeństwo w którym ludzie wolni zostają poddani przymusowi ustaw. Zasady: wolność, równość, samodzielność. Umowa społeczna - wola powszechna – przejście od

stanu natury do stanu obywatelskiego. Suwerenem w państwie jest lud. Federacja wolnych państw – federacja państw o ustroju republikańskim, rządzonych prawem.

SOCJALIZM NAUKOWY / MARKS / ANARCHIA

Socjalizm naukowy – i deologia, która starała się nadać charakter naukowy socjalizmowi utopijnemu . Stawiała sobie za cel opisanie i zmienianie świata. Robotnicy powinni siłą zabrać majątki i przejąć władzę.

Socjalizm naukowy dzieli się na trzy części:

Komuniści uważają, że aktualny stan w jakim państwo się znajduje jest zły i trzeba go zmienić. Środkiem do zmiany jest rewolucja. Najwyższym elementem społecznym jest klasa robotnicza , która powinna przejąć władzę i

założyć dyktaturę proletariatu. Komuniści chcą wszelkiej równości (co zakłada m.in. pozbawienie ludzi własności prywatnej), jak również całkowitego zlikwidowania państwa (gdy to zacznie upadać).

Z jednej strony Marks [komunizm] wierzył, że historią i rozwojem społeczeństw rządzą prawa deterministyczne, a studiowanie historii pozwoli poznać je i przewidywać przyszłe zmiany, z drugiej zaś uważał, że mimo wszystko

można tę historię zmieniać – filozofowie dotąd tylko objaśniali świat, chodzi jednak o to, by go zmieniać . Marks twierdził, że alienacja siły roboczej jest cechą charakterystyczną kapitalizmu. Źródłem jego jest podział pracy

oraz wyzysk ekonomiczny.

Anarchiści maja tę samą koncepcję co komuniści, lecz zależy im na szybkim rozpadzie państwa. Komunizm zakłada że państwo samo upadnie, zaś anarchizm popiera przyspieszanie upadku poprzez rewolucję, zamachy na

polityków, terroryzm . Anarchiści krytykują państwo i władzę scentralizowaną, chwalą wolność i równość, optymizm antropologiczny, wzajemna pomoc, solidarność, kolektywizacja dóbr.

Socjaldemokracja to radykalnie odmienna koncepcja ustroju politycznego. Socjaldemokraci również chcą zmiany aktualnego stanu, lecz nie poprzez rewolucję i krwawe zamieszki. Uważają oni, że państwo i władza są dobre i

nie trzeba ich likwidować. Zmiany należy wprowadzać poprzez wykorzystanie funkcjonalności państwa do własnych celów: robotnicy powinni założyć partię polityczną i wystartować w wyborach parlamentarnych , następnie

zdobyć większość i poprzez reformy zmienić obecny stan państwa.

KRYTYCZNA TEORIA SPOŁECZEŃSTWA (Max Horkheimer)

Schyłek epoki burżuazyjnej, znajdujący wyraz w ekspansji faszystowskiego totalitaryzmu, stwarza groźbę katastrofy dla całej ludzkości, katastrofy porównywalnej z zagładą antyku. Idąca w parze z teorią tradycyjną uległość,

czy choćby bierność, obojętność w obliczu tej posępnej perspektywy, jej nieodwracalność utwierdza. Określając przesłanki teorii krytycznej, Horkheimer daje wyraz przeświadczeniu o pilnej potrzebie przeciwdziałania

panoszącej się w życiu publicznym „cynicznej wrogości” wobec myślenia, która sprzyja tyranii. O ile bezwład teoretyczny jest sojusznikiem despotycznej władzy, to dążenia wolnościowe wymagają wsparcia rozumu. Albowiem

tylko za pośrednictwem rozumu człowiek może osiągnąć autopoznanie, tj. poznanie własnych ludzkich możliwości, świadomość tego, że życie nie musi polegać – jak współcześnie – na akumulacji władzy i zysku. Według

Horkheimera człowiek może posiąść tę wiedzę tylko dzięki rozumowi, a nie np. intuicji, zmysłowemu oglądowi czy rozsądkowi.

FAŁSZYWA ŚWIADOMOŚĆ wg. Marcusego

Każde zachowanie i działanie podporządkowane jest stereotypom, tłumiącym indywidualną aktywność. Wynika to z zaawansowania technicznego, jakie nastąpiło w przeciągu ostatnich lat. Marcuse krytykuje współczesną

rzeczywistość, w której dominuje kultura masowa, charakterystyczna dla zaawansowanego społeczeństwa industrialnego, rozszerzająca się na wszystkie dziedziny życia. Zdominowanie to staje się tak wszechpotężne, że

definiuje indywidualne potrzeby, pragnienia, aspiracje człowieka. Człowiek pragnie tego, co wydaje się jemu indywidualną potrzebą, czego spodziewa się od niego społeczeństwo. W rzeczywistości nie posiada on wolności,

autonomii, spontaniczności, naturalności w swoim myśleniu i zachowaniu. ,,Własne potrzeby” produkowane są przez obowiązujące trendy, reklamę, szeroko rozumiane mass-media. Inaczej mówiąc, utrata osobowości jest

efektem wpływu rozwiniętego technicznie społeczeństwa na jednostkę, powodując przejęcie nad nią kontroli, pozyskanie jej świadomości. Nie jest to jednak siłą narzucony system, w stosunku do którego wszyscy ludzie stoją

w opozycji. Społeczeństwo technologiczne staje się przyczyną poprawy warunków bytowych większości ludzi, co prowadzi do zgody na jego panowanie.

TEORIA DZIAŁAŃ KOMUNIKACYJNYCH Habermasa

Proces dochodzenia do porozumienia, wyrażający się poprzez trzy momenty: zrozumiałość, możliwość krytyki oraz wymóg uzasadnienia. W ramach racjonalności komunikacyjnej Habermas wyróżnia cztery elementy

strukturaln e: (a) roszczenie do zrozumiałości aktu umowy, (b) roszczenie do wiarygodności , (c) roszczenie do prawdziwości , (d) roszczenie do słuszności normatywnej . Żeby osiągnąć taki racjonalny konsens musi wystąpić tzw.

idealna sytuacja komunikacyjna , której istota wyraża się w zadośćuczynieniu następującym przesłankom: (a) sfera publiczna i inkluzja : nikt kto mógłby wnieść jakiś istotny wkład ze względu na kontrowersyjne ważnościowe

roszczenia, nie może zostać wykluczony; (b) równouprawnienie komunikacyjne : wszyscy mają jednakową szansę wypowiedzenia się w sprawie; (c) wykluczenie złudzeń i iluzji : uczestnicy muszą mówić to co myślą; (d) brak

przymusu : komunikacja nie może podlegać restrykcjom umożliwiającym, aby lepszy argument mógł dojść do głosu i zdecydować o wyniku dyskusji.

HAYEK

Twierdził, że człowiek za pomocą własnego rozumu nie jest w stanie pojąc celu ewolucji wszechświata i dowolnie go kształtować. Odrzucał wiarę w możliwość rozumowej kreacji świata. Podstawą wszelkiej analizy bytu

społecznego powinna być wg niego jednostka , która żyjąc w spontanicznym ładzie społecznym (tworzonym samorzutnie) jest wolna, suwerenna i niepodległa. Idealnym systemem jest kapitalizm ponieważ pozwala na

dobrowolną i spontaniczną współpracę jednostek. Pierwszorzędną sprawą jest uznanie wartości różnorodności . Jest zwolennikiem ograniczenia wszelkiej władzy (przede wszystkim państwowej) i zdania się na umiejętności

jednostek i odziedziczony, związany z tradycją i utartymi obyczajami, ład moralny , który zapobiega ekscesom nieograniczonego indywidualizmu.

Komunitarianizm traktuje jednostkę nie jako abstrakcyjne indywiduum, lecz zawsze jako część otaczającej ją wspólnoty/ wspólnot (rodzina, grupa sąsiadów, grupa zawodowa itp.). Podkreśla się znaczenie tradycji i

społecznego kontekstu w dokonywaniu ocen moralnych.

RAWLS / SPRAWIEDLIWOŚĆ & KOMUNITARYZM

Rawls zaproponował koncepcję sprawiedliwości jako bezstronności . Uważał, że dominujący wówczas utylitaryzm nie odpowiada intuicjom demokratycznego społeczeństwa. Jego koncepcja jest odmianą teorii umowy

społecznej.

Każda osoba ma mieć równe prawo do jak najszerszej podstawowej wolności możliwej do pogodzenia z podobną wolnością dla innych.

Podstawowymi wolnościami obywatelskimi są, mówiąc oględnie, bierne i czynne prawo wyborcze, wolność słowa, myśli, prawo do zgromadzeń, prawo do własności prywatnej, nietykalność osobista itd. Zasada wolności

ma charakter absolutny i nie może być złamana, nawet ze względu na Drugą Zasadę. (Pierwsza Zasada ma zwykle prawo pierwszeństwa nad Drugą Zasadą). Jednakże wolności na różnych płaszczyznach mogą być ze sobą w

konflikcie, dlatego może być konieczne rezygnowanie z ich części, w celu uzyskania jak najobszerniejszego systemu praw jednostki.

Nierówności społeczne i ekonomiczne mają być tak ułożone, (a) aby były z największą korzyścią dla najbardziej upośledzonych, pozostając w zgodzie z zasadą sprawiedliwego oszczędzania [zasada dyferencji]; i jednocześnie (b)

aby były związane z dostępnością urzędów i stanowisk dla wszystkich, w warunkach autentycznej równości szans.

- Sytuacja pierwotna – to teoretyczne położenie pierwotne jednostek, w którym nie istnieje jeszcze żaden kontrakt społeczny a ludzie z przyczyn obiektywnych (Np chęci do podjęcia współpracy w celu eksploatacji zasobów

naturalnych) dążą do realizacji idei pierwotnego porozumienia.

- Zasłona niewiedzy - to stan w którym żadna osoba, z grupy tworzącej umowę społeczną, nie zna swoich interesów, talentów ani szans życiowych. („jeśli nie wiem, który kawałek tortu mi przypadnie, to dzieląc go, będę starał

się dzielić równo”). Posiadają za to wiedzę polityczną, ekonomiczną, psychologiczną, socjologiczną. Wiedzą również, że znajdują się w „okolicznościach sprawiedliwości” a ich „poczucie sprawiedliwości” mówi im, że wysiłek

poszukiwania zasad sprawiedliwości nie jest wysiłkiem daremnym.

BERLIN

wolność pozytywna - tzw. "wolność do..." (zgromadzeń, wpływu na władze, wyborów, reprezentacji) obecna w teorii demokracji bezpośredniej i demoliberalizmu , klasycznego republikanizmu i

komunitarianizmu

wolność negatywna - tzw. "wolność od..." (przymusu ze strony władz, obciążeń podatkowych, ingerencji władz w życie prywatne) na której bazuje konserwatywny liberalizm

Obiektywny pluralizm zakłada istnienie różnych systemów aksjologicznych oraz pytań i odpowiedzi zadawanych przez ludzi, które są uwarunkowane przez historie i kulturę. Nie da się realizować naraz wszystkich godnych

aprobaty wartości.

SCHMITT

Polityczność – opozycja przyjaciel vs. wróg. Pojawienie się poczucia jedności wśród tych, którzy chcieliby siebie odróżnić od innych.

DECYZJONIZM - doktryna prawno-polityczna upatrująca w decyzji, tj. w rozstrzygającym wszelkie spory akcie woli politycznego suwerena, kreacyjną moc ustanawiania wydobywanego ładu politycznego. Postanowienie

to, choć faktycznie bierze się "z niczego" tzn. nie poprzedza go żadne uregulowanie normatywne na gruncie prawa pozytywnego, zawiera się jednak przedmiotowo w czystej egzystencji nadrzędnego autorytetu; dlatego

"rozstrzygnięcie jako takie jest już wartością, ponieważ właśnie wśród rzeczy ważnych najważniejsze jest, że rozstrzygnięcie zapada, jak i to, że już się dokonało" (C. Schmitt)

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: