Historia - wojny Polski w XVII wieku
Jan Giemza 2e-1
Spis treści:
1. Wojna trzydziestoletnia
a. Przyczyny.
b. Przebieg.
c. Skutki.
d. Najważniejsze daty.
2. Wojny Polski ze Szwecją
a. Przyczyny I wojny.
b. Przebieg I wojny.
c. Przyczyny II wojny.
d. Przebieg II wojny.
e. Najważniejsze daty.
3. Wojny Polski z Rosją
c. II wojna.
4. Wojny Polski z Turcją
e. Przyczyny III wojny.
f. Przebieg III wojny.
g. Najważniejsze daty.
5. Wojny Polski z Kozakami
a. Przyczyny powstania Chmielnickiego.
b. Przebieg powstania Chmielnickiego.
c. Przebieg wojny z Rosją.
6. Przemiany wewnętrzne w Rzeczypospolitej Obojga Narodów
a. Ekonomiczne i społeczne skutki wojen.
b. Wzrost politycznej roli magnaterii.
7. Lista hetmanów z miejscami bitew, w których uczestniczyli
1. WOJNA TRZYDZIESTOLETNIA (1618-1648)
PRZYCZYNY
- Francja i dynastia Habsburgów zaczęły na początku XVII wieku walczyć o dominację w Europie.
- Nasilał się konflikt religijny między protestantami a jezuitami w Rzeszy (czyli w kraju Habsburgów). Najpierw w 1608 r. została utworzona unia protestancka, a w 1809 r. unia katolicka.
- Arcyksiążę Ferdynand, fanatyk rekatolizacji i absolutyzmu, zaczął rościć sobie prawa do tronu w Rzeszy po bezdzietnym Macieju. Ferdynand został w 1613 r. królem Czech, a w 1618 r. – Węgier.
- Zmiany ekonomiczne, stagnacja ekonomiczna i załamanie gospodarcze po 1620 r.
PRZEBIEG
Cesarzem Rzeszy jest Ferdynand II.
1618 r. – Wojna wybucha w Czechach, królestwie Habsburgów. Czesi (w większości protestanci) buntują się przeciwko odbieraniu im swobody wyznania.
Defenestracja praska – wyrzucenie dwóch namiestników cesarskich przez okna zamku królewskiego w Pradze. Akt ten rozpoczął powstanie antyhabsburskie w Czechach. Potem powstania wybuchły też na Śląsku, Morawach i Łużycach.
Detronizacja Habsburgów, królem zostaje Fryderyk V, stojący na czele unii protestanckiej.
Ferdynanda II popierają głównie państwa katolickie: Bawaria, Hiszpania, Rzeczypospolita, a nawet protestancka Saksonia.
Bitwa pod Białą Górą w 1620 r.
Habsburgowie (Ferdynand II) kontra Czesi (Fryderyk V).
Wygrywają Habsburgowie.
Skutki:
- Fryderyk V, król Czech, musiał uciekać.
- Czeską szlachtę spotkały ciężkie represje.
- Ponad połowa ziemi w Czechach przeszła w obce ręce.
- Liczba ludności spadła z 4 milionów do 1 miliona.
- Czesi zostali poddani rekatolizacji i germanizacji.
- Elekcyjność tronu w Czechach została zlikwidowana na rzecz dziedziczenia jej przez dynastię Habsburgów.
1625 r. - Anglia i Francja zdecydowały się zapobiec wzrostowi siły cesarza i katolicyzmu. Skłoniły króla Danii do przystąpienia do wojny przeciwko cesarzowi.
Chrystian IV – duński władca, protestant.
Albrecht von Wallenstein – katolik, wódz Habsburgów, który pokonał Danię.
1629 r. – podpisano pokój między Danią a Rzeszą.
- Chrystian IV może zachować swoje ziemie pod warunkiem, że nie będzie nigdy więcej mieszał się w sprawy Rzeszy.
Sekularyzacja – przeniesienie wszystkich dóbr kościelnych, urzędów i majątku, na rzecz władz świeckich.
Ferdynand II, katolik, unieważnia wszystkie sekularyzacje od roku 1555, czyli pokoju augsburskiego.
Mimo sukcesów, książęta niemieccy zmuszają cesarza do zmniejszenia armii i (tymczasowego) zdymisjonowania jej wodza, Albrechta von Wallensteina. Obawiali się wprowadzenia absolutyzmu.
Francja nakłoniła Bawarię do przyjęcia sojuszu przeciwko Rzeszy, a także udzieliła pomocy finansowej Szwecji.
Traktat rozejmowy w Altmarku w 1629 roku.
Między: Szwecją a Rzeczypospolitą
Przyczyna: Szwecja była zaangażowana w tym czasie w wojnę z Rzeczypospolitą.
Skutek: Szwecja mogła zaatakować swojego głównego wroga, Rzeszę.
1630 r. – Szwecja wyrusza do Rzeszy i odnosi tam szereg zwycięstw.
Gustaw II Adolf – król Szwecji i znakomity dowódca.
Bitwa pod Lutzen w 1632 r.
Szwecja (Gustaw II Adolf) kontra Rzesza (przywrócony do służby Wallenstein).
Wygrywa Rzesza.
- Ginie Gustaw II Adolf.
- Szwedów opuścili niemieccy sojusznicy.
- Szwedzi opuszczają Pomorze Gdańskie.
- Szwedzi przegrywają wojnę z Rzeszą.
Widząc kolejne zwycięstwa Rzeszy, Francja zdecydowała się w końcu podjąć działania militarne. W 1635 r. wypowiedziała wojnę Hiszpanii.
Francję popierała Szwecja, Holandia, Sabaudia oraz Siedmiogród (od 1640 r.).
Habsburgów popierała większość księstw niemieckich oraz Dania (bała się wzrostu znaczenia Szwecji, mimo że jeszcze kilka lat temu sama walczyła przeciwko Habsburgom).
Krwawe boje prowadzono od 1635 do 1648 roku, przy czym rokowania pokojowe rozpoczęto już w 1641 roku.
Pokój w Westfalii w 1648 r.
Między wszystkimi państwami europejskimi poza Anglią, RP i Turcją.
- Francja uzyskuje ostateczne prawo do biskupstw Metz, Taul i Verdun oraz do części Alzacji.
- Podzielone zostało Pomorze.
o Szwecja otrzymała ujście Odry ze Szczecinem oraz Uznam, Wolin i Rugię.
o Brandenburgia otrzymała część Pomorza z Kołobrzegiem.
- Holandia i Szwajcaria uzyskały niepodległość.
- Ograniczono działanie zasady „czyja władza, tego religia”.
SKUTKI
- Zmniejszenie się ludności Europy o 40%.
- Nasilenie się chorób zakaźnych.
- Ludzie zaczęli głodować.
- Szlachta niemiecka zwiększyła pańszczyznę do 4 dni / tydzień.
- Chłopi stali się w dużej części całkowicie zależni od swoich panów.
- Wzrost mocarstwowej pozycji Francji.
- Rzesza właściwie przestała istnieć, bo książęta stali się niemal całkowicie suwerenni.
NAJWAŻNIEJSZE DATY
1618 – początek wojny.
1620 – bitwa pod Białą Górą.
1629 – rozejm w Altmarku.
1632 – bitwa pod Lutzen.
1635 – początek francuskiego okresu wojny trzydziestoletniej.
1648 – koniec wojny, pokój w Westfalli.
2. WOJNY POLSKI ZE SZWECJĄ (1600-1635) i (1655-1660)
PRZYCZYNY I WOJNY
1587 r. – Zygmunt III Waza zostaje królem Polski.
1592 r. – Umiera Jan Waza, król Szwecji, tron obejmuje Zygmunt III Waza, ale pozostaje w Polsce. Władzę w Szwecji w latach 1592-1594 sprawuje stryj Zygmunta III Wazy, Karol Sudermański.
1594 r. – Zygmunt wyrusza do Szwecji, gdzie się koronuje.
Karol Sudermański nie chce jednak oddać władzy Zygmuntowi III Wazie.
- Wysyła do Szwecji wojska, by odzyskać władzę.
- Wojska zdradzają Zygmunta III Wazę i wtrącają króla do lochu.
- Zygmunt III Waza nie chce mimo to oddać władzy Karolowi.
1596 r. – Zygmunt zostaje wypuszczony z wilczym biletem.
1598 r. – Karol Suder...
NIEBO_NAD_LEDNICA