27.03.2006
Przełomy biegu środkowego.
Dniestr jednak wcina się w granit meandrami, dlatego że gdy następowała erozja(miocen) było bardzo ciepło i baza erozyjna się bardzo obniżyła (Zamknęła się cieśnina gibraltarska i poziom wody w morzy Śródziemnym obniżył się o 1500 - 1800 m , morze czarne - 900m. To samo dotyczy morza Kaspijskiego.), więc energia się zwiększyła(większa Δh ) i miało wystarczająco dużo energii by wcinać się meandrami.
Kryzys messyński (5,6 mln lat temu) w Polsce: Dolina Wisły – pas wyżyn Polski środkowej – łuk przedkarpacki (Przełom Wisły pod Kazimierzem został utworzony przez pra-Dniestr, który, po ustąpieniu lądolodu z terenu Polski, został skaptowany przez nowo powstałą Wisłę.)
Przełom Dunaju – meandry wcięte pionowymi ścianami w Jurę frankońską.
Ujścia lejkowate(estuaria)- Bo gdy było niżej to się wcinały głębiej, a potem to zostało zalane przez wodę. (Liman - słodkowodna laguna, zatoka lub zabagnione jezioro, utworzone w ujściu rzeki między deltą, a mierzeją, w którym nie zaznaczają się pływy w skutek częściowego, lub całkowitego oddzielenia od morza)
Dunajec:
Wzdłuż profilu podłużnego, wzdłuż uskoków następuje wyniesienie łańcucha górskiego gdy jest wystarczająco wolne to, rzeka zdąża wciąć się w środek.
W przypadku przełomów strukturalnych góry są starsze niż rzeka. W przypadku Dunajca jest odwrotnie i przełom ten nazywamy przełomem antecedencyjnym.
Ren płynie rowem tektonicznym, aż do osadów Dewońskich (góry łupkowe - były wynoszone w Trz i Q) i w nie wcina się malowniczo.
Wisła teraz odgrzebuje rowy tektoniczne wieku przed mioceńskiego (pod Krakowem)
Rzeka odgrzebuje dawne obniżenie, czasami odgrzebuje swoje własne koryto ( z czasów glacjalnych).
Martwe przełomy-, bo rzeka w nich już nie płynie, albo płynie inna mniejsza rzeka, ale to nie ta rzeka tworzyła przełom.
BIEG DOLNY
Delty:
-schowane (np. Wisły)
-narastające(wysuwające się lub wysunięte) (np. Missisipi)
NAREW- w swoim środkowym biegu zachowuje się jak Orinoko w swojej delcie, jest rzeką anastomozującą, dlatego, że ona w tym odcinku wpływa na teren prawie równinny. Po podwoziach rozkład koryt w rzece anastomozjącej może się bardzo zmienić.
Tarasy(terasy)
Działalność lodowców w Polsce – tarasy akumulacyjne.
flood plan- taras zalewowy
Odsyp czołowy(z przodu delty) zamyka się.
Flokulencja- wytrącanie się osadów z wody rzecznej w momencie gdy wpada do zbiornika o innym zasoleniu.
Materiał potamogeniczny(terrygeniczny) – pochodzący z rzeki (potamos - rzeka)
Równowiekowe osady są wytrącane w różny sposób.
Złoża aluwialne- przecedzone, znajdowane w dolnym biegu rzeki, ale nie w estuariach, bo tam nie ma akumulacji.
-Cyna
-kamienie szlachetne(beryl-szmaragd) otoczaki
-złoto rośnie w samorodku(tak jak konkrecje)
Warstwowanie w estuarium (ujściowy odcinek rzeki, za zwyczaj o lejkowatym kształcie, w którym zaznaczają się pływy morskie i zachodzi mieszanie się wód)
Prąd morski się wdziera dość głęboko w ląd (Amazonka - 800 - 1000 km) i powstaje charakterystyczne warstwowanie osadów w estuarium - „herringbone bedding” - warstwy układają się zależnie od tego, czy większy wpływ na sedymentację w danym momencie ma rzeka (powódź), czy prąd morski.
Rzeki są najpierw konsekwentne, potem obsekwentne (ja mam insekwentne~?), a na koniec może być wtórnie konsekwentna(rozwój kontynentów).
rzeki:
konsekwentne - dolina zgodnie z nachyleniem warstw
obsekwentne - d. przeciwnie...
insekwentne - d. niezależnie...
subsekwentne - d. monoklinalna lub wzdłuż uskoku lub systemu spękań
resekwentne - d. jak konsekwentna, ale wytworzona wtórnie, w oparciu o warstwy bardzo odporne. Występuje w starczym okresie rozwoju.
asekwentne - błądzące - takie rzeki są w etapie starczym, na peneplenie
Peneplena tak naprawdę nigdy jeszcze nie powstała. Istnieją penepleny kopalne zachowane w łańcuchach górskich(góry sierpa Nevada).
Rejuwenizacja- odmłodzenie obszaru
Alpy skandynawskie- równo ścięte
Śnieżka jest twardzielem a obszar pod nią jest penepleną. Przełom Dunaju- peneplena.
Penepleny w osadach- Kolorado.
A teraz kilka uwag:
Przełom epigenetyczny - przełom rzeczny utworzony w skutek wcinania się rzeki w pokrywę osadów mało odpornych, a po jej rozcięciu w pogrzebane pod nią wzniesienia zbudowane ze skał odporniejszych.
Przełom strukturalny - przełom rzeczny uwarunkowany lokalnie zmniejszoną odpornością skał, co zwykle jest predysponowane istnieniem jakiejś struktury tektonicznej (np. uskoku, strefy spękań.).
Przełom antecendentny - przełom rzeczny utworzony przy współudziale ruchów górotwórczych, które powodowały wypiętrzanie terenu na tyle powolne, że rzeka nadążała z pogłębianiem koryta i doliny, rozcinając powstałą wyniosłość.
Myślę, że Radwański rozszerzył pojęcie przełomu strukturalnego do przełomu, którego budowa jest wywołana współczesną do procesu erozji budową geologiczną. Dlatego przełom epigenetyczny Nilu przy Iszej katarakcie nazywa przełomem strukturalnym, a przełom Dunajca już wyróżnia jako antecendencyjny.
DiamondPol