27.02.2006
Bazalty sudeckie - cios (były zbudowane ze słupów, które ulegały dezintegracji blokowej).Gdy skała rozpada się na bloki, to bloki te wychodząc, w skutek denudacji, na powierzchnię mają łagodne krawędzie. W końcu dochodzą do idealnego kształtu- kuli wpisanej w sześcian. „Wietrzenie kuliste” - często następuje w skutek eksfoliacji.
Twardziele(monadock) powstają, gdy na jakimś obszarze skały twardsze nie uległy erozji i sterczą ponad powierzchnie terenu, twardziele mogą powstać, gdy zwietrzelina powstała ze skał mniej odpornych będzie ciągle usuwana, np. przez opady.
Denudacja- odsłanianie niezwietrzałej partii skał
Erozja - usuwanie zwietrzeliny
Denudacja jest wynikiem postępującej erozji
Bazalty dolnośląskie - pnie i czopy wulkaniczne uległe denudacji - twardziele
Głazy wahadłowe- znajdujące się w stanie równowagi nie trwałej.
W wyniku dezintegracji blokowej, zwiększa się powierzchnia podlegająca wietrzeniu chemicznemu. Również szczeliny ciosowe są drogą, którą kapilarnie mogą wsiąkać roztwory, które będą przyczyną wietrzenia chemicznego. Wietrzenie fizyczne jest wstępem do wietrzenia chemicznego. Minerały magmowe wietrzeją zgodnie z szeregiem Bowena:
Oliwiny - pirokseny - amfibole - biotyt - plagioklazy Ca (albitowe) - (ortoklaz) skalenie alkaliczne + muskowit + kwarc
Procesy wietrzenia chemicznego:
-rozpuszczanie (oliwiny)
-hydratacja (uwodnienie)
-hydroliza
-oksydacja(utlenianie)
-uwęglanowienie (karbonatyzacja) - działanie CO2 z atmosfery.
-redukcja (procesy glebowe, organiczne)
Uwodnienie (hydratacja)
Woda może się wbudować w sieć krystaliczną minerału i tworzy się nowy minerał.
CaSO4 + 2H2O = CaSO4 ·2H2O
Anhydryt gips
Gips zajmuje więcej miejsca i on się wygina i nie mieści w miejscu, w którym był anhydryt. Powstaje trzewiowiec
K[AlSi3O8]
W warunkach zimnych zamienia się w biały kaolinit (w Szwecji - hydroliza granitów, robi się z niego glinkę ceramiczną), a w warunkach ciepłych w czerwony lateryt.
Warunki zimne - kaolinityzacja (hydroliza niezupełna, wietrzenie kaolinitowe - sialitowe):
4K[AlSi3O8] + 4H2O = Al4(OH)8[Si4O10] + 8SiO2 + 2K2O + 2H2O - ług potasowy, działa na SiO2
Al4(OH)8[Si4O10] + 2H2O = 4Al(OH)3 + 4SiO2
Warunki ciepłe - lateryzacja (hydroliza zupełna, wietrzenie alitowe):
4K[AlSi3O8] + 6H2O = 4Al(OH)3 + 12SiO2 + 2K2O - daje ług potasowy i rozpuszcza krzemionkę
Powstała monomineralna skała z gibbsytu- lateryt.
Miąższość do 40m!
Boksyt- zwietrzeliny, może być też kopalny lateryt.
Lateryt jest czasami używany do budowy, z niego robi się cegły, ale gdy jest za dużo wody to on się rozpuszcza.
Biotyt całkowicie się rozpada, bo jon żelazowy ma promień mniejszy o Fe3+, więc przechodzi w limonit (Fe2O3 · H2O - getyt) i rudzieje.
Wietrzenie żył mineralnych z siarczkami: (rysunek jest w 5 geochemii i nie wiem jak go ukraść... ja tej płyty nawet nie mam ;P )
Strefa wietrzenia sięga do zwierciadła wód gruntowych. Cienka pierwotnie żyła rozszerza się pod wpływem wietrzenia.
Strefy:
biosfery - powstaje gleba
wodorotlenki (Cu)
węglany
siarczany i rudy utlenione
Limonit tworzy rudy o dziwnej konsystencji, na poziomie iluwialnym, tworzy się pod glebą ruda żelaza, czasami tak tworzącą się rude żelaza można wydobywać. (ruda łąkowa, ruda bagienna)
Dyferencjacja - Pewne pierwiastki wędrują ku powierzchni.
↑Fe3+ Czapa żelaza = gossau (złoża galmanu w Polsce)
→Cu2+
↓Ag
Cu2S, Ag2S - wielkie złoża powstające w strefie cementacji (wód gruntowych).
Glina- zwietrzelina w której przeważają minerały ilaste i występują inne frakcje.
Zwietrzelina rezidualna:
Eluwium- powstaje na powierzchni
Iluwium- wytrąca się poniżej powierzchni.
Dendryty, drzewiaste wsiąki z manganu tworzące się w szczelinach ciosowych. (Mn2+ → MnO2)
Redukcja:
Ze związków organicznych biosfery. Substancje powstające z rozkładu substancji organicznych mają odczyn kwaśny (kwasy humusowe). Te substancje mogą ulegać polimeryzacji, mogą działać jako reduktory, dlatego w miejscach gdzie w glinie były korzenie, to glina z żółtej i czerwonej staje się zielona Fe3+ → Fe2+
Złoża siarki w Polsce. Z gipsu powstaje wapień i siarka
CaSO4*2H2O + CH4= CaCO3 + H2S +3H2O
H2S + ½O2 = H2O + S0
Powstanie złóż siarki (siarczkowej??) w Tarnobrzegu.
W kraterach wulkanicznych tworzą się większe złoża.
Góry świadki- ostańce (np. Szczeliniec, Maczuga Herkulesa (oksford), ostańce lessowe)
Outlier- stojący osobno
Gleba= zwietrzelina + humus
Butwienie- przemiana w humus w warunkach beztlenowych.
Kwasy humusowe redukują w dolne części profilu glebowego - bielicowanie gleby.
Profil glebowy(ja to nie mam rysunku a by się przydał)
Jest dojrzały, gdy mamy wyróżniające się warstwy: regolitu, iluwialną, eluwialną, gleby.
Pancerze glebowe: pustynie - opady torencjalne, podsiąkanie soli i krystalizacja. Pancerze glebowe (wapienne) Caliche (2-8 m miąższości). Są to utwory iluwialne, a eluwialne są pod spodem - dochodzi do inwersji profilu glebowego, gleba się nie rozwija.
Czarnoziem stepowy jest najlepszy może mieć 4-7m
Gleby górskie- gliny zwietrzelinowe, powstałe na stokach, typowe deluwia.
DiamondPol