SZABAT.pdf

Szabat /tb#/

[wśród śydów aszkenazyjskich uŜywana jest wymowa SZABAS]

Pochodzenie

Szabat jest dla śydów świętem najwaŜniejszym. Jest wymieniony w Dekalogu

jako czwarte przykazanie. W Księdze Wyjścia napisano: "Pamiętaj o dniu Szabatu,

aby go święcić. Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką swoją pracę.

Ale siódmego dnia jest Szabat Pana, Boga twego: nie bedziesz wykonywał Ŝadnej

pracy ani ty, ni twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoje słuŜebnice, ani

twoje bydło, ani obcy przybysz, który mieszka w twoich bramach. GdyŜ w sześciu

dniach uczynił Pan niebo i ziemię, morze i wszystko co w nich jest, a siódmego

dnia odpoczął. Dlatego Pan pobłogosławił dzień Szabatu i poświęcił go" (Wj 20, 8-

11).

Szabat jest świętem na cześć Boga Stworzyciela i Przymierza, które zawarł z

Izraelem. Ma równieŜ przypominać śydom wyzwolenie z niewoli egipskiej. W

przykazaniu o Szabacie padają niezwykłe słowa, jak na drugie tysiąclecie p.n.e.

Jest tam mowa o równości prawa do odpoczynku dla niwolnika, właściciela i

obcego!

śydzi uwaŜają Szabat za największy dar, jaki otrzymali od Boga. Jest to dla

nich dzień harmonii, wewnętrznego uspokojenia i pokoju. Ogromne znaczenie ma

równieŜ jego mistyczna interpretacja. W Dekalogu określenie święty odnosi się

tylko do jednego pojęcia - właśnie Szabatu. Wyznacza mu to najwyŜszą pozycję w

Ŝydowskim Ŝyciu religijnym.

Zakaz pracy

Powstrzymanie się od pracy w Szabat stanowi akt wiary. Praca bowiem

nierozerwalnie łączy się z ujarzmianiem przyrody, podporządkowywaniem sobie

natury. Prowadzi ona człowieka do poczucia, Ŝe jest on jedynym panem i stwórca.

Szabat ma mu uzmysłowić, Ŝe prawdziwym Panem i Stwórcą tego świata jest Bóg.

Zasadniczym problemem przy omawianiu istory Szabatu, jest zdefiniowanie

pracy. Nie zawsze oznacza ona bowiem wysiłek fizyczny. Pracę kreśla się jako

działanie, które powoduje zmiany w otoczeniu, a więc działanie często utoŜsamiane

jest z władzą człowieka nad przyrodą. Na podstawie tekstów biblijnych

sformułowano listę 39 prac zabronionych w Szabat, po hebrajskau zwanych

melahot :

1. orka

2. siew

3. Ŝniwa

4. wiązanie snopków

5. młocka

6. czyszczenie ziarna

22. rozwiązywanie węzłów

23. szycie

24. darcie tkanin

25. myślistwo, zakładanie

pułapek

26. ubój bydła

7. selekcja ziarna

8. przesiewanie

9. mielenie

10. wyrabianie ciasta

11. wypiek

12. strzyŜenie owiec

13. wybielanie skór

14. czesanie (gręplowanie)

surowca

15. farbowanie

16. przędzenie

17.19. operacj tkackie

20. rozpuszczanie przędzy

21. zawiązywanie węzłów

27. obdzieranie ze skóry

28. uzdatnianie skór

29. skrobanie skór

30. cechowanie z znaczenie

31. krojenie materiału

32. pisanie

33. wycieranie napisów

34. budowanie

35. burzenie

36. rozpalanie ognia

37. gaszenie ognia

38. kończące budowę

uderzenie młota

39. przenoszenie cięŜarów z

obszaru prywatnego w

miejsce publiczne, i odwrotnie

PowyŜszy zbiór zakazanych prac został w Talmudzie poszerzony o tzw.

chazerot . Są to czynności, które same w sobie nie łamią zakazu pracy w Szabat, ale

są bardzo zbliŜone do zakazanych i nie powinny być wykonywane, aby przez

nieuwagę nie przekroczyć tej cienkiej bariery (i nie naruszyć nakazów Tory).

Choć melahot w swej pierwotnej formie brzmią nieco archaicznie, to jednak

ich współczesna interpretacja i poszerzenie o chazerot pozwala na skuteczne

stosowanie w dzisiejszym świecie. Na przykład praca 3. - Ŝniwa. Oznacza ona

kaŜde usunięcie rośliny z miejsca, w którym wyrosła, do czego moŜemy zaliczyć:

ścinanie, zrywanie kwiatów, liści, gałęzi, jagód, grzybów, owoców, wyrywanie

krzewów rosnących w ziemi lub w doniczkach. Jesli poszerzymy tę kategorię o

chazerot , w jej skład będą wchdzić takŜe np. wchodzenie na drzewo (bo moŜna

przy tym złamać gałąˇ, a to oznacza zrywanie gałęzi, liści), opieranie się o drzewo

(bo przez to moŜe spaść owoc - co byłoby czynnością zakaaną), jazda konna (bo w

jej wyniku mógłby zostać wyrwany grzyb lub strącony owoc z gałęzi), etc.

Odpoczynek

Szabat nie polega jednak wyłącznie na przestrzeganiu zakazów. W czwartym

przykazaniu powiedziane jest "siódmego dnia Pan odpoczął". Odpoczynek po

hebrajsku nazywa się menucha , co oznacza równieŜ pogodę, ciszę, pokój,

wytchnienie. Menucha to stan, w którym nie istnieje konflikt, walka, nie ma

strachu i nieufności. Spełniając przykazania Szabatu religijny śyd moŜe ten stan

osiągnąć.

Szabat jest świętem podnioslym, ale i radosnym. Ma stanowiś przedsmak raju,

Ŝycia w bliskości Boga. Wg Talmudu w tym dniu dna jest człowiekowi dodatkowa

dusza - neszama jetera , która przydaje świętości naleŜnej temu dniowi i opuszcza

go wraz z zakończeniem święta.

Obyczaje

Na przygotowanie Szabatu naleŜy poświęcić co najmniej jedną czwartą, ale nie

więcej niŜ połowę, pieniędzy wydawanych w ciągu tygodnia. Ewentualna

poŜyczka na ten cel powinna być nieoprocentowana i zwrócona - jako dług

honorowy - w pierwszej kolejności. W przygotowaniach powinni brać udział,

choćby symbolicznie, wszyscy członkowie rodziny. Przed Szabatem ortodoksyjni

śydzi dokonywali twila - rytualnej kąpieli w mykwie (specjalnym basenie).

Wszyscy tego dnia starali się wyglądać czysto i odświętnie. Ze względu na nakaz

powstrzymania się od pracy na czas Szabatu zatrudnia się do pomocy nie-śyda

(zwanego "szabes-gojem"), który staje się zazwyczaj blisko związany ze swoimi

pracodawcami, badąc traktowany niemal jak członek rodziny.

Przed rozpoczęciem szabatu, w piątkowe popołudnie męŜczyˇni spotykają się

w synagodze na naboŜeństwie Kabalat Szabat (hebr. "przyjęcie szabatu"). Obchody

szabatu rozpoczyna się rozpaleniem (w piątek, na 20 minut przez zmierzchem) i

błogogsławieństwiem świec . Dokonuje tego zawsze kobieta, zazawyczaj pani

domu. Następnie pan domu (po powrocie z synagogi) błogosławi Ŝonę i dzieci, po

czym wspólnie zasiadają do stołu . Na stole, przykrytym najlepszym obrusem, stoją

dwie swiece, wino i dwie chałki przykryte serwetą. Następuje kidusz

(błogosławieństwo wina) i kaŜdy uczestnik wieczerzy upija po łyku z kielicha

wina. Kolejny etap to obmywanie rąk i dalsze błogosławieństwa. Póˇniej ojciec

rodziny błogosławi chałkę i kaŜdy bierze po kawałku do zjedzenia. Potem zaczyna

się wieczerza .

Tradycyjnie w szabat spoŜywa się trzy posiłki - w piątkowy wieczór, sobotnie

południe i na koniec szabatu, w sobotni wieczór. Szabatowe menu obejmuje

najczęściej: ryby (zwykle faszerowany karp lub śledzie), siekana wątróbka z

jajkiem, rosół z knedlekami lub farfelkami , kugel (potrawa podobna do

anglosaskiego puddingu), cymes (danie z owoców i warzyw) oraz - najbardziej

charakterystyczny - czulent (gorące danie z mięsa, ziemniaków, pęczaku, fasoli,

cebuli i innych).

Szabat jest świętem radosnym, przeznaczonym dla odpoczynku, rodziny i

Boga . Na czas jego trwania zapomina się o codziennych problemach i kłopotach, a

koncentruje na tym, co przyjemnego miało miejsce w kończącym się tygodniu.

Szabat jest równiez okazją do studiowania pism religijnych, ze szczególnym

uwzględnieniem talmudycznego traktatu Pirke Avot (Nauki Ojców).

Szabat kończy się o zmroku w sobotę uroczystościa zwaną hawgada (hebr.

"oddzielenie"). Odmawia się wtedy błogosławieństwa nad światłem winem i

wonnymi ziołami oraz zapala dwie cienki i splecione hawdalowe świece. SpoŜywa

się róznieŜ trzeci z szabatowych posiłków - seuda szliszit (skromny, tradycyjnie

składający się z chałki, śledzi i piwa). Spiewa się rówieŜ zmirot - pieśni podobne

do weselnych, Ŝegnające odchodzącą "królową Szabat".

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: