im.pdf

(342 KB) Pobierz
INZYNIERIA MATRIAŁOWA
1. Podstawowe pojęcia i definicje
Pierwiastek chemiczny
-
zbiór atomów o jednakowej liczbie protonów
Liczba atomowa Z
-
liczba porządkowa w układzie okresowym (liczba protonów w
jądrze)
Liczba masowa A
-
liczba protonów + liczba neutronów (liczba nukleonów)
Zapis pierwiastka o symbolu X
Izotopy
-
zbiór atomów jednego pierwiastka zawierających
jednakową liczbę protonów w jądrze
Nuklidy
-
zbiór atomów o jednakowym składzie jądra
Atomowa jednostka masy u
-
masy nuklidu
Masa izotopowa [u]
- masa atomu izotopu pierwiastka wyrażona
w atomowych jednostkach masy u
Masa atomowa pierwiastka
- średnia ważona z mas izotopowych
naturalnej mieszaniny izotopów
2. Jednostki skali atomowej i molowej
Atomowa jednostka masy u
Mol – jednostka liczności (ilość); liczba atomów w 12g nuklidu
1 mol = 6,0210^-23 cząstek (liczba Avogadro, NA)
Masa molowa – masa jednego mola substancji wyraŜona w gramach
3. Jądro atomowe
Wymiary: ~10^-15 m (10^-5 Å)
Gęstość: ~10^17 kg/m^3 (100 mln ton/cm3)
Energia wiązania ~10^-15 kJ/nukleon (10^6 eV) ~108 kJ/mol (10^29 eV)
Trwałość jądra - miarą trwałości jądra jest jego energia wiązania
4. Elektronowa struktura atomów
E= mv^2 – równoważność masy i energii elektronu (Einstein)
E= n*h*n – skwantowane poziomy energetyczne (Bohr)
5. Liczby kwantowe
Do opisu stanu kwantowego elektronu w atomie potrzebne są cztery liczby kwantowe, wynikające ze
skwantowania dopuszczalnych wartości energii, pędu, momentu pędu i jego rzutu na określony kierunek a także
momentu spinowego
główna liczba kwantowa n – opisuje energię stanu kwantowego (powłoki elektronowej), odpowiada
odległości od jądra; n = 1 2 3 4
symbol literowy powłoki: K L M N
orbitalna (poboczna) liczba kwantowa l - jest miarą wielkości orbitalnego momentu pędu, decyduje o
kształcie i wielkości orbitali (podpowłok), na których prawdopodobieństwo znalezienia elektronu jest
największe |ψ(x, y, z)|^2; l = 0 1 2 3….n-1
symbol literowy powłoki: s p d f…
magnetyczna liczba kwantowa m – jest zawiązana z przestrzenną orientacją wektora orbitalnego
momentu pędu, określa wzajemne ustawienie orbitali w zewnętrznym polu magnetycznym; -l ≤ m ≥+l
spinowa liczba kwantowa ms– związana jest ze spinowym momentem pędu, umożliwia rozróżnienie
elektronów o tych samych liczbach kwantowych n, l, m; ms=+1/2, -1/2
6. Liczby kwantowe i rozmieszczenie elektronów w atomie odp. wyżej
7. Zapis elektronowej struktury atomu z wykładu slajd 25 W1
8. Kształty orbitali elektronowych z wykładu slajdy 27-29 W1
INZYNIERIA MATRIAŁOWA
9. Reguły zapełniania poziomów energetycznych
Zasada minimum energii. Elektrony lokalizują się kolejno na poziomach energetyczne o możliwie
najniższej wartości energii (stan podstawowy atomu).
Maksymalna ilość elektronów na powłoce jest równa maksymalnej ilości stanów energetycznych.
Maksymalna ilość stanów energetycznych na powłoce (ilość kombinacji liczb kwantowych n,l,m, ms)
wynosi 2n2
Zakaz Pauliego. W atomie nie mogą istnieć dwa elektrony o identycznym stanie kwantowym (o takich
samych liczbach kwantowych n,l,m,ms); elektrony w atomie muszą różnić się co najmniej jedną liczbą
kwantową
Reguła Hunda (reguła maksymalnej różnorodności) –najbardziej prawdopodobny jest taki stan
energetyczny atomu, w którym liczba elektronów niesparowanych w każdej powłoce jest największa.
W każdej podpowłoce kolejne elektrony obsadzają pojedynczo poszczególne orbitale, a w następnej
kolejności na orbitalach tych są umieszczane drugie elektrony o przeciwnych liczbach spinowych
10. Układ okresowy pierwiastków
Układ okresowy – tabela, która obejmuje wszystkie znane pierwiastki chemiczne uporządkowane
według określonych reguł.
Mendelejew (1869r) - uporządkował znane wówczas pierwiastki chemiczne według wzrastających mas
atomowych, uwzględniając powtarzające się okresowo właściwości chemiczne tych pierwiastków.
Wystąpiły pewne niezgodności między właściwościami pierwiastków i kolejnością ich uszeregowania
(np. Ni i Co, Te i J). Przypisywano to błędom w wyznaczaniu mas atomowych.
H.G. Moseley (1913) – na podstawie analizy długości fal promieni rentgenowskich emitowanych przez
różne atomy przedstawił inną kolejność numerowania pierwiastków (zależną od liczby Z).
Okresy (1….7)
- nr okresu: ilość powłok
elektronowych
- w ramach jednego okresu
wzrasta ilość elektronów na
ostatniej powłoce
Grupy (1….18)
- nr grupy: ilość elektronów na
ostatniej powłoce
- w ramach jednej grupy wrasta
ilość zapełnionych powłok
Bloki (s, p, d, f)
- blok s - rozbudowuje powłokę s: ns1-ns2 (grupy 1 i 2)
- blok p – rozbudowuje powłokę p: ns2np1- ns2np6 (grupy 13-18)
- blok d - rozbudowuje powłokę d: ns2(n-1)d1- ns2(n-1)d10 (grupy 3-12)
- blok f - rozbudowuje powłokę f: ns2(n-1)d1(n-2)f1-ns2(n-1)d1(n-2)f14 …(grupa 3)
11. Okresowość właściwości pierwiastków chemicznych
O właściwościach pierwiastków decydują elektrony znajdujące się na ostatniej powłoce elektronowej
(tzw. elektrony walencyjne)
Właściwości pierwiastków należących do tej samej grupy są podobne
Najtrwalszą konfiguracją elektronową wykazują pierwiastki z całkowicie zapełnioną powłoką
walencyjną:
- s2p6 - struktura pełnego oktetu (gazy szlachetne)
- s2p6d10 - pełny oktet i zapełniony orbital d
Atomy dążą do uzyskania konfiguracji elektronowej gazu szlachetnego
- pierwiastki z bloku s i d na ogół oddają elektrony (są metalami)
- pierwiastki z bloku p:
-oddają elektrony gdy na orbitalu p ilość elektronów jest<3
-oddają bądź przyjmują elektrony gdy na p ilość elektronów jest >4
833149495.001.png
INZYNIERIA MATRIAŁOWA
12. Okresowość wartościowości pierwiastków chemicznych
Wartościowość: jest to liczba oddawanych lub przyjmowanych elektronów w procesie tworzenia wiązania
chemicznego.
wartościowość dodatnia: elektrony są oddawane, powstają kationy
wartościowość ujemna: elektrony są przyjmowane, powstają aniony
13. Okresowość rozmiarów atomów i jonów
Wielkość atomu lub jonu określana jest przez promień zewnętrznej powłoki elektronowej.
W obrębie okresu - promienie atomów zmniejszają się ze wzrostem liczby atomowej. Wiąże się to ze
wzrostem liczby protonów w jądrze tzn. z silniejszym przyciąganiem elektronów przez jądro.
W obrębie grup - promienie atomów wzrastają wraz ze wzrostem liczb atomowych. Wiąże się to ze
wzrostem liczby powłok elektronowych.
Promień jonu:
ujemnego: jest większy od promienia atomu macierzystego
dodatniego: jest znacznie mniejszy od promienia atomu.
14. Okresowość energii jonizacji
Energia jonizacji – jest to energia potrzebna do oderwania elektronu najsłabiej związanego z atomem i
przeniesienia go poza sferę oddziaływania atomu. Oderwanie kolejnych elektronów wymaga większej energii.
A + energia A+ + elektron
- pierwsza energia jonizacji
A + + energia A 2 + + elektron
- druga energia jonizacji
Energia jonizacji zależy od:
a. wielkości atomu (odległości powłoki walencyjnej od jądra)
b. ładunku jądra (siły przyciągającej elektrony walencyjne)
c. skuteczności ekranowania ładunku jądra przez pozostałe elektrony
d. budowy powłoki walencyjnej (konfiguracja i liczba elektronów)
W obrębie grupy – energia jonizacji maleje ze wzrostem liczby atomowej przyczyny: a) ↑ c) ↑
W obrębie okresu - energia jonizacji rośnie ze wzrostem liczby atomowej przyczyny: b) ↑ d) zbliża się do
trwałej konfiguracji
Największą energię jonizacji mają gazy szlachetne
15. Okresowość powinowactwa elektronowego
Powinowactwo elektronowe (powinowactwo atomu do elektronu) jest to energia potrzebna do oderwania
elektronu od ujemnego jonu.
A + energia A + elektron
- pierwsze powinowactwo elektronowe; może być dodatnie lub
ujemne
A 2 + energia A+ elektron
- drugie powinowactwo elektronowe; jest zawsze ujemne
Dodatnie powinowactwo elektronowe – energia jest dostarczana
Ujemne powinowactwo elektronowe – energia jest uwalniana
W obrębie grupy
–
powinowactwo elektron. maleje ze wzrostem l. atomowej
W obrębie okresu
–
powinowactwo elektron. rośnie ze wzrostem l. atomowej
Największe powinowactwo wykazują początkowe pierwiastki 17 grupy (F, Cl). Wszystkie gazy szlachetne mają
ujemne powinowactwo elektronowe. Ujemna energia oznacza, że układ A - jest tak niestabilny (oddaje elektron
z wydzielaniem się energii).
INZYNIERIA MATRIAŁOWA
16. Stany skupienia materii a wiązania chemiczne
Podstawowe stany skupienia materii (w temp. otoczenia):
gazy - cząsteczki (H2, O2, CO2), atomy (He, Ar) – brak oddziaływań
ciecze – cząsteczki (H2O, CH3OH)- oddziaływania słabe
- jony (stopione sole)
- atomu lub skupiska atomów (stopione metale)
ciała stałe – atomy, cząsteczki, jony połączone silnymi oddziaływaniami w strukturę ciągłą
17. Typy oddziaływań miedzy atomami
wiązania chemiczne – oparte na wymianie elektronów walencyjnych
oddziaływania o charakterze fizycznym – siły van der Waalsa
18. Elektronowa teoria wiązań
Elektronowa teoria wiązań Levis’a (1916): Każdy atom dąży do takiej zmiany zewnętrznej powłoki
elektronowej, aby uzyskać najtrwalszą konfigurację, tzn. minimum energii. Trwałe konfiguracje to: s2, s2p6,
s2p6d10.Teoria ta dotyczy zarówno wiązań kowalencyjnych jak i jonowych.
19. Orbitalne atomowe, orbitalne molekularne
Przy dostatecznie małej odległości dwóch atomów ich chmury elektronowe przenikają się wzajemnie, tworząc
wiązania kowalencyjne między atomami. Kształty orbitali powstających cząsteczek (orbitali molekularnych)
wynikają z nakładania się funkcji falowych poszczególnych atomów. W przypadku najprostszej cząsteczki H2
mogą zaistnieć dwa przypadki:
funkcje falowe dotyczą elektronów o spinach zgodnych
funkcje falowe dotyczą elektronów o spinach przeciwnych
Na gruncie mechaniki kwantowej można udowodnić, że gdy elektrony mają spiny zgodne, to wypadkowa
funkcja falowa (molekularna) ma dwa maksyma rozsunięte względem osi cząsteczki (prawdopodobieństwa
znalezienia elektronu między jądrami jest małe). Gdy mają spiny przeciwne, gęstość prawdopodobieństwa jest
największa w obszarze między jądrami atomów, co wskazuje na istnienie wiązania. Dodatkowy warunek
powstania wiązania kowalencyjnego (oprócz istnienia niesparowanych elektronów):
Spiny elektronów tworzących wiązanie muszą być skierowane przeciwnie.
20. Hybrydyzacja
Hybrydyzacja orbitali:
atomy podczas łączenia się w cząsteczki dążą do ujednolicenia orbitali elektronowych ostatniej
powłoki,
orbitale zhybrydyzowane są różne od orbitali s, p, d,
w powstałej cząsteczce wszystkie orbitale są równocenne, są one kombinacją liniową funkcji falowych
s2, p6,d10, nazywane są orbitalami molekularnymi.
21. Kształty cząsteczek z wykładu slajdy 10-11 W2
22. Wiązania kowalencyjne czyste
Wiązania kowalencyjne tzw. „czyste” to wiązania czysto kowalencyjne. Występują między atomami
homojądrowymi (atomami tego samego pierwiastka).
23. Wiązania wielokrotne
Nakładanie się orbitali atomowych podczas tworzenia orbitali cząsteczkowych może zachodzić na dwa sposoby.
W wyniku osiowego nałożenia się orbitali atomowych tworzących orbital molekularny powstają wiązania typu σ
(sigma). W wyniku bocznego nakładania się orbitali atomowych powstają wiązania typu π (pi).
INZYNIERIA MATRIAŁOWA
Wiązanie σ może powstać w wyniku nałożenia się dwóch orbitali typu s, dwóch orbitali p oraz orbitali s i p.
Skierowane jest ono wzdłuż prostej łączącej jądra dwóch atomów. Powstają orbitale molekularne s-s, p-p lub s-
p. Jeśli występuje nakładanie się tylko dwóch orbitali, w cząsteczce powstaje wiązanie pojedyncze.
Wiązania typy π powstają zawsze po utworzeniu wiązania σ. Stanowią drugie albo trzecie wiązanie między
dwoma atomami (wiązania wielokrotne). Wiązanie podwójne złożone jest z wiązania σ i wiązania π, wiązanie
potrójne z wiązania σ i dwóch wiązań π. Wiązania π są słabsze od wiązania σ. Ponieważ cząsteczka ma kształt
określony kształtem orbitali molekularnych, wiązania typu π nie mogą leżeć w tej samej linii co wiązania σ.
24. Wiązania kowalencyjne spolaryzowane
W cząsteczkach homojądrowych prawdopodobieństwo znalezienia elektronów wokół obu atomów jest
jednakowe. Gdy wiązanie tworzą dwa różne atomy – wspólna para elektronowa jest przyciągana przez atom
pierwiastka bardziej elektroujemnego. Takie wiązanie nazywamy spolaryzowanymi.
Moment dipolowy (wektor skierowany od „-” do „+” dipola):
μ =|q | * d
gdzie q- ładunek jednego bieguna, d - odległość biegunów
Moment dipolowy układu atomów tworzących wiązanie - moment dipolowy grupy. Moment dipolowy
cząsteczki – wypadkowa momentów grupowych.
25. Wiązania kowalencyjne spolaryzowane a wiązania jonowe ???
26. Wiązania kowalencyjne – koordynacyjne
Wiązanie donorowo – akceptorowe (wiązanie koordynacyjne) powstaje wtedy, gdy wiążąca para elektronowa
pochodzi od jednego z atomów.
Donor
– atom, który dostarcza wolną parę elektronową
Akceptor
– atom, który przyjmuje parę elektronową na swój wolny orbital
27. Wiązania jonowe
Wiązanie jonowe jest wynikiem maksymalnej polaryzacji wiązania kowalencyjnego. Polega ono na
przeniesieniu elektronu od atomu mniej elektroujemnego do atomu bardziej elektroujemnego występuje tylko w
związkach chemicznych, nigdy miedzy atomami tego samego pierwiastka
tworzą je atomy o dużej różnicy elektroujemności
skłonność atomów do tworzenia wiązania jonowego jest tym większa, im większa jest różnica
elektroujemności
atomy pierwiastków początkowych grup układu okresowego oddają elektrony, tworzą kationy
atomy pierwiastków końcowych grup układu okresowego uzupełniają brakujące elektrony, tworzą
aniony
nie mają charakteru kierunkowego, mają zapełnione zewnętrzne powłoki, co daje symetrię sferyczną,
analogiczną do gazu szlachetnego
polega głównie na oddziaływaniu elektrostatycznym
występuje wyłącznie w ciałach stałych o ciągłej strukturze krystalicznej
28. Wiązania metaliczne
Wiązania metaliczne występują miedzy atomami metali tworzących sieć krystaliczną, a więc w ciele stałym.
Dotyczą dużej liczby pierwiastków (85 ze100).
zjonizowane dodatnio atomy metali (kationy) tworzą gęsto upakowaną sieć krystaliczną
uwolnione w wyniku jonizacji elektrony walencyjne są zdelokalizowane (nie są przypisane do
określonych jonów) i poruszają się swobodnie w obrębie całej sieci krystalicznej, tworząc tzw. gaz
elektronowy
wiązania metalicznego są wynikiem równowagi dwóch sił: elektrostatycznego oddziaływania dodatnich
jonów metalu z „chmurą elektronową” i sił odpychania między jednoimiennymi jonami w sieci.
wiązania metaliczne nie są kierunkowe; dobre przewodnictwo ciepła i prądu
Zgłoś jeśli naruszono regulamin