Telepraca
Telepraca stanowi nową formę zatrudnienia XX wieku, której zastosowanie stało się możliwe dzięki kilku czynnikom. Należy tu przede wszystkim podkreślić kwestię obniżenia kosztów i zwiększenia wydajności komputerów oraz urządzeń i usług telekomunikacyjnych. Następnie zwiększoną dostępność narzędzi i usług zapewniających otwartość sieci elektronicznych (w tym Internetu). A także niemniej istotną sprawą jaką stanowi wzrastające powoli zainteresowanie ze strony pracodawców, pracowników i osób prowadzących samodzielną działalność gospodarczą wykorzystaniem nowatorskich sposobów osiągania zawodowych i osobistych aspiracji.
Współcześnie telepraca staje się coraz bardziej atrakcyjną formą zatrudnienia poprzez zachodzące na skalę globalną zmiany. Można tu wymienić niektóre z nich m.in. takie jak; wzrastający nacisk na sektor wytwórczy i usługowy zmierzający do obniżenia kosztów usług kierowanych do klienta (przy jednoczesnej poprawie ich poziomu). Następnie wzrastającą świadomość potrzeby ochrony środowiska naturalnego, a zwłaszcza wpływu, jaki wywierają na niego budowa dróg i samochody. Stopniowy rozwój gospodarki sieciowej, w której telepraca i telehandel będą odgrywały kluczową rolę. Oraz przechodzenie z "zatrudnienia na posadzie" do "pracy okazjonalnej", przy wzrastającym udziale form samozatrudnienia i zatrudnienia na część etatu. Oraz rosnącej zależności od profesjonalistów, bardzo małych firm i "mikroprzedsiębiorstw".
Pod pojęciem telepracy rozumie się wykorzystywanie nowoczesnych technologii teleinformatycznych do wykonywania pracy w dowolnej odległości od miejsca, gdzie należy dostarczyć efekty pracy lub gdzie w tradycyjnym systemie pracę taką należałoby wykonywać. Z definicji tej wynika, że telepracownik nie musi pracować w domu, jak to się powszechnie przyjęło uważać. Może on np. pracować w terenie, w telecentrum czy w tzw. telechatce. Warto dodać, iż nie musi on pracować poza firmą przez cały czas. Może być zarówno telepracownikiem w pełnym wymiarze godzin, jak również spędzać poza biurem tylko kilka dni w miesiącu.
Istotą telepracy jest taki sposób jej wykonywania, w którym charakter i miejsce pracy może być kształtowane i przekształcane za pomocą użycia zaawansowanych sieci lub układów komunikacyjnych (zwłaszcza telekomunikacyjnych) i informatycznych wykorzystujących technologię przetwarzania informacji. Właśnie ta ostatnia cecha jest wyróżnikiem telepracy. Na jej określenie używa się różnych pojęć jak teleworking, telecommuting, tele-homeworking, electronic homeworking. W tej formule zaciera się pojęcia miejsca pracy jako określonej części przestrzeni, na której zlokalizowany jest teren zakładu pracy. Zakład pracy stanowi tu bowiem sieć i układ wzajemnych połączeń pomiędzy stronami stosunku pracy. Co więcej kontakty pomiędzy pracodawcą i pracownikiem nie mają tu bezpośredniego charakteru, ale są możliwe dzięki środkom porozumiewania się na odległość.
Obecnie praca często wiąże się z przetwarzaniem informacji. Ponad 50% współczesnych zawodów bezpośrednio dotyczy zarządzania informacją, 80% nowych zawodów zostało utworzonych przez małą przedsiębiorczość w usługach i sektorze informatycznym. Dzięki infrastrukturze teleinformatycznej (telefonia komórkowa i stacjonarna, fax, wideo-konferencje, usługi cyfrowe) telepraca – praca na odległość – stała się dla wielu ludzi rzeczywistością.
Telepraca oznacza przekazywanie informacji pomiędzy ludźmi w taki sposób, że ograniczenie odległości i czasu zostaje zniesione. Ma ona przewagę nad tradycyjnym stosunkiem pracy ze względu na to, iż praca przychodzi do człowieka, w przeciwieństwie do tradycyjnego pojęcia uczęszczania ludzi do pracy.
Ze względu na lokalizację stanowisk pracy w przestrzeni wyróżnić można następujące formy telepracy:1. Telepraca domowaa) Telepraca wykonywana wyłącznie w domu to najbardziej "skrajna" postać tej formy zatrudnienia. Miejscem pracy jest wyłącznie dom. Stanowisko w firmie, o ile wcześniej istniało, zostaje przeniesione do domu zatrudnionego. Telepracownik nie ma bezpośredniego kontaktu z przełożonymi i współpracownikami. Komunikacja odbywa się praktycznie całkowicie poprzez media elektroniczne. Właśnie ze względu na izolację pracownika ta odmiana telepracy, nazywana nawet przez niemieckie związki zawodowe "elektroniczną pustelnią", podlega największej krytyce. Wskazuje się na to, że całkowity brak kontaktów interpersonalnych może wywoływać u pracownika uczucie osamotnienia, osłabić jego identyfikację z firmą, negatywnie wpłynąć na poziom samorealizacji zawodowej.b) Telepraca wykonywana w domu naprzemiennie z pracą w przedsiębiorstwie.Jest to forma przejściowa między całkowicie scentralizowanym a zdecentralizowanym w przestrzeni procesem pracy. Mówimy o niej, gdy pracownik przez pewną część swego czasu pracuje w domu jako telepracownik (względnie w telecentrach), a część w przedsiębiorstwie.
Dzięki tej formie telepracy można osiągnąć wiele korzyści, nie ryzykując przy tym wystąpienia negatywnych skutków telepracy izolowanej. Pracownicy zachowują kontakt z przedsiębiorstwem i mają szanse na utrzymywanie ważnych, nieformalnych kontaktów ze współpracownikami. Wyraźnie zmniejsza to niebezpieczeństwo zepchnięcia na margines życia socjalnego firmy i zawodowej izolacji. Jako potencjalne wady takiego rozwiązania wymienia się konieczność utrzymywania dwóch - na ogół podobnie wyposażonych - stanowisk pracy: w biurze i w domu. Pociąga to za sobą wzrost kosztów i mniej efektywne wykorzystanie posiadanego sprzętu. Problemy te, można jednak przynajmniej częściowo zminimalizować stosując elastyczne metody zarządzania zasobami biurowymi - gdy przykładowo dwóch współpracowników dzieli między siebie jedno stanowisko w firmie (tzw. desk sharing).
2. Telepraca mobilna
Telapraca mobilna nie jest zdeterminowana miejscem pracy. Mobilni telepracownicy wykonują swe obowiązki w różnych miejscach, z dala od siedziby firmy i domu. Dzięki przenośnym urządzeniom telekomunikacyjnym mogą łączyć się z centralą w celu pobrania danych, wymiany informacji i przekazywania wyników pracy. Postęp techniczny sprawił, że praca online przy użyciu narzędzi przenośnych może być wykonywana równie profesjonalnie, co na stacjonarnym stanowisku. Mobilni telepracownicy mogą tworzyć sobie tymczasowe stanowisko pracy np. w hotelu, w siedzibie klienta, mogą też pracować w tzw. ruchomym miejscu pracy - podczas podróży służbowych, na lotniskach, w pociągach.3. Telepraca w telecentrach
Telecentra są to miejsca, w których pracuje większa ilość telepracowników. Są one zlokalizowane z dala od siedziby przedsiębiorstwa. Dzieli się je zasadniczo na biura satelickie i centra teleserwisowe.a) Biura satelickie są to pomieszczenia biurowe, które należą wprawdzie do danego przedsiębiorstwa, znajdują się jednak poza nim. Tworzone są z myślą o przybliżeniu miejsca pracy zatrudnionym, są więc zlokalizowane niedaleko miejsca ich zamieszkania, często na przedmieściach lub wręcz całkiem poza miastem, z dala od firmy. Niektórzy autorzy są zdania, że w przypadku biur satelickich mamy do czynienia z zakładowymi miejscami pracy, które zostały utworzone dodatkowo do głównej siedziby (lub też z niej wyłączone). Nie są to jednak stanowiska telepracy, gdyż biura te można potraktować jako filie przedsiębiorstw, które wykorzystują zalety nowoczesnej techniki do lepszej komunikacji między swymi oddziałami. Osoba pracująca w biurach swojego pracodawcy nie jest więc telepracownikiem. Stosując taki tok rozumowania, jako telepracowników można by sklasyfikować jedynie osoby pracujące w biurach satelickich, które nie są własnością pracodawców.
b) Centra teleserwisowe są samodzielnymi podmiotami, które oferują i wykonują różnego rodzaju teleusługi na rzecz obcych zleceniodawców. Mając na uwadze wcześniej cytowane definicje, nie można ich w zasadzie zaliczyć do form telepracy, gdyż w ich przypadku miejsce pracy nie jest powiązane łączem komunikacyjnym z przedsiębiorstwem.
4. Telepraca on-site
Telepraca on-site jest to odmiana telepracy, w której pracownik wykonuje swoje obowiązki w siedzibie podmiotu, z którym współpracuje jego przedsiębiorstwo. Przykładem mogą być konsultacje u klienta lub dostawcy przy jednoczesnym kontakcie z macierzystą firmą. Dotyczyć to może pracowników firm konsultingowych, operatorów systemów komputerowych itp.
Ze względu na sposób połączenia telekomunikacyjnego między telepracownikiem a pracodawcą wyróżnić można:
1. Pracę online, mamy z nią do czynienia, gdy telepracownik utrzymuje stałe połączenie komunikacyjne z pracodawcą.2. Pracę offline, jeśli połączenie nawiązywane jest tylko na pewien czas, np. w celu pobrania niezbędnych do pracy danych lub sukcesywnego przekazywania wyników. Istnieją jeszcze dwa podtypy telepracy offline ze względu na formę przesyłu wyników pracy. Efekty mogą być przesyłane dwojako: drogą elektroniczną lub przez fizyczny transport środków archiwizacji danych (dyskietek, dysków).
Kolejnym podziałem spotykanym w literaturze jest klasyfikacja telepracowników ze względu na czas pracy. Mogą oni pracować w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasowym, jak również w systemie stałego lub ruchomego czasu pracy.
· Elastyczność czasu pracy (większa niezależność, samodzielność w układaniu planu pracy).
· Elastyczność miejsca pracy.
· Redukcja stresu, praca w spokoju, bez zakłóceń.
· Zwiększenie satysfakcji z pracy, samorealizacja.
· Oszczędność pieniędzy (jedzenie, strój biurowy, koszty podróży, ubezpieczenie).
· Redukcja czasu dojazdu do/z pracy.
· Równowaga pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym.
· Zmniejszenie kosztów funkcjonowania zakładów pracy przez ograniczenie niezbędnej powierzchni biurowej lub możliwość zwiększenia liczby pracowników przy tej samej powierzchni zakładu.
· Zwiększenie wydajności pracy m.in. przez zmniejszenie absencji chorobowej, brak spóźnień, możliwość łączenia pracy np. z opieką nad dziećmi, efektywne wykorzystanie czasu poświęcanego na dojazdy do pracy.
· Możliwość pozyskiwania pracowników z wysokimi kwalifikacjami, których brak na lokalnym rynku pracy oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych i korzystających z urlopu wychowawczego.
· Zredukowanie kosztów zasiłków zdrowotnych, zmniejszenie siły związków zawodowych, zwiększone zatrudnienie na część etatu.
· Ograniczenie konfliktów w pracy.
· Zapłata za wyniki pracy a nie czas jej trwania.
· Trudności napotykane w zarządzaniu.
· Dezorganizacja i brak struktury dnia.
· Pracoholizm- trudności w przerwaniu pracy na koniec dnia
· Izolacja (m.in. brak więzi między pracodawcą a pracownikiem, brak współpracy między pracownikami).
· Brak uregulowań prawnych dotyczących tego typu pracy.
· Kierownicy nie wierzą w możliwość zdalnej kontroli podwładnych. Muszą spędzać więcej czasu na kontrolę i używać innych metod.
· Zespoły mogą gorzej funkcjonować w sytuacji rozdzielenia pracowników.
· Telepraca faworyzuje cześć pracowników w stosunku do innych.
· Spotkania muszą być planowane ze znacznym wyprzedzeniem.
· Wymaga pracowników o wysokim stopniu motywacji wewnętrznej.
· Łatwiej przejść na telepracę na rzecz firmy, w której się uprzednio pracowało.100% czasu poza firmą to rzadkość. Ludzie potrzebują spotkań z innymi pracownikami i muszą odwiedzać firmę np. raz w tygodniu.
Telepraca może być świadczona na podstawie umowy o pracę. Zazwyczaj stosowany jest zadaniowy system czasu pracy. Jednak przy wykonywaniu telepracy w ramach stosunku pracy pojawiają się pewne wątpliwości dotyczące związanych z tym obowiązków pracodawcy. Chodzi tu o zapewnienie pracownikowi miejsca pracy w domu o takim samym standardzie jak w zakładzie pracy, w tym właściwej powierzchni do pracy, zabezpieczenie odpowiednich warunków higieniczno-sanitarnych, uregulowanie kwestii wynajmu przez pracodawcę części lokalu mieszkalnego. Jeżeli pracownik korzysta z własnego sprzętu komputerowego, należy określić też zasady odpłatności za korzystanie z tego sprzętu na rzecz pracodawcy. Pojawia się również problem wypadków przy pracy. Wydaje się jednak, że kwestie te nie wymagają interwencji ustawodawcy i mogą być uregulowane przez strony w umowie o pracę.
Warto zauważyć, że przy powszechnym obecnie dążeniu pracodawców do oszczędzania na różnego typu wydatkach, a więc również na inwestycjach i wyposażeniu, pracownik ma zazwyczaj lepsze warunki pracy w domu niż w firmie. Często też zakup odpowiedniego sprzętu może traktować jako inwestycję w swoją karierę zawodową.
Telepraca daje szansę niepełnosprawnym poczuć się pełnowartościowymi członkami społeczeństwa. Brak konieczności przebywania stale w zakładzie pracy otworzyła im drzwi do niego. Praca z wykorzystaniem komputera, modemu i Internetu, bez konieczności opuszczania domu, jest pierwszą w dziejach ludzkości tak ogromną szansą dla inwalidów ruchu, którym bariery architektoniczne uniemożliwiają normalną egzystencję w społeczeństwie i wykorzystywanie z trudem zdobytej wiedzy.
Niektóre systemy pracy zdalnej stworzono specjalnie dla osób niepełnosprawnych. Na całym świecie, jak również w Polsce, powstają organizacje, które swoją pracą przyczyniają się do pomocy niepełnosprawnym w znalezieniu pracy. Pierwszą tego rodzaju organizacją w Polsce, która dostrzegła ogromne zalety telepracy, jest Fundacja Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo. Już od 1992 r. zajmuje się ona systematycznie problemem telepracy wśród niepełnosprawnych.
W ramach swojej działalności fundacja organizuje naukę obsługi sprzętu i oprogramowania, poszukuje zleceń, udziela konsultacji i porad prawnych w zakresie podpisywania umów o pracę, pomaga w wyposażeniu w sprzęt. W Lublinie działa również, współpracująca z Fundacją Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo - Fundacja Fuga Mundi. Jest to pozarządowa organizacja typu non-profit, stawiająca sobie za cel kompleksową rehabilitację osób niepełnosprawnych. Na temwt działalności obydwu fundacji można znależć dokładne informacje na stonach www.idn.org.pl oraz www.ffm.lublin.pl
1
orfeusz15